27.12.18

Enta Bolinao (i): Guargas y tournée


Rematadas as clases, pertocaba nueva salideta mochilera con a millor companyia posible: a de Ana. Ella tamién quereba aproveitar a fer cursa antis de prencipiar a treballar de chiners aquí en Manila. Tenébanos varias opcions miradas: Caramoan, Mindoro u Pangasinan-Zambales, y encara que me trucaba más a primera, o mal orache que anunciaban en todas as Filipinas fueras d'a costa occidental de Luzón nos fació eslechir a zaguera opción.

Asinas, o miercres 19 de meyodiyas pillemos o bus ta Bolinao y bi pleguemos ya de nueitz dimpués d'esnavesar curvas y entrascadas. Cal decir que en o suya diya visité Alaminos y me quedé a las puertas d'iste atro lugar tamién de Pangasinan, que seguntes o rete feba buenas farchas. Miremos de trobar un aloix pero no bi'n heba guaires en o lugar y yeran caros. A la fin trobemos una capana que no nos fació burro falso, una mica caret pero comodo, a o costau d'una placha polida y con una piscinas bien pinchas, d'ixas que tienen esbarizaculos y an que nos espabilemos d'as siet horas en bus. Cenemos en o centro d'o lugar as millors hamburguesas que mai he tastadas y dimpués nos miremos os visters belens que heban feito por nadal en a replaceta, con bien de luetas.

A l'atrol diya, una mica cansos por o viache en bus de siet horas, nos ne puyemos y nos desayunemos atra vegada en o centro d'o lugar. Astí negociemos con un tricycle ta que nos levase t'as guargas de Bolinao. En primeras, o tricycle quereba levar-nos ta totz os atractivos turisticos en un diya, pero a nusatros nos agabana de pasar-ie dos diyas y disfrutar-los relaixadament. Asinas que guargas y prou, con o correspondient pre más baixo, lo que fació que o conductor pasase d'estar amable a estar una mica farute. A yo ya de primeras m'hese aganau de logar una moto, muito más comoda y independient -y en teneba muito mono- pero no bi heba en o lugar garra puesto an que las logasen, y quan en demandabas, mesmo te se miraban mal.

As guargas de Bolinao en son tres, a man unas d'atras, y cuesta arrivar-ie bella meya horeta en tricycle. En primeras, aturemos en a tercera, con poca chent, pos as atras dos yeran a rebutir de turistas que puyaban dende Zambales a primera hora d'o diya, en os suyos buses levaus por camins de tierra y claperas. Las disfrutemos asabelo, pos teneban alto d'a cascada chicotas banyeras an que ficar-se en l'augua. L'augua yera calenteta y o puesto repoliu.  Dimpués pasemos t'as segundas, que no nos dicioron guaire, y a la fin dimpués de bell par d'horetas aturemos en as primeras, ya sin turistas y con a cascada más gran y repolida de todas, con bell guariche an que chentar bella cosa u fer-se bella biera pero sin banyeretas alto. 

Dimpués de bien ficaus en l'augua, en tornar aturemos en o cruze ent'a isola d'Anda, pos querébanos veyer a puesta de sol y pasar a nueit en a placha de Tondol, an que ya heba estau y que en o suyo diya me pareixió repolida. Con tot y con ixo, a marea yera alta y no la podiemos disfrutar tanto como quereba. D'atra man, nos costó arrivar-ie a un pre decent, pos por ixo d'estar mesache y ir con una roya os pres puyaban extranyament: churaría que a yo solenco u a Ana solenca, por unos u atros motivos, no nos hesen mirau d'escular tanto. 

Cenemos en Tondol, prou que a l'estilo filipino pos no bi heba guaire actividat turistica ixe diya, y dimpués dormiemos en un guarichet que nos dixoron a un pre decent. A l'atrol diya, en puyar-nos-ie, a marea yera baixa y a placha muitismo más polida, asinas que las disfrutemos bell rato y dimpués marchemos ta Alaminos, a repetir a repolida cursa d'as 100 islas que Ana encara no heba vistas. Nos marioron una mica, pero a la fin las podiemos veyer con unatra parelleta, lo que nos fació compartir gastos y que nos salise más barato, encara que a ista atra parelleta no pareixeba fer-le guaire goyo a mar...

Vistas as 100 isolas, tornemos ta Bolinao an que dormiemos en o mesmo puesto d'o primer diya, con vistas a concarar a segunda chornada de visitas a fer por ixe repoliu lugar, una d'as puntas d'o Luzón noroccidental. Ya en o suyo diya m'heba quedau con ganas d'explorar Bolinao, y as primeras anvistas, con as suyas guargas, no facioron mica burro falso. Y con a companyia perén d'Ana, pos muito millor! :-)

6.12.18

Enta Bantayan: bieras y placha con os amigos


Rematando a semana de vacanzas, quedemos os amigos Julia, Mika, Monica y Raul, y servidor, en a isola de Bantayán, ta relaixar-nos mientras tres diyas y pillar fuerzas ta tornar a la faina a l'atral semana. Asinas que o miecres dormié en Palompon, en a isola de Leyte, an que me tractoron muito bien, y o chueus de maitins a las 6:30 pillé o ferry que me levó ta Polambato, en a isola de Cebú, en bellas dos horas. Y astí, pillé un trycicle comunal que me levó t'o cercano lugar de Hagnaya, an que pillé unatro barco que me levaría ta Bantayán, en unatra hora. Toda una travesía, pero a la fin aconsiguié plegar a ixo d'as 12:30 en Santa Fé, o principal lugar d'a isola y tamién o más turistico. 

Como o bus d'os amigos levaba retraso y yo teneba muito mono de moto, en Santa Fé me'n pillé unatra por os tres diyas: a Marqueta 2. Ista, antimás d'estar más barata, yera muito más comoda: más lichera, sin marchas y tan fácil de maniar que mesmo levé a Raúl de paquet varias vegadas! Marché t'unas marismas-manglars a man, y dimpués mesmo plegué en o lugar que da nombre a la isola, muito más filipino. Y feito iste meyo chiro a la isola, marché t'o puerto a buscar a os colegas. D'astí, marchemos a piet ta l'hostalet-capanas que no yera guaire luent y poco dimpués nos faciemos una gambada por Santa Fé y más que más por a placha de Kota, prou polida y animada, pero no pas a millor si buscas tranquilidat y 'pureza'. Con a calma y con muita cansera, rematemos o diya cenando a lo pro en un buen guariche en metat de Santa Fé y marchemos a dormir. 

