Pachinas

23.7.26

Ent'o ibón de Guatavita: l'orichen d'a leyenda de El Dorado


Cabo de semana de tres diyas, muito amenistau por a cansera d'o centro educativo más dinamico en o que he treballau. Tanto que cambié a mía ideya inicial de marchar ta Cali ta bailar salsa y cortechar por astí, por una muito más tova: marchar t'o ibón de Guatavita, a tasament una hora colada de Bogotá. Y bueno, contribuyó muito Diana, una muller que yera conoixendo y que me recomendó d'ir-ie bell par de diyas con o suyo auto.

Asinas que o sabado de tardis, con prou tiempo como ta descansar-me una miqueta, deixar apanyadas as clases d'a proxima semana y retantir un poquet, i marchemos. Nos aloixemos —ella, yo y os suyos dos cans, Apo y Lola— en una cabanya asabelo de bien atrapaciada. Lola ye una canichona curiosa pero guita; Apo, un pitbull zaborrero, bruto y que fa cerina de primeras, pero por dentro carinyo y amor puro.

Pasemos a nueit d'o sabado chuntos, conoixendo-nos lo que a cansera nos deixó, y o dominche de maitins marchemos t'o famoso ibón, d'o que os companyers de treballo m'heban dito que no yera malo, encara que bi heba millors puestos por o país. En arribar-ie, dimpués d'una ringlera luenga y baixo un matacrabas, asperemos a nuestra vez d'o meyo diya colau y en colla puyemos t'o mont, a más de 3000 metros d'altaria, con un guida asabelo de chalanguero y muito profesional en as suyas explicacions. En cheneral, tot o puesto yera asabelo de bien atrapaciau, y o feito de plegar-ie sin saber-ne estió tot un acierto: cata que ixe yera o puesto d'a famosa leyenda de El Dorado, que yera a rebutir d'historia muisca y colonial, y tamién d'especies naturals propias, como o famosizo frailejón, planta que creixe muito a monico, como as estalagmitas, cosa que ye prou fotuda, y que fa muito bien a o suelo por retener l'augua d'a plevia. No me cansé guaire y disfruté asabelo tot ixe trayecto que achuntaba naturaleza, esporte y historia. D'ixa historia, destaca que en as ofrendas muiscas se depositaban asabelo de piezas d'oro y esmeralda: belunas estioron presas por os espanyols y os colombianos, y as más amagadas son amostradas agora en o Museu de l'Oro que ya visité.

Dimpués, rematada a gambada que por agora ye a más polida que he feito por Colombia, pasemos a tardi por o lugar nuevo de Guatavita -l'antigo s'afogó por a  nueva entibada de Tominé-, poliu y tamién asabelo de bien aprestau t'o turismo, y que me feba alcordanza de Chaca. Astí retantiemos con os cans dica que se prencipió a fer de nueit y decidiemos de tornar-ne. Pero cata que una d'as ruedas de l'auto de Diana yera punchada... Y sin garra puesto ta apanyar-la en toda a redolada! Bien se vale que a chent d'o puesto nos aduyó a meter a rueda de repuesto y con ixo tiremos. Sin dubda, l'anecdota d'o viache: unatro viache con problemas en o meyo de transporte... Y ye que prencipio a pensar que tiengo mala astrugancia!

A la fin rematemos en a casa rural, an que nos tratoron de bitibomba, y a l'atro'l diya, con a calma, marchemos ta Sesquilé, unatro lugar d'a redolada, con una replaceta polida pero muito más chicota, an que Diana comprebó una d'as mías deleras: almorzar-me bellas vegadas a o diya. Ya almorzaus, y sin que nos encorrese, marchemos ta Tocancipá, que cuasi se diría una ciudat dormitorio de Bogotá y an que viviba l'amiga y socia de Diana, Pao, y o suyo bibirón Juan Felipe. Astí mandemos apanyar a rueda, en un puestet de carretera que pareixeba filipino pero que teneba muitas buenas opinions de Google y que no nos fació burro falso, y dimpués chentemos y brendemos con Pao y Juan Felipe. A ciudat dormitorio mudaba o suyo aspecto en a replaceta principal, con muito encanto encara que a localidat no fuese turistica, y en conchunto, l'ambient familiar ye estau una d'as millors sensacions que he teniu dica agora en iste estache por tierras colombianas!


