Pachinas

▼

30.9.26

Enta Santa Fe de Antioquia: prou de turismo colonial


Una d’as fitas marcadas si fas una estacha alto u baixo luenga en Medellín ye o lugar de Santa Fe de Antioquia, antiga capital d’a rechión y hue reclamo turistico, más que más local. Arribar-ie no cuesta guaire, menos de dos horas en bus u colectivo, y a carretera ye prou buena. Sin guaires más cosas a fer por a urbe de Medellín, me lancé un maitín, sin saber si una visiteta d’un diya sería prou.

Malas arribar-ie, comprebé a fama de fuixina que leva o lugar y a suya redolada. Sin plegar a os nivels de Manila, a calor me la fació remerar. Pero bueno, a yo ixo rai, que ya sabez que ta yo as calors no son problema. Preté a caminar por o centro historico d’o lugar, feito de tres avenidas —u carreras, como las claman aquí— y as suyas correspondients carreras perpendiculars: o Parque Principal devant d’a seu, a replaceta de Santa Bárbara, casas colonials tintadas y con restaurants u botigas de beliquez, bells hotels, más casas colonials… En fin, una mena de Villa de Leyva u de Barichara. Y sí, istos lugars son polius, pero millor en companyía que no solenco, sobre tot ta yo, que soi más dau a visitas urbanas menos casposas u bien a cursas naturals. Y ye que no quero desmereixer Santa Fe de Antioquia, pero, a la fin, as ufiertas de turismo de gusto local son siempre o mesmo, y perén casposas: que una Vigan en Filipinas encara tien o suyo suco, por a suya orichinalidat, pero aquí ya no pas. Encara que, si lo pienso una mica, a la fin L’Aínsa no ye que más d’o mesmo.

O caso ye que, mirando-me-lo una mica por o rete y con o consello de ChatGPT, pillé un tricycle ta veyer o famoso Puent d’Occident, a bells cinco kilometros d’o centro d’a localidat. Iste puent colgant de 1895 estió disenyau por José María Villa Villa, un nino prodichio d’os monts d’a redolada que remató estudiando en os Estaus Unius y participando en a construcción d’o famoso Puent de Brooklyn, entre atras muitas cosas. Ta visitar-lo, tenié a suerte de que o conductor yera José, un hombre con un acento extranyo ta estar colombiano y que se sabeba toda l’apasionant historia d’a construcción d’o puent, que da ta pelicula. Cuan i pleguemos, me trobé con una construcción imponent de fusta y acero, con a ferralla y a fusta d’as torres encara en uso, y por do podeban pasar mesmo autos. Astí, José me demandó si quereba fer-me un café, pero no me’n aganaba guaire… dimpués cuasi que me penó.

En tornar t’o centro de Santa Fe, por una carretera bien folluda y con una uloreta a humedattropical, le demandé a José de dó yera. De Venezuela… pero no de cualsiquier parti de Venezuela: de Valencia, an que pasé parti d’a mía infancia! De feito, conoixeba muito bien La Quizanda y Yagua, y cuasi que, de seguir charrando, habríamos trobau conoixius en común. Charrín-charrand, me fació alcordar d’a sapia d’as pizzas de La Toscana en o Big Low Center de San Diego, an que yo, un nino laminero de ueito anyos, yera capable de foter-me-ne una entera, nomás yo, ta sorpresa d’a mía parentalla. Yera un buen hombre y a conversación estió especial, deixando-nos dimpués os whatsapps por si acaso.

Si no hese estau por José y o Puent d’Occident, a cursa m’hese feito burro falso. Y no por fiera, sino porque ye más d’o mesmo y porque ixa mena de plan no va tanto con a mía personalidat. En grupet u con parella encara fería vez, pero si no, ta yo, no pas!

21.9.26

Ent’a Comuna 13 y Guatapé: turistadas de Medellín




Segunda semana por a popular urbe colombiana y, sin priesa, visité dos d’os puestos más populars entre o turisteu: a Comuna 13 y o lugar de Guatapé con o suyo famoso penyón.