A l'atrol diya, a resta pilló motos y as dos parellas y servidor nos faciemos una ruta por a isola. O primer que faciemos estió marchar t'a espelunga acuatica de Ogntong, no guaire luent de Santa Fé. Fa parti d'a propiedat privada d'un resort y a suya dentrada no yera barata (estoi que yeran 250 pesos), pero en entrar-ie, fa vez, pos antiparti d'a espelunga, tamién tiene chardins, una piscina y parti d'una placha privada, todas ellas repolidas.  D'atra man, as bieras yeran baratas, a 40 pesos. Y a espelunga en sí tamién yera muito polida: heba leito que yera chicorrona, y por a suya boca asinas en pareix, pero en entrar-ie, ye más gran que no o que m'entrefilaba, no yera a rebutir y l'augua d'a guarga subterránea yera dulza. Mesmo bi heba bell moriciego. Si no yes d'augua salada y tampoco no te fa goyo o solaz y a calor, yera un buen puesto ta estar-se-ie, y asinas facié! En salir-ne, Monica heba apachau una ideya sobrebuena: trayer o dixit. Y prou que i chuguemos con bella biera!

Dimpués d'estar-nos-ie mientras bellas horetas, pillemos a motos y hopemos ta l'atra punta d'a isola, Madrilejos. En o camín, aturemos en as runias d'una antiga casa que yera de foranos y que pareix que estioron asasinaus quan miroron de furtar-les, fa ya tiempos. Alto
 d'una chicota clamor, as runias teneban un encanto. Tamién aturemos en o fosal de Madrilejos, pos yera 2 de noviembre y a chent yera en masa en as fuesas d'os suyos difuntos, fendo-les homenaches, misas y tamién chuegos como bingos. A ulor a vila cremada s'ixamenaba por o fosal, vilas que dimpués de nueitz dibuixaban polidas anvistas. Y ta rematar, ya quasi en l'ocaso, arrivemos en a punta norte d'a isola, presidida por as runias d'un fuerte espanyol -malmeso mientras as zagueras anyadas- en o conchunto d'o Kota Park, que tamién teneba una mena de paseu maritimo poliu an que veyemos a puesta d'o sol, baixo unas ninas pesadas que no feban so que decir-nos y chilar-nos 'Merry Christmas', que no nos aconseguíbanos sacar d'alto y que bien hesen mereixiu un lapo. Cenemos astí mesmo y dimpués tornemos ta dormir, tresbatiéndonos pero aproveitando encara asinas o tiempo -Julia, Mika y Monica en veyer una ilesia y una gallera, Raúl y yo fendo-nos una biera en arrivar-ie antis. 

A l'atrol diya, faciemos una d'as cursas recomendables en Bantayán, o island hoping an que marchas t'as cercanas isoletas Virgin y Hilantagaan, tenendo una guida asabelo de maha que se clamaba Dulce. O primer de tot, Dulce, o suyo novio anglés y o capitán d'o barquet nos levoron t'una ría con manglars, puesto mica turistico pero que a servidor ye d'as cosas que más le fan goyo. Astí, chugábanos con a corrient d'a ría -pos a marea yera baixando- y nos dixábanos levar mientras en o fundo se veyeban estrelas de mar a boticiegas. Dimpués, marchemos ta Virgin Island, con una placha polida y an que heban apachau tamién bell par de trampolins de 4 y 10 metros ta blincar en a mar. Totz blinquemos o baixet, fueras de Julia que s'atrevió con o grant. O cierto ye que, tal y como nos heba dito Dulce, 'Virgin Island is not virgin any more', pos ye masiau modificada por o turismo, a lo que cal adhibir un pre d'entrada caret (160 pesos) en estar propiedat privada. Con tot y con ixo, cal reconoixer que as suyas plachas yeran prou pinchas. 

Vista Virgin Island, chentemos en o barco a biroya que Dulce nos heba acotraciau: pollo, tocín, salada -por fin!-, peix y prou que sí, roz! Tot con bieras y ixo s'agradeixeba, pos en a isola no'n teneban. Y dimpués, faciemos a zaguera aturada, en a isola de Hilantagaan, an que Dulce nos levó t'una espelunga no turistica con una boira grasa de moriciegos grants alto d'o tozuelo que impresionaba -quasi tanto como o bayo a guano. No yera fácil d'ir-ie con alpargatas, pero ta un servidor feba honra. Y ye que tanto ista espelunga como o primer manglar son cosetas que uno no s'aspera en ista mena de cursas y que refleixan millor a naturaleza pura d'as isolas visayas, asinas que yo firme goyoso! Dimpués d'isto, y con un mar una mica picau por as olas, tornemos ta l'hostalet y tras a correspondient ducha, quedemos a veyer a puesta de sol en a placha de Kota, an que cenemos y chuguemos a dixit y bang entre cubata y cubata, antis de hopar a dormir.

A l'atrol diya encara me'n puyé luego, y con duelo de no poder pillar más moto dica atra cursa, 
decidié cremar gasolina y marchar t'a cercana Paradise Beach, una placha tamién recomendada en bella guida de Bantayán. Me trobé con una placha muito más salvache, d'auguas turquesas y arenas blancas, sin edificiacions y con bell blinquet de roca y an que ya bi heba bell filipino ficau en l'augua tot y que no yeran ni as nueu d'o maitín. No m'aganaba de ficar-me-ie, asinas que facié una gambada arredol, baixo l'atenta mirada de bella craba y bella vaca, que prou que sí, ya prencipiaban a amagar-se en mosqueras. Dimpués, marché a fer-me un desayuno grant, con uegos, betas, yogurt, birostas, mantequilla, suco, fruita y bella cosa más que de seguras me s'ixuplida, y mientras a cambrera yera chitando-me pedretas, venió Mika que me debeba o casco d'a moto qu'heba de tornar.