13.7.26

Enta Villa de Leyva: más turismo colonial


Pasau un mes, y dimpués d'haber feito una excursión por Ciudat Bolívar, Asun y Elba me dicioron de pasar un cabo de semana por Villa de Leyva, ciudat que en o mapa no ye guaire luent de Bogotá, pero que arribar-ie nos costó bellas cinco horas. Astí paré cuenta d'un d'os míos problemas en Colombia: o café, pos me'n foi bells cinco u seis a o diya, y fer-se-ne tres antis de pillar un bus de tantas horas no ye buena ideya t'a vixiga. Y no'n tenié atra que endurar, pos o bus d'ida yera un tipico bus chalanguero y canso que o suyo escusau yera estricallau, u probablement, simplament no disponible.

Pasau l'embique, arribemos t'a gara de Villa de Leyva y preté a correr enta l'escusau, fendo puyar o cabal d'a canal local. Y d'astí, pretemos a caminar por o lugar y a fer o check-in —conproblema incluito—, an que paré cuenta de que en Colombia tamién s'aplica una maxima filipina: perén bi ha un problema, perén bi ha una solución. Pero bueno, tot solucionau, caminemos por as carreras senyorials d'o sieglo XVI, veyendo en Villa de Leyva una mena de Vigan en Filipinas, u de Saint Louis en Senegal: lugars grans colonials que han atrapaciau a suya arquitectura y l'han convertida en reclamos turisticos siempre con a mesma mena d'establimientos: botigas de beliquez, hotels, restaurants y cafés. Con tot y con ixo, dende o primer inte me feba vez, y si no ese estau por a cansera d'o trayecto, sería un puesto ideyal ta retantir d'o treballo. Y si un puesto destaca en tot o lugar ye a suya Plaza Mayor, cuadrada y bien ampla, con un empedrau medieval an que o envolicau ye no estolocar-te o clavillar, y restaurants y guariches por toz os suyos costaus.

Ista plaza ye repolida, y más encara un sabado de nueit, an que a chovenalla, y no tan chovenalla, s'achunta a zorrupiar baixo a mosica d'o reguetón, y bella salsa calenya. Y ixe estió un d'os millors momentos d'o cabo de semana, pos Elba, que por un regular pareix muito foriconera, con meya biereta se transformó y prencipió a vacilar de buen implaz a bell colombiano que miraba de festechar, ella mesma imitando l'acento colombiano. Yo mai no m'atriviría a fer ixo, pero estando espectador, me lo pasé asabelo de bien. Y, sin fer un d'estrela a estrela, a la fin rematemos en un karaoke curioso en una primera planta d'un d'os puestos d'a famosa plaza colombiana.

A l'atro'l diya marchemos ta Ráquira, lugar famoso por as suyas ceramicas, y que me fació mesmo más goyo que no Villa de Leyva, por arquitectura y sobretot por o suyo aire más local y popular. Pasemos tot o diya por astí, entre empanada, café, biera, y gambadas por as suyas carreras y a suya canal. A suya plaza, adornada con figuras ceramicas, sin estar esparpallant, teneba más encanto que no a de Villa de Leyva, y cualsiquiera d'as muitas fabricas de ceramica que bi heba superaba toda a producción de Muel, con piezas a muito buen pre, y que se notaban de calidat. Y sin plegar a saber de dó saliban, abundaban os clients. En fin, Ráquira me pareixió más polida y más autentica que no Villa de Leyva, pero sin desmereixer a la zaguera y os suyos murs plens de caragolez de piedra.

Rematemos o nuestro estache de tres diyas en ixas localidaz boyacenses minchando o mío primer ajiaco y tornemos ta Bogotá, ista vegada en un autobús nuevo de dos plantas que pareixeba un ovni y an que no m'hese importau quedar-me una u dos horetas más dormindo. Mesmo con a cansera que m'acompanyó durant toda a semana, a excursión m'encantó, por os puestos, y más encara por a companyía!


5.7.26

Enta Palo Quemao, Ciudat Bolívar y o desierto d’a Tatacoita: primeras chislas de Bogotá


Descubrindo a mía nueva ciudat, amenisto duplicar-me u triplicar-me ta poder plegar a todas as cosas que m’atrayen de Colombia. Y me encanta! De feito, mientras escribo istas linias, y considerando a mía experiencia canaria, de tornar ta Espanya no me veyería que en Madrit.

