5.1.08

Os masclos de macacos 'bosan' ta fer foriquetas

Bosar ta forcachar ye probablemén una d'as prauticas más antigas d'a raza umana, y seguntes un estudio publicau ista semana en a rebista britanica 'new scientist' bi ha un mercau d'o sexo d'entre os masclos macacos indonesios.

Dimpués d'estudiar durante 20 meses a bels 50 macacos de coda luenga en kalimantan tengah, una redolada d'indonesia, Michael Gumert, d'a unibersidat teunolochica nanyang en singapur, constató que as fembras feban zeprén de meya 1,5 bezes por ora, pero que ista frecuenzia puyaba a 3,5 begadas por ora si remataban de fer-se espegollar por un masclo.

As leis d'o mercau tamién influyiban en a balura d'ista peculiar transaczión. Si bi eba barias fembras en a redolada, o pre de buquir baxaba, ye dezir, un masclo podeba 'mercar' a una fembra por nomás 8 menutos d'espegolle. Pero o pre d'o sexo puyaba a 16 menutos si las fembras yeran pocas.

A ibestigazión crei en a teoría d'as fuerzas d'o mercau biolochico, que pueden explicotear o comportamiento sozial, endicó a rebista britanica.

"Bi ha una muita conoxida relazión d'entre a economía y forcachar en os umanos", dizió Ronald Noe, d'a unibersidat d'estrasburgo en franzia, autor chunto con Peter Hammerstein, d'a unibersidat humboldt en alemania, d'a teoría d'o "mercau biolochico". Asinas, "bi ha muitos exemplos d'ombres biellos ricos que tienen fabors de chobens mullers atrautibas", apuntó. Pareix que en os macacos puet-estar una cosa parellana.

4.1.08

Mueren tres esquiadors en l'anayet (formigal)

Dos esquiadors rescataus iste maitín dimpués d'o lurte en a parti fuera de pista de l'anayet, en formigal, han muerto mientras as fainas de rebiscole posteriors a lo suyo rescate, seguntes han confirmau fuens d'a delegazión d'o gubierno en aragón. Os equipos no han puesto fer cosa por o terzer desparexiu, cualo cuerpo ye estau recuperau ya sin bida. Os esquiadors se trobaban fuera de pista, en a parti dita 'pico d'a mina'. A prediczión ya eba anunziau ta güe risgo altero de lurtes por as zagueras nebadas y lo sol.

De feito, por isto mesmo s'eba catalogau riesgo de ran 4. O lurte que ha rematau con a bida d'istos tres esquiadors s'ha produziu ent'as onze d'o maitín.

En as fainas de busqueda han partizipau as collas de rescate d'a estazión d'esquí, a guardia zibil de chaca y de pandicosa con cochos, o elicoptero d'o 112, os bombers de l'alto galligo y os boluntarios que yeran en ixe momento en a redolada.

S'ha abilitau un telefono, 976 229 132, ta atender a la chen que requiera informazión tocan a o suzeso.

30.12.07

Buenas sorpresas de nadal: Loiras y sarrios, y Manolo García

Pos sí, pareix que ista añada a tronca de nadal ye escagarruziando bien y nos trobamos con buenas sorpresas: ayere en os blogs purnas y rinco olvidado aparexeba una sorpresa de fa más d'una añada pero que no la conoixeba. En o basico d'os 40 prinzipals de Manolo García en malaga, i cantó en aragonés (mai). Ye curioso beyer cómo diz aragonés como si no pasase cosa y a chen de malaga no s'alticamase... igualico que aquí. En zagueras somos beyendo cómo 'foranos' cantan en aragonés sin garra problema (jarabe de palo, Manolo García) y cómo a chen famosa d'aquí encara no, asperemos que luego s'animen.

- MAI - (Ánchel Conte)

Mai, mira-me as mans;
las trayo buedas,
lasas d'amar...
Son dos alas
d'un biello pardal
que no puede
sisquiera bolar.

Mai, mira-me os guellos,
n'o zielo perdius
n'un fondo silenzio...
Son dos purnas
chitadas d'o fuego
que no alumbran
ni matan o chelo.

Mai, mira-me l'alma
aflamada de sete,
enxuta d'asperanza..
Ye un campo labrau
an no i crexen qu'allagas
que punchan a bida
dica qu'a matan.

Mai, mira-me a yo.
Me reconoxes, mai?
Fue o tuyo ninon...
Guei so un ome
que no se como so.
Mai, me reconoxes?

Mai, ni sisquiera tu?

Por atro costau tamién cal comentar a naxenza d'un nuebo blog en aragonés, con influenzias tensinas: loirasysarrios. A suya fedora, culibilla (una diosa pirinenca), prenzipia charrándonos d'a intresán mitolochía pirinenca, y d'o que quiere fer en o suyo blog: articlos d'esferén tematica, muitas begadas endrezada ent'a naturaleza y os animals, como bien se bei en o títol, y as tradizions pirinencas que bien conoixe, como se compreba en o suyo primer post. De seguras que será uno d'os blogs más intresans que se troban en a blogosfera de l'aragonés y que nos aportará una ripa de conoximientos.