Dimpués de tot isto, Monica, Raúl y servidor paremos a nuetra tornada, chunto con un mesache libanés y a suya novia filipina ta compartir os gastos d'a tornada en furgoneta ta Cebú capital. O pre d'a tornada salió bien, pos tot y que miroron d'escular-nos, a la fin se nos achuntoron tamién bells koreanos. Pero entre que i arrivemos luego y que o vuelo d'AirAsia se retrasó 3 horas y 20 minutos, pos astí que nos estiemos en Cebú cinco horas matando o tiempo y fendo una cansera que se nos acumuló mientras toda a semana, mesmo en o momento en que soi escribindo istas parolas d'o mío diyario filipino.

Bantayán ye una isla polida y comoda de veyer. No ye o millor puesto de Filipinas, pero ye muito millor que os puestos más turisticos, masificaus y muitas vegadas farsius d'as gilipolladas de turistas chinencos u occidentals, como Boracay u El Nido. Sin dubda, ye un puesto sobrebueno ta ir con buena companyia, como tenié a suerte de fer! 



29.11.18

Enta Biliran: a isla d'as guargas y d'a mía primera vegada


O lunes 29 de maitins, dimpués de descansar-me en Tacloban, marché ta Biliran, en una ida una mica accidentada, pos pillé -u me facioron pillar- a furgoneta mala que marchaba ta Samar, asinas que dende Samar habié de tornar ta Tacloban y d'astí ta Biliran. Biliran ye una chicota isola a man de Leyte, poco desenrollada pero con maravillas naturals, más que más guargas y badinas. Asinas, si Samar ye a isola d'as espelungas, Biliran ye dita a isola d'as guargas. 

Tot y que o primer diya perdié tiempo en o mío viache ta Naval, principal localidat d'a isola, encara podié aturar en o lugar de Biliran propiament dito -en a dentrada d'a isola d'o mesmo nombre- y puyar t'un poyet an que se troban as runias d'una torreta espanyola, antismás cremada, que os locals dicen Nasunugan Watchtower. Ya que yera en metat d'o camín, no yera de más aturar-ie -y más ta yo que soi un friki d'istas cosetas-, pero en verdat, ni o monumento en sí ni as anvistas dende alto yeran un must. Dimpués, marché ta Naval -no sin que os conductors de motos mirasen d'escular-me de malas trazas unatra vegada- y como i arrivé encara con luz solar, en pillé a un maho y le dicié si me podeba levar t'as terrazas de roz de Barubohan, en o cercano lugar d'Almería. Ell bien contento que me levó y astí me facié una gambada y facié cuatro fotetas. A verdat ye que habendo estau en as famosas terrazas de Banaue-Cambulo-Batad y dimpués en as no tan famosas de Bohol, istas tampoco no yeran grant cosa, pero son un buen complemento y una buena aturadeta en metat d'a curseta.

Encara aconsiguié tornar t'o lugar con una miqueta de luz, y d'astí marché ta l'hotel, dito GV, con una relación calidat-pre sobrebuena. Poco dimpuesas, busqué un puestet ta logar una moto. Os locals me dicioron que l'onico con autorización yera un dito Norkis, salindo d'o lugar, y t'astí que marché ta charrar con ells y apanyar o loguero d'a moto ta l'atrol diya. Nunca no heba conduciu una moto pero bella vegada cal prebar! En arrivar-ie, me dicioron que todas as motos sin marchas las heban logadas y que no les quedeban que motos de marchas:

-Sir, you know how to ride a motorcycle, right?
-Of course! I have my own in Spain!
(De cojón) 

Teneban una scooter de 125 de marchas astí mesmo, asinas que la prebé en a carrera y en un callizo y bueno, aconsiguié que se creyesen que sabeba montar en moto y ixo yera o que quereba. Me dicioron que tornase a l'atrol diya y que les dixase una mica de tiempo, dica as 9:30 ta que podesen apanyar quatre cosetas. Yo accedié una mica a retrepelo (no podeban apanyar-la ixe mesmo diya que encara les quedaba una hora ta trancar? Y si ubriban a las 8 d'o maitín, tanto les costaba apanyar-la?). En reyalidat, quereba arrecorrer toda a isola en un diya, y quereba salir-ne antis con antis.

A l'atrol diya, dimpués de desayunar-me en o recient inaugurau Jollibee d'o lugar, i marché. Astí, me facioron asperar una hora de más porque encara no heban prencipiau a apanyar a moto. Mica gracia me'n fació, pero d'atra man ye Filipinas... Asinas que asperé dica que me la dioron, y astí que prencipié a mía cursa de guargas y badinas con o mío nuevo chuguet, que clamé Marqueta 1.  En primeras, marché t'as guargas de Tinago, una d'as más conoixidas d'a isola y repolidas, encara que os arredols yeran prou ixutos y quasi no bi heba selva tropical, común en istos puestos. Continé con as badinas de Mainit, zufrosas y d'augua calient, en bella parti mesmo bulliba y a tierra roya-amariella d'o zufre se'n tornaba grisa por l'acción volcanica. Y ye que Biliran, encara que no tiene garra tuca volcanica activa, ye una isola volcanica con muita actividat cheotermica. Me i fiqué en una parti que yera menos calient en mezclar-se con l'augua d'o río, pero encara asinas, con a calor que ya de por sí en feba en l'ambient, enduré poco, pos aganaba más d'auguas bien fresquetas. 

Visto Mainit, continé o mío recorriu por a isola dica plegar ta Tomalistic Falls, unas cascadetas que no fan guarga ni badina, que son a piet de mar y que son famosas porque tienen o record guiness de l'augua más dulza d'o planeta. Yo las prebé y be d'estar que as mías papilas son atrofiadas porque no noté garra cosa especial, fueras de que yeran asabelo de refrescants, ixo sí. Creigo tamién que a calor que'n feba y as luengas y furas escaleras que caleba baixar -y dimpués puyar en tornar- ta plegar t'o puesto, aduyaban a fer ixa sensación. Me facié una gambada por o puestet, an que heban apanyau cuatro mesetas y guariches ta pasar o diya en familia y amigos, asinas como un repoliu paseu maritimo de bambú por as rocas dica plegar t'o lugar más cercano. 