A Comuna 13 ye una favela —u barangay, si leyez iste blog— de Medellín, famosa por a violencia dica fa tasament dos decadas. Violencia causada por o narcotrafico, por as guerrillas, por os paramilitars y por l’acción institucional, y que ha derivau, con a serie Narcos por meyo, en una chentrificación inaudita: todas as suyas carreras son a rebutir de murals, ninos danzando street dance ta turistas, botigas de beliquez y restaurants… y muito, pero que muito, cauquerré «escoscau». De favela diría que nomás alza as casas de ladriello nudo ficadas en as costeras d’os pueyos, pero poco más. Y si en as favelas de Río, como Rocinha, ya s’ufren circuitos turisticos, pero no conviene esbarrar-se d’ells por os callizos d’o formigal, aquí en a Comuna 13 nian ixo: rai an que te fiques y a hora a la que te i fiques, que a sensación de seguridat ye total, u quasi total.

D’atra man, mesmo con tot o que tien de postiza y casposa, fa vez fer-ie a visita guidada, pos os guidas locals, tornaus en autenticos profesionals d’o turismo, t’amostran a suya historia, an que sobresale o relato d’a Escombrera, an que remanen centenars de cadavres de victimas d’o conflicto armau colombiano, que en ixe vico troba una d’as suyas tucas más representativas. Os muitos lenaus dende an que se veye o vallón y parti d’a ciudat de Medellín tamién fan vez. Cal decir que a yo a cursa me fació honra ta socializar una miqueta, y conoixié a un profesor de luenga en Madrit bien majo, Alfonso, con qui dimpués veyé o partiu d’o Mundial Espanya-Portugal y con qui me trobé a l’atro’l diya en un evento d’intercambio de luengas.

Bells diyas dimpués marché ta Guatapé, lugar a bellas tres horas en bus de Medellín y famoso por un penyón que se pareixe a o Pão de Açúcar de Río, pero con escalerons ficaus en una crepa que permiten puyar en a tuca y sin teleferico. Fendo-lo ista vegada por a mía cuenta, salié d’a gara d’o Norte, i arribé y bi puyé. Alto y por o camín, un parque tematico con botigas de beliquez y restaurants a rebutir, asinas como un buen paisache d’o entibo d’o Penyol, con os suyos brazos y mechanas, pero poco más. O puesto no yera fiero, pero foter-te tres horas d’ida y atras tres de tornada ta ixo no fa honra. A pocos kilometros se troba o lugar de Guatapé, atrapaciau t’o turismo, con as replacetas, carreras, fronteras y portaladas viellas tintadas con colors vivas y raixosas, pero que no son d’o mío estilo de viache, y menos quan ya he visitau Villa de Leyva y Barichara, d’o mesmo estilo. De feito, me fa pensar si visitar Santa Fe d’Antioquia y Jardín, lugars arredol de Medellín y que pareixen d’a mesma mena, pero, como me sobrarán diyas, pos suposo que sí que lo feré.

Rematé ista segunda cursa chentando truita, pos m’heba quedau o concieto d’as que me minché en Guatavita y Bogotá, as millors d’a mía vida, y ixo que servidor no ye de peix. Aquí, talment por a fuixina d’a redolada y porque no teneba o diya, torné t’a mía ideya orichinal d’as truitas; ye decir, pos que no fan vez… y menos quan o pre triplicaba o coste d’as que me facié por tierras rolas.



14.9.26

Ent’o parque Arví: l’alfaya amagada de Medellín


Sabado y cansadet —bueno, cansadet toz os diyas dende que remató o curso—, le demandé a ChatGPT qué podría fer. Y sí, ye que a irrupción d’a intelichencia artificial ha feito que os trastes d’os retes neuronals faciliten muito tamién a faina productiva, pero de cabo ta quan cansa, de mirar-se por Google qué fer. O caso ye que, seguntes o perfil qu’ha quitau d’as mías conversacions, me recomendó marchar t’o parque Arví, y en verdat, tot o que sonaba a parque me feba vez. En concreto, Arví no ye un d’os reclamos turisticos marcaus en l’achenda paisa, pero sí que me sonaba de bella lectura u conversa.