A primera d’istas chislas ye o mercau de Palo Quemao, do fue con os míos companyers de  treballo Sara, Susi y Richard. Mercau granizo, más que más de biroya, pero an que puez trobar tot, mesmo mascotas, y dentro d’uns limites sanitarios que, si bien no plegan a os europeus, son admisibles. Más que mercar-ie, pasemos o maitín desayunando-nos y fendo as diez, ta dimpués tornar ta Usaquén, o distrito residencial an que se troba o colechio y do vivimos a mayoría d’os mayestros y profesors.

Atro d’os puestos visitaus en colla estió Ciudat Bolívar, granizo conchunto de favelas que s’estendilla por tot o sur de Bogotá y d’o que muita chent d'o centro y norte mai no ye estada. A yo ixos puestos no me fan cerina, como bien sabez, y de feito a diversidat m’atraye, encara que a incomodidat, a cansera en veyer o mesmo en muitos puestos, y incipiens dilemas eticos, fan que no los visite tanto como antismás. Sin plegar a bels barangays filipinos, una mena de Rozinha a lo grant, con clases socials internas y situacions intresants. I fue con as companyeras Asun, Elba y Susi, encara que ista zaguera no yera guaire comoda, y aproveité ta mercar bels billez venezolanos (bolivars, comunment ditos “bolos”) a un viellet maho que’n vendeba por tierra en a carrera.

Cal decir que a calidat de vida d’a población de Ciudat Bolívar ye amillorada dimpués d’o establecimiento d’un teleferico que le claman TransMiCable, y que en sí ya ye una atracción turistica, pos ufre envistas esparpallants de toda l’aria y en cheneral de toda a plana de Bogotá y os suyos pueyos. En tornar ta casa, le comentaba a Daniela, a mesacha de seguridat d’o edificio, que i yera estau, pero no me creyeba, pos no ye común entre clases meyas y altas, y entre foranos, ixas visitas. Y yo le comenté una mica a mía trachectoria vital y os míos gustos.

Y a zaguera d’as chislas que quiero comentar en ista entrada ye o Disierto d’a Tatacoíta, u millor dito tecnicament, de Checua, pos Tatacoíta bien por o suyo pareixiu, en chicot, a o famoso Disierto d’a Tatacoa. A Tatacoíta u Chechua ye a bellas tres horas en bus de Bogotá, y astí fue con os mesaches de tercero 3ºd’a ESO a pasar o día, chunto con os profesors Jorge y David, y más que no un disierto ye un conchunto de formacions cheolochicas derivadas d’o terreno de buro entre monts, y que fa farchas a los banyales de Uncastiello. As formacions son pinchas, a vechetación que se i troba tamién, mesmo con bella Amanita Muskaria, tan polida como peligrosa, y o millor, a companyía d’os mesaches: autenticos petardos entranyables, a los que cal carranyar muito, pero que tienen buen corazón. Te quitan toda la enerchía, t’espleitan dica que no puez más, más con os suyos ploros, os suyos romances, y as suyas supuestas malotías, pero a la fin aconsiguen quitar-te a risalleta. Y ya sabez que yo soi encantau con ixa mena d’escolanos “dinamita”, pos yo, calmo en primeras, remato estando una “bomba nuclear”. Antimás, l’achencia de guidas que nos amostró o puesto son toz uns profesionals, con conoiximientos fundos d’a naturaleza d’a redolada, auto-escoba y paramedica, que’n amenistemos por alerchias y asmas.

Tornando-ne, o bus s’estricalló alto d’un puent d’autovía: pior puesto imposible, pos yera muito peligroso ta evacuar a os alumnos, o sol pretaba y calentaba l’automóbil, y yéranos ya en hora d’entrascada, u como dicen por aquí, de trancón. Dos horas que podeban haber estau infernals, pero que se pasoron entre os griteríos, mosicas y ploros romanticones de quinceanyers hormonaus. Y quan venió o bus de repuesto, con a cansera d’o diya, quasi sin d’augua y o contorniello de l’anecdota, tornemos ya de nueiz con recital intenso de reguetón, a lo que servidor s’animó ta sorpresa d’a catrinalla. Sí, aquí me trobo como peix en l’augua!