Dimpués de Tomalistic, continé o mío chiro a l'isola en moto y marché t'as guargas de Casiawan, a man de Cabucgayan. En arrivar-ie, me las trobé trancadas. Be d'estar que perteneixeban a un antigo hotelet trancau, pero encara se pueden visitar si se bosa a os amos una chicota cantidat. Demandé a la primera sinyora que pasaba por astí cómo entrar-ie y resulta que yera l'ama d'o puesto. Ascape buscó a la que se suposa que heba d'estar a encargada d'o puesto, y la carranyó furo. Yo me trobé prou mal por a situación y por a pobre encargada... M'ubrioron a puerta, bosé y baixé unas escaleretas y dica plegar a las guargas, repolidas. Astí me fiqué en l'augua y más que más debaixo d'a cascada y yera solenco, prou que sí, encara que en quasi as guargas todas en yera, pos yera entre semana y a isola no ye turistica. Mesmo m'aganó de ficar-me-ie espullau, pero no lo facié por si acaso, pos en Filipinas no ye bien visto y ye mesmo penalizau.

De Casiawan marché t'as cercanas guargas de Kasabangan, as zagueras d'o diya. Asabelo de polidas tamién, o más curioso ye que en una badineta d'abaixo yeran ficaus en l'augua tres carabaos que nomás amostraban o tozuelo. Como en primeras no se'n veyeban, yera por ficar-me en l'augua d'a badineta d'un blinco. Pero en veyer-los, prou que no lo facié. Ya alto, baixo a graniza cascada, sí que me i fiqué. O puesto yera poliu, pero heban apanyau una mena de graderío con tellau ta que a chent pasa-se astí o diya, esboldregando a belleza natural. 

En tornar de Kasabangan, ya de nueitz, a Marqueta 1 me fació un extranyo fiero en una curva, y yo que yera a primer vegada que pillaba una moto, bien que me ixorronté: heba punchau... Yera a más de 10 kilometros de Naval. Y agora qué foi? Grité a la sinyora d'a botiga y no me lo pillaba. Tampoco no feba caso a os míos mensaches. Malas farchas feba tot... pero en istas que demandando aduya a un hombre que pasaba por a carretera, me diz que a 500 metros ye o vico-lugar más cercano, y que astí me lo apanyarían. I fue y en primeras un mesache, y dimpués toda la suya familia y practicament tot o vico, me l'apanyoron: m'aduyoron y les facié vez como tema de conversación lo menos mientras ixa nueit. A moto teneba un tornillo dentro d'a rueda que heba punchau a camara. Bien mahos totz en ixe lugar y irresponsable a chent d'a botiga d'as motos. 

A l'atrol diya, como m'en puyé bien luego y como a moto me la heban dada a las 10:30am, decidié marchar t'as zagueras guargas que teneba apuntadas: Ulan-Ulan y Recoletos, cerquetas una de l'atra, en a redolada de Sampao ent'o norte. Arrivar-ie no yera guaire fácil, pos a carretera en obras no yera adecuada t'una scooter y o camín no yera mica sinyalizau. Pero facié la d'aquell y astí que tiré. Como no sabeba plegar-ie, le'n demandé a una muller choven y me dició que uno d'os suyos cinco fillos, o gran, me levaría t'astí. Y asinas fue. O mesache, de bellas 13 u 14 anyadas, no sabeba charrar ni zarrapita d'anglés pero se sabeba mover por ixos terrenos de bitibomba, y yo no. M'amostró as dos cascadas, a cada qual más polida, y no bi heba garra persona astí. Probablement as dos guargas más polidas de todas a que veyé yeran ixas, y me i estié mientras una horeta colada. Dimpués, torné con a Marqueta 1 dreito ent'a botiga y la torné. Os amos yeran una mica niervudos, porque un anglés choven (u australiano) con a suya novieta filipina la yeran asperando y no quereba perder tiempo, pero a yo ya m'heban feito perder tiempo o diya d'antis y la torné dentro d'as 24 horas, asinas que rai.

Biliran ye una isola que no ye mica mal ta pasar bells diyas en bell puesto paradisiaco, que no nomás tienga placha y que no siga turistico ni masificau. Ye dita a isola d'as guargas y bi'n ha muitas y repolidas, pero en verdat, bi'n ha tamién asabelo y igualment repolidas en muitas atras redoladas de Filipinas, como en Laguna, bien cerqueta de Manila. Con tot y con ixo, siempre m'alcordaré de Biliran como a isla an que aprendié a ir en moto

21.11.18

Enta Samar: Sohoton National Park y Lobo Cave


Pasau o primer diya en Tacloban, o sabado de maitins, encara con a cansera, marché ta Samar -conoixida como a isola d'as espelungas- esnavesando o famoso San Juanico Bridge, un puent colosal que pareix feito fa relativament poco pero que estió feito en os 70 ta achuntar as isolas de Leyte y Samar. Si en o suyo diya pareixeba masiada construcción t'o volumen de trafico que bi'n heba, agora sí que fa firme honra, y en sí, fa parti de l'autopista que arrecorre as Filipinas de norte a sur, dende Luzón dica Mindanao pasando por Samar y Leyte, habendo de pillar dos ferris en o sur de Luzón y en o sur de Samar. En iste sentiu, ye curioso de veyer en istas islas visayas autobuses con os cartels de Pasay y Cubao (Manila). 