Arribar-ie dende casa mía no yera guaire fácil, pero veyé que bi heba una combinación de metro y telefericos (Industriales, Acevedo, Santo Domingo) y m’aganaba de fer-la. Ya yera canso de tanto Uber y quereba experimentar os transportes populars d’a ciudat, y millor ocasión imposible. Y quasi por casualidat, diría que ixa yera a unica forma d’arribar ta Arví, pos garra auto no m’i hese dixau: o puesto en verdat yera un parque natural meso en bells pueyos a bells kilometros de l’aria urbana. Os dos telefericos recorreban una favela graniza y a propia selva d’a redolada d’o parque, en un espectaclo de contrastes y estimulos urbanos y naturals que no m’asperaba y que, dica agora, ye o millor que he feito en Medellín, y quasi diría que en Colombia, chunto con l’ibón de Guatavita.

Quan i arribé, me trobé con o tipico mercadet de beliquetz y artesanías, y una entrada de 30000 pesos, encara que ta residents nos la dixaban por 20000. Con os precedents de Panaca, Chicamocha y a val d’o Cocora, m’asperaba unatra esferra d'a naturaleza y un pastiche postiz y casposo. D’atra man, bi heba dos opcions en ixe momento: entrar por o recorriu d’una hora solenco u fer un recorriu guidau de tres horas, as dos por o mesmo preu. Yo yera galbán y m’aganaba d’ir a la mía bola, pero en ixas que en o zaguer momento me decidié por o recorriu guidau, y estió tot un encierto! O guida yera majo, tot un profesional que disfrutaba d’o suyo treballo, igual que practicament toz os guidas que m’he trobau en istas actividaz por Colombia. Nos comentó a historia d’o puesto, una antiga mina en puenda colonial, dimpués repoblada por coniferas que no amenistan tierras fundas, ta reconstruir un sulero que deixó, en as zagueras decadas, creixer a vechetación autoctona historica. Tamién nos charró d’as 1200 familias que viven en a reserva natural, d’a suya evolución recient, d’as viespas Pepsis que dixan os uegos dentro d’arainas en un rito que ye una autentica tortura t’os pobrichons aracnidos, d’os enterramientos precolombinos que bi heba, d’as enruenas d’a primera escuela —transformada dimpués en destacamento militar y ubierto dica 1912—, y d’a leyenda d’un galachet an que no s’afogan que os hombres. Y tot isto metendo-nos por dentro d’a folluda selva y pasando por una envista dende a que veyer toda a plana de Medellín.

Pasadas as cuatre horas, que me venioron tamién asabelo de bien ta desenchegar, antisd’emprender a tornada aturé en un restaurant con mesas y hamacas en metat d’os arbres y bi chenté liviano, ta dimpués pretar por o camín de tornada, que me deixó encara con millor sapia. Y ye que o parque Arví, verdadero parque natural, ye una alfayeta, pero tot o recorriu en telefericos esnavesando selvas y favelas, entre sons de muixons y de reggaeton, no ye menos tresoro. Sí, si marchas ta Medellín, por muito que no te lo mencionen u que lo faigan de bislai, no deixes pasar a oportunidat de pasar una chornadeta por o parque Arví.

D’atra man, y ya ta rematar ista entrada, a l’atro’l diya marché t’o Cerro El Volador, pueyo ya muito más amanau ta casa mía, indo-ie en Uber pero tornando-ne a piet. Naturaleza, ista vegada menos folluda, encara que no m’atrevería tampoco a decir que urbana, en un espacio más chicot pero con bellas tuquetas qu’ufriban envistas de buena parti de Medellín. Un puesto muito bueno ta pasar un diya familiar, tranquilo, relaixau y a man. Ya no diría que reclamo turistico, pero sí un buen puesto si se fa vida paisa.