2.7.26

Enta Bogotá: tornando ent'a esencia


Como veyez en o blog, levaba muitos meses pensando-me si a opción de Canarias yera a buena u no pas. Y l'analís no yera mica fácil, pos quan as cosas son buenas u son malas, no cal remugar guaire, pero quan un puesto u una persona te da o millor y o pior…

Y d'entre as alternativas dentro d'o mío viache vital, a opción de tornar ta una esencia que chenera amor y odio cada vegada se feba más fuerte. Y no lo digo por Venezuela, encara peligrosa y sin guaires posibilidaz, sino por a vecina y chirmana Colombia. D'atra man, as mías continas eslampadas enta Zaragoza m'han contrimostrau a la fin que tampoco no pareix una opción, pos dezaga de l'amor inicial, a la fin se troban ixas continas trabanquetas y envidietas innecesarias y amagadas baixo a parola «somardería», parola de mierda. Y cata que recibindo ixas trabanquetas, poco antis d'o mío aniversario, me trobé con una oportunidat dificilment millorable: ir t'o colechio espanyol de Bogotá, os Reis Catolicos, baixo o batiauguas d'un contrato espanyol. Imposible millor regalo.

Asinas que de bote y voleyo, y con o viache ta Chinebra y Lión por o meyo, blinqué o charco y prencipié una nueva vida, unatra vegada. Y ascape me trobé con un colechio y con una ciudat asabelo de movius, que me reviscoloron dimpués d'o Macondo canario. Tanto que mesmo he tardau un mes en prencipiar a escribir-ne, pero ye que no m'ha vagau con tanto estimulo y tanta novedat. Esquinazau y baldau, pero feliz, enceto aquí una nueva puenda d'o mío blog: a vida en Bogotá.

Y no puedo dixar de prencipiar por a Candelaria y Santa Fe, os barrios historicos d'a capital colombiana. Casas colonials coloridas; museus a embute, muitos d'els de gufanya; restaurants locals a buen pre; muito amor a la literatura, comocontrimuestran os muitos eventos y as muitas librerías de viello ixamenadas por todas as carreras… Bi fue una vegada, pero facié as fotos con o móbil viello que se m'estricalló; dimpués, con o nuevo, facié un tour guidau de baldes ufierto por o propio concello, que'n fan asabelos, an que un guida viellet y conoixiu por toda a Candelaria nos recontaba as leyendas d'as carreras principals, a historia muisca y a puenda colonial, tot presidiu, tanto en relato como en espacio, por a esparpallant Plaza Bolívar, an que me facié una cachapa con queso llanero y de man, sabors que no tastaba dende feba 30 anyadas y que me facioron tornar ta ixe episodio d'a mía infancia, y que acompanyé con un canelazo, bebida feita de licor, canela y limón, que ye a suya versión d'o vin calient. A l'atro costau d'a Candelaria, a replaceta colorida d'o Chorro de Quevedo ye o puesto ta fer-se un chelau, una biereta u quemisió, perén baixo un buen ambient y una buena conversación, y de feito, maitín bi iré con un compa de treballo.

Atro diya, y ya ta rematar ista entrada, puyé dende Bogotá, a 2600 metros, dica o Santuario de Monserrate, a más de 3150 metros. A yo l'altaria nunca no m'ha desganau, no pas como a atros espanyols, pero puyar-ie dimpués d'una zorrera en o colechio con enchaquia d'a Feria d'Abril, ya yera masiau t'o mío cuerpo, mesmo estando en forma. Y lo bosé, prou que lo bosé.

Con tot y con ixo, atra fita feita d'a ciudat, una de tantas ta fer-ne, dentro d'o tiempo y d'as enerchías que o mío nuevo treballo me dixa, que no'n son tantas como en Canarias. Manimenos, ista vegada he encertau con o cambio, de seguras. D'atra man, dicen que Bogotá ye a ciudat fiera de Colombia, pero me pareix una fama inchusta: o centro historico ye repoliu, y toda a ciudat ufre cantons con actividaz de toda mena bien intresants, seguindo a filosofía de São Paulo. De feito, si en tiempos deciba que Brasil yera un punto meyo entre Espanya y Filipinas, a mía primera impresión de Colombia ye que ye un punto meyo entre Brasil y Espanya, punto meyo que m'ha feito tornar t'a mía identidat, respetar-me a yo mesmo dimpués d'un suenyo canario que no se remataba d'achustar a yo.