En concreto, pillé a furgoneta t'o lugar de Basey, punto de partida t'a primera cursa que quereba fer: o parque nacional de Sohoton. I plegau, habié de dondiar una mica ta trobar a oficina de turismo d'o lugar, y en ixas que todas as motos, tricycles y bicicletas d'o lugar quereban ufrir-me os suyos servicios, tot y que o lugar yera bien chicorrón! A la fin aconsiguié arrivar en a oficina, que d'atra man no yera mica luent d'an que m'heba dixau a furgoneta, y en demandar-ne, me dicioron que a cursa ta Sohoton costaba quasi 2300 pesos. Una barbaridat seguntes o que heba leito por o rete! Ya canso d'ista chent guarai -os orichinarios d'a redolada- que siempre miran d'escular-te, pillé una moto -no sin que mirasen d'escular-me unatra vegada- y hopé directament t'o barangay u vico más cercano a o parque nacional y que leva o suyo mesmo nombre: Sohoton. Allí, con una chent asabelo d'amable en a recepción y que mesmo admitiban con duelo o problema d'os enganyos sin que yo les decise cosa, me dicioron que a dentrada yera menos de 900 pesos, indo con atras dos personas. 

Asinas, con os míos nuevos dos amigos que veniban de Manila, prencipiemos a cursa pillando un barquet a motor que nos levó río ent'alto por a selva tropical y esparpallant d'o parque nacional dica una marguín con una placha de río an que heban feito quatre casetas y guariches, a pocos metros d'a dentrada a una espelunga. Dispués d'asperar una miqueta a que salise chent de dentro d'a espelunga y dentremos con un guida, que nos esplicó o tipico -estalagtitas, estalagmitas, columnas, moriciegos- y la arrecorriemos mientras bells 30-45 minutos. Sin estar a millor espelunga que he feito, yera un extra a l'actividat y antiparti te privaba de bells muitos de fuixina y solaz. 

En salir, habiemos d'asperar quasi una hora ta poder fer l'atra actividat: un kayak por o río dica plegar a o que le dicen o natural bridge, un conchunto de dos puents-espelungas esnavesadas por o río, uno de tamanyo normal y l'atro chigant. Tanto a gambada dica plegar-ie en kayak como o puesto en sí son repolius, estando en metat d'a selva tropical. En os arredols, muitas fuellas de mimosa, ixa planteta que si la tocas s'amaga. Tras estar-nos-ie mientras bella meya horeta, faciemos o camín de tornada kayak-barco, y una vegada arrivaus en o punto de partida, a sobrebuena chent d'a recepción ya m'heba chestionau a tornada ta Basey en moto a o pre correspondient ta que no m'esculasen.

Contento con ista actividat de sabados, en Basey quereba marchar ta Calbayog, a capital d'a
provincia de Western Samar, pero ta ixo caleba tornar quasi ta Tacloban y d'astí pillar unatra furgoneta ta Calbayog. Una mica fato si se veye o mapa, pero no bi heba transporte directo. Facié la d'aquell y aproveité, ixo sí, a fer-me una buena pizza en Tacloban. Bells diyas antis heba contactau con Trexplore, a onica interpresa de Samar que fa actividatz d'espeleolochía y barrancos por puestos más tecnicos. Ista interpresa -que en reyalidat ye más bien o guariche d'un guida dito Joni- teneba a siede en Calbayog y astí que m'asperaban. I arrivé tardi, por tanto transporte y por o trafico que s'heba feito de tardis, y Joni yera una mica nierbudo porque ta fer una espelunga amenistaba minimo dos personas y si uno le fallaba, se veyería en problemas con l'atro. Pero no le fallé! :)  
   
As suyas actividatz teneban pre europeu -a espelunga d'o Lobo yeran 50 euros- pero ye de dar, porque vas bien equipau, Joni ye un profesional y as espelungas que tienen por istas tierras son as millors que mai no he visto. Joni tamién heba apanyau parti d'a suya casa como hostalet a 1000 pesos/nueit a cambreta -de no guaire calidat, pero heba teniu o detalle d'apanyar bien os escusaus, pos sabe que os occidentals con ixo sí que somos niquitosos.  Como no m'aganaba de buscar atras alternativas a ixas horas y tamién quereba fer-le una mica más de gasto a l'hombre y a la suya familia, m'i estié. 

Canso perro, dormié bien y a l'atrol diya me'n puyé luego como caleba. Astí conoixié a o mío companyer de cursa, un mesache maho francés -istos gabachos perén saben cómo plegar t'os millors puestos d'o mundo!- y a muller de Joni, timideta pero maha y repolida, nos ufrió un desayuno granizo y sobrebueno. Astí Joni nos comentó una mica a cursa: caleba pillar tricycle-jeepney-moto ta plegar en o lugar d'an que prencipiaba a cursa, y dende astí caleba andar mientras meya horeta por alto d'un lumo. Dimpués, feríamos a espelunga, entrando por una boca y salindo-ne por atra en o río, an que una canoa nos asperaría ta baixar ta unatro lugar. 

Por as suyas farchas y os suyos comportamientos, Joni pareixeba más occidental que no filipino, y ixo que no heba viachau guaire. Pero levaba más de diez anyadas arrecorrendo as espelungas de Samar con collas d'italianos y franceses que encara i vienen, en estar un paradís ta espeleologos. Nos comentaba que ell les fa de guida local, pos dende zagal heba estau inquieto y conoixeba muitas espelungas -nos deciba que bi'n heba más de 1000 en a isola-, y os italianos y franceses teneban o buen material y conoiximiento ta explorar-las. Os mesmos franceses y italianos tamién l'han dau materials, l'han amostrau y l'han orientau a la hora de desenrollar l'actividat turistica en Samar. En o caso concreto d'a espelunga d'o río Lobo, la explororon en 2005 y por as suyas caracteristicas, ya en 2006 prencipió a explotación turistica. Joni levaba 12 anyadas arrecorrendola, y ixo se notaba tamién una mica en a suya falta d'entusiasmo. 