6.9.26

Enta Medellín (ii): rechirando espacios verdes


Primera semaneta en Medellín, y mientras que a más gran parti d’a población se miraba bars an que veyer os partius d’o Mundial de fútbol, y más que más os de Colombia, que ye fendo buenos partius, servidor se miraba de trobar más bien recantos verdes an que retantir dimpués d’una anyada que, como todas en a mía vida adulta, ye estada movideta. Y asinas, prencipié o mío segundo diya por a capital cultural colombiana en o Lugar Paisa, que no me pillaba guaire luent d’o mío aloix.

O Lugar Paisa estió, unatra vegada, un pastiche postizo y casposo de cuatro casetas de cartón-piedra alto d’un lomero que recreyaban o que ells consideraban un lugarichón tradicional local, pero que bien podría estar una aldeya colonial de Filipinas, Brasil u Canarias. O millor d’a visita estió o pueyo y o parque d’arredol, bien aparents ta ixoriar-se, y o más curioso, un funeral en o propio lugar, sin guaire chent, pero asabelo de poliu y con mosicos tradicionals que, por as suyas letras improvisadas, heban d’estar amigos d’o feneixiu.

D’astí, camín caminán, marché t’os sectors más cosmopolitas d’a ciudat, os de Ciudat d’o Río, pasando por a replaceta de puestos de minchar y beber dita Mercau d’o Río, conoixida en toda la ciudat. Por astí se troba un d’os museus más famosos, o Museu d’Arte Metropolitano de Medellín (MAMM), que visité dos diyas más tardi con una amiga y que, en verdat, me fació burro falso: muita ecrina, muito edificio, ta tan poco suco. Y a ixo cal adhibir-le, como bien sabez, que l’arte contemporanio no ye a mía especialidat. Pero bueno, fita feita y sinyalada.

Y d’os sectors más cosmopolitas arrivé, ixe mesmo diya, en El Poblado, o vico más conoixiu entre os foranos, y en o que refusé de vivir en no estar precisament bien localizau a comparación de Belén u Laureles, an que me quedo. No yera mal bico, con asabelo d’ambient y de restaurants, pero encara masiau casposo ta yo. A prostitución que se gosa de comentar, no la veyé, no pas como en a ilesia d’a Veracruz, pero prou que yera de diyas, y que de nueit pos as cosas serían diferents. Ixo sí, pasé por un parque feito a’l canto d’una canal y que recreyaba un ambient tropical, con muito bambú y muita humedat, y puestez pixautez: Provenza. Sin dubda, ixe camín sí que feba honra: turistico y casposo sí, pero bien feito, igual que bellas fronteras y portaladas a rebutir de verdín. Atro diya i pasé de nueiz, y a masificación ya le feba perder tot ixe encanto. 

A l’atro diya, visité o famoso Museu d’a Memoria, adedicau a o conflicto armau que encara contina vivo en o país, y meso en metat d’un vico de clase meya-baixa. O edificio feba honra, pero atra vegada, o suyo interior me pareixió laso. O parque d’arredol bien valeba una gambadeta, que complementé puyando en o tranvía que me levó por una favela, más pobre contra más alto. Una primera aproximación a la diversidat de clases de Medellín que pocos diyas dimpués enamplaría, y que ye d’ixas cosas que, encara que siga moralment criticable, pos a yo más m’estimula o cerebro. Baixé por o mesmo tranvía, que me dixó en La Candelaria, distrito d'o centro que ya conoixeba y por o que me facié atra gambada, visitando ista vegada a seu ficada en a Plaza Bolívar.

Asinas, patín patián, Medellín me yera ufrindo en nomás una semana tot o que yera buscando, pero a experiencia ya me iba decindo que heba de moderar as enerchías y as velocidaz ta quitar-le tot o suco posible a la experiencia, y más sabendo que iba a estar-ie un mes!