Arrivaus en a dentrada d'a espelunga, Joni y os suyos aduyants paroron os materials y nos facioron una introducción d'espeleolochía y midas de seguridat -ya en casa hébanos sinyau o contrato de risques. A verdat ye que Joni yera de tot un profesional, y ixo no ye de tot común en istas tierras. Y dimpués d'ista introducción, bi dentremos. A espelunga teneba dos pisos, con cambras a boticiegas an que veyer estalagtigas, estalagmitas, columnas y tamién ríos y canals internas. O sulero y os paretz yeran muitas vegadas tallants y caleba parar cuenta, pero Joni nos heba equipau con buenos traches, esguants y prou que casco. Nomás teneba dos pasos una mica más envolicaus: un sumidero y una paret lateral, pero nos metioron arnés y nos aseguroron ta privar mals. Por o camín, Joni iba fendo fotos a ixarramantons, que dimpués en casa suya nos pasó.

Sin animo de fer una descripción detallada d'as cinco horetas que nos i estiemos, destaco o poder veyer serpients d'espelunga, con una culor azula curiosa, arainas granizas, moriciegos varios y insectos varios. Y prou que sí, haber d'esnavesar os ríos y as canals, con cascadas y guargas internas an que capuzar-se relaixadament. En metat d'a cursa, faciemos dos aturadetas dentro d'a espelunga: una d'ellas ta fer una lifara, pos a muller de Joni heba parau una biroya sobrebuena, con carne, alberchena y, prou que sí, roz; y l'atra, ta meter-nos en o rostro bardo que bi heba en bella parti d'a espelunga, d'ixe que dicen que tiene buenas propiedatz t'a piel. Seguntes pasaba o tiempo, a espelunga m'iba fendo más goyo, y o millor de tot yera por plegar, arrecorrer o río por un túnel dica trobar a salida acuatica, en metat d'a selva más polida que mai he visto. En a salida, nos cambiemos y pillemos una canoa de fusta que nos yera asperando, ta arrecorrer buena parti d'o río en metat d'a selva dica plegar en un lugarichón filipino, an que os ninos y as mullers yeran treballando musclos y peixes.

En iste lugarichón, habiemos de pillar un jeepney ta tornar ta Calbayog y ta casa Joni. Tardaba en venir-ie, y quan i venió, yera a rebutir. Asinas que puyemos t'o teito, en a mía primera experiencia-teito de Jeepney: tan divertida como insegura, pero tanto o gabacho como yo yéranos como ninos chicotz astí alto. Ya en casa Joni, me facié una ducha, acotracié os trastos y a muchila, pillé as fotos, Joni me dio un libret, un certificau, un collaret y me pasó as fotos a o mío USB, me despidié d'a suya familia -parti yeran fendo una misa en o salón de casa mientras o fillo chugaba a Fortnite en l'ordinador- y d'o companyer francés, y pillé una furgoneta ta tornar ta Tacloban, an que pasaría a nueit ta hopar a l'atrol diya ta isola de Biliran. Pero ixo pertocará en unatro post!
  

6.11.18

Enta Leyte: Tacloban y l'ibón Danao


A semana de totz os santos y a nueit d'as almetas ye una d'as cuatros festividatz fuertes en UST y en Filipinas, asinas que libro mientras diez días. Y qué he de fer con tanta fiesta? Pos prou que sí, pillar-me a muchila y arrecorrer istas repolidas isolas. 

Ista vegada trigué fer una ruta por quatre isolas en l'este de Visayas: Leyte, Samar, Biliran, y a la fin, Bantayan. As tres primeras poco visitadas y poco turisticas, y a zaguera un buen puesto ta fer placha y bieras relaixau con os amigos. Y ya que me facié quatre isolas, pos quatre post que pertocarán ta describir ista cursa! 

O viernes arrivé en Tacloban, capital de Leyte, y como yera una mica canso d'o treballo y d'o viache, decidié pillar-me un hotelet pincho y pasar o diya astí. No sé si estió una error, pos feba una fuixina que mesmo os locals no podeban estomacar, o sol picaba firme, a ciudat en sí tampoco no ufriba guaires cosas y me trobé con una chent que, sin estar mala, no yera precisament simpatica y miroron d'escular-me malament por totz os costaus -ex. mirar de cobrar-me 12 euros por una fundeta de plastico t'o móbil, quan en Manila son por 1 euro, en os puestos turisticos por 2-3 y en España entre 3 y 5, y asinas-asinas.

Pero bueno, como he aprendiu a fer en iste país y como creigo que cal fer siempre, me lo pillé con gracia y a descubrir mundo! O primer que facié en Tacloban, mesmo antis de pillar l'hotel, estió marchar t'o monumento a MacArthur, o cheneral norteamericano que lideró en ixas plachas de Tacloban y Palo a reconquista de Filipinas t'os chaponeses en a segunda guerra mundial en 1944. Iste episodio historico ye firme present en a isola y a un lugar d'a redolada mesmo l'han dau o nombre d'iste cheneral. En sí, o puesto ye una luenga bahía an que curiosament auguas de dos culors esferens pareixen no querer chuntar-se nunca, encara que probablement isto se deba a esferencias de profundidat en a mar.

Dimpués, pillé l'hotel y tras una ducha, marché t'o concello de Tacloban, en estilo capitolino norteamericano y con polius chardins arredol. A frontera yera polida, encara que en l'interior no teneba cosa a veyer. Os chardins tampoco no yeran mal, pero no teneban guaire uembra y a calorina y o solaz yeran asabelo de furos. Asinas que ascapé marché t'un chardinet a o costau d'o concello dito Madonna of Japan, con una estatua que os chaponeses regaloron a Tacloban como sinyal de sincusa y chirmanamiento. Muitas flors y bella parelleta amorosiando-se. 

Tras istas primeras visitas, chenté, y d'allí marché t'atro d'os puestos turisticos d'a ciudat: o Santo Niño Schrine, unatro palacio-museu feito por os Marcos en estilo neocolonial, con una filosofía parellana a los que mandoron fer por todas as provincias d'o estau filipino. Dende 1986 ye publico, y en a dentrada dos sinyoras -no guaire simpaticas si las contimparamos con o normal en Filipinas- t'asperan ta cobrar-te a entrada de 250 pesos, fuera d'o común en istas tierras. Pero en no tener guaires cosas más ta fer en Tacloban y con a calor que'n feba, facié la d'aquell y bosé. Dentro, un palacio chigant, con piezas de marbre, cuiro, fustas varias, tapices y veires, regalos y compras a os Marcos dende puestos tan esferents como España, Italia, China, Eslovaquia u Austria. Cambras-salons presidencials con esparpallants candelers, as habitacions d'os Marcos y dimpués cambras de convidaus con tematicas diversas, como as provincias y isolas de Filipinas, flors como a sampaguita u animals como as birabolas, todas ellas con bella referencia d'adoración a os Marcos. Con tot y con ixo, a deixadetz y probablement a falta de recursos ta mantener tot ixo ya se'n notaba y muitas d'ixas piezas yeran prou enronadas, deterioradas u malmesas. Seguntes me dició una d'as sinyoras que feba de guida, dende que se construyó estió ya museo, y os Marcos nomás lo emplegaban una semana por anyada en a suya visita a Leyte.

Visto o palacio, asperé una mica a que baixase o sol y a ixo d'as cinco puyé t'atra d'as
atraccions de Tacloban, Stations of the Cross, un chiquet pueyo guidau por estatuas blancas d'as doce estacions d'a muerte de Chesucristo que a la suya fin tiene una estatua gran de Chesucristo y una repolida vista d'a ciudat de Tacloban y de toda a bahía. I arrivé chusto t'a puesta de sol, asinas que as luces y as vistas encara yeran más polidas, y en baixar, me trobé con una improvisada cancha de baloncesto y chent amigable en ixe vico. Y dimpués d'isto, ya de nueitz, cené y marché a veyer o capitolio provincial de Leyte, tamién en estilo capitalino norteamericano y encara más poliu que o capitolio municipal, estando esfendiu por estatuas de lions y un canyon espanyol. En os suyos costaus, estatuas que recreyan os dos episodios historicos más importants d'a redolada: a plegada d'os espanyols y a reconquista norteamericana os chaponeses. Visto isto, encara quité enerchia ta marchar t'o paseu maritimo, an que yeran en fiestas, con puestetz de biroya y bieras y mosica en directo. Pero poco enduré, pos yera baldau. 

A l'atrol diya hoparía ta Samar, y a ixo ya l'adedicaré atro post. Pero en iste periplo, torné ta Leyte pocos diyas dimpués en o paso de Biliran ta Bantayán. Y astí, aturé en Ormoc, fendo-
me una gambada por o suyo centro y veyendo un curioso puentet espanyol que esnabesaba una canal, que agora ye soterrada en a suya más gran parti. Iste puente encara conservaba d'os placas petreas antigas an que se deciba o suyo nombre -Puente de la Reina-, a suya calendata, os suyos fedors y a suya dedicatoria, y encara yera emplegau por o trafico d'a ciudat. Pero si aturé en Ormoc, estió ta visitar o lago Danao, una d'as principals atraccions d'a isola de Leyte, conoixiu por a suya forma de guitarra. Iste ibón entre tucas d'orichen volcanico ye a 650 metros d'altaria y astí refresca y fa bueno. Ye un puesto tranquilo y polidet, an que os locals marchan y pasan o diya en cabanyetas, y an que tamién se puet fer kayak, encara que abastece d'augua a muitismos puestos d'arredol incluyindo Tacloban. Sin estar un puesto esencial a veyer ni muito menos -millors son muitos ibons pirinencos-, me fació honra ta fer bella cosa en meyo d'o trachecto de Balarin a Bantayan. 

En tornar, atra vegada podié disfrutar de l'amabalidat d'as chents de Leyte (ironía). Y ye que, si ir-ie me costó 100 pesos dende o vico más cercano -mesmo quan sabeba d'antis que yera menos-, en tornar nomás bi heba una moto disponible, y a muller d'o motorista me quereba cobrar 200 pesos de malas trazas. Mesmo bells vecinos le deciban que se yera pasando, pero yo no teneba atra opción y ells no reblaban. En istas que un choven mesache dito Vince (alto en a primera foto), de Biliran, que yera fendo una cursa con os suyos amigos y que veyió a situación y le pareixeba inchusta, s'ufrió a levar-me t'o centro d'a ciudat de gufanya en a suya moto. Yo le dicié que tampoco no yera ixo, que me dixase en o vico cercano y que prou que le bosaba, pero mesmo le fació duelo que le decise ixo. 

En reyalidat, ell y a suya colla d'amigos quereban pasar antis por un lumo-santuario carmelita, tranquilo y an que veyer a ciudat y a puesta de sol. Me demandaron si me vagaba, y encara que teneba una mica de prisa pos quereba dormir ixe diya en Palompon -an que salen os barcos ta Cebú- yo prou que les dicié que no m'importaba y m'i estié con ells. O santuario en cuestión no yera cosa d'atro mundo, pero se yera tranquilo y sin rudio, y a companyia no podeba estar millor. Teneban 21 anyadas, iban a estar incheniers y me charroron d'o que quereban fer en a vida, asinas como de cosas curiosas d'o puesto, como o tifón Yolanda de 2013 y o tierratremo que sufrioron l'anyada pasada.
  

1.11.18

Enta Zamboanga (ii): o Fuerte d'o Pilar, os Yakan, Canelar Trade y Pasonanca


Zambaonga ye cultura, pueblos, luengas y tamién historia. Y ye que os espanyols facioron d'iste extremo d'a isola de Mindanao un d'os puestos principals en a dominación y luita contra os moros, holandeses y angleses, mesmo con anvistas a Malasia y Indonesia. Y prou que sí, isto tamién s'ha de notar en l'arquitectura, que o suyo maximo exponent ye o Fuerte d'o Pilar, feito en 1635 baixo o nombre de Reyal Fuerza de Sant Chusé, refeito varias vegadas dimpués de no pocas barallas y muitas anecdotas. Dentre ellas, destaca a proclamación d'a Republica Independient de Zamboanga malas a derrota d'os espanyols debant d'os norteamericanos en 1898, y que enduró dende 1899 dica 1901. 

O fuerte tien una planta cuadrada con cuatro bastions en as cantonadas d'a suya muralla. Poliu, por dentro ufre una luna en o centro, un porche en a dentrada y en os costaus un museyo -con cosa intresant- y oficinas gubernamentals. No ye guaire gran, pero a impresión ye que podrían fer muitas más cosas en un puesto asinas. Mirando-me en o rete, enantis en heban de fer, pero atra vegada, pareix que o sitio de 2013 ha dixau chaquienta a la ciudat. Dentro, collas d'estudiants i yeran posadas u fendo gambadas, charrando d'as suyas historietas y tamién parando bella danza u bella canta, como ye de dar en istas tierras. En a parti externa, o Paseo del Mar por un costau y o chardín-ilesieta adedicada a la Virchen d'o Pilar por atro. Tamién, en una d'as suyas cantonadas, o camín que enfila ta Río Hondo y os vicos más musulmans.

O mesmo sabado de tardis, dimpués de visitar Río Hondo, marché a veyer o centro de comercio de Canelar, an que se vendeban ropas d'ixas coloridas y raixosas que tanto goyo me'n fan. A verdat ye que as ropas no yeran más baratas que en Manila y a chent astí no yera de Zamboanga, sino que veniba d'atros puestos a comerciar, asinas que tampoco no me trucó guaire, encara que en tener as ropas que me fan goyo prou que les merqué bella chambreta a la buena chent d'astí. 

Dimpués d'ista visiteta, marché t'o lugar de Yakan, an que a chent s'adedica a teixer con os suyos trastes y as suyas tecnicas tradicionals. Más que más ninos y mullers, con as vestimentas tradicionals, se foten horas y horas posaus en replacetas de fusta cuadradas teixendo accesorios y ropas en moda Yakan, con as telas esnabesando o cuadrilatero en diagonal u fendo marradas. Tamién venden atros productos tradicionals moros, como as espadas. A chent astí yera asabelo d'amable, y prou que les merqué cosetas -que d'atra man, tampoco no yeran baratas. Yera muito curioso, porque levaban os traches tradicionals como si fuesen a recibir turistas y a fer bella pantomima, pero no, viviban asinas.

Una muller me charró amablement y m'amostró o lugar, y tamién cómo se teixeba seguntes as suya tradicions. Me comentó que ells procedeban d'a isla cercana de Basilan, d'anque son orichinarios os Yakan, que bochoron en os 70 por a mala situación social d'ixa isola, y que ella prencipió a treballar astí teixendo con siet anyos, mientras que agora teneba 40. Me dició que mientras os 90 y mesmo os 2000 Zamboanga creixeba muito, pero dimpués tot s'aturó por o conflicto y empioró dende a baralla de 2013. Entendeba chabacano como ye normal en Zamboanga, pero a suya luenga materna yera Yakan. O pueblo Yakan ye emparentau, tanto lingüistica como cultural y historicament, con os atros pueblos moros d'a redolada, pero más encara con atros pueblos de Malasia y Indonesia, y mesmo se piensa que de Madagascar y Mayotte. Muito intresant d'estar-se con ixa chent, y unatra vegada, a multiculturalidat autentica d'o puesto te dixa sin parolas. 

Dimpués d'ista visiteta, ducheta en l'hotel, descanset y atra vegada aproveitar a nueit de Zamboanga en o Paseo del Mar y os arredols d'o concello, iluminaus por as fiestas d'o Pilar. O diya d'antis tamién heba estau en o boulevard de Cawa-Cawa, poliu paseo chunto a o mar, pero o Paseo del Mar y o concello me pareixen más polius. Prou que tamién facié bell video d'a chent charrando chabacano y yo mirando de comunicar-me en castellano. Curioso que ells muitas vegadas identificasen a luenga espanyola como 'castellano'. 

A l'atrol diya marché de maitins ta Taluksangay y en tornar marché ta Pasonanca, un conchunto de parques y museyos a os pietz d'un parque nacional coronau por una tuca de 360 metros que aconsigue dar frescor a ixa redolada. Cal decir que de nueitz se yera muito bien en toda Zamboanga, con bisas que se agradeixeban. De diyas, y más que más dende as 11 dica as 4, o problema yera o sol, que en pocos seguntos te podeba cremar -como m'ha pasau a yo, y no soy de fácil cremar! Y ye que, como ya he dito en atro post, a poca distancia con o ecuador se nota. 

Seguntes as guidas, Pasonanca yera famosa por tener un conchunto de badinas-piscinas publicas bien apanyadas y con ambient en metat d'ixa selveta, pero quan i fue, yeran todas fuera de servicio. Tamién teneba buenos puestos ta fer-se una biera con amigos, pero a más grant parti yeran vuedos y en belunos ya s'apreciaba deixadetz. I arrivé a la suya famosa 'casa de l'árbol', que ye polida pero tampoco no ye cosa d'atro mundo. Un policía muito amable me la ubrió y me dició que si quereba mesmo podeba fer una reserva en o concello ta dormir astí: yera bien apanyeda, con o suyo escusau escoscau y tot. Ixe mesmo policía m'explicó una mica tot o que veyer arredol, y tamién me comentó que beluna d'as partis s'heba reconvertiu en centro d'entrenamiento policial y militar dimpués d'a baralla de 2013. 

Como iba bien de tiempo, visité tot o que o parque en o mont ufre: un aviaro-zoolochico que, tot y que a redolada heba teniu tiempos millors, encara yera bien conservau. Un chardín botanico en hunor a una antiga politica, que en a suya tuca se troba o Museo de Zamboanga -no yera mica especial- y o museyo de ciencia, que en tener tiempo dica pillar l'avión y no querer aburrir-me tamién visité. Tamién facié una gambada por o parque en homeache a os scouts filipinos que murioron en un accident d'avión en 1963. Encara que os puestos no yeran a rebutir, bi heba collas de mesaches danzando y bailando, y tamién chent correndo y fendo atros eixercicios. 

Visto tot o que se podeba veyer en Pasonanca, marché t'o centro en un jeepney, y d'o centro fue ta Paseo del Mar, a fer-me o zaguer suco de mango -con video en chabacano incluito- de Zamboanga dica que i torne, veyer a costa d'o sur de Filipinas y o espectaclo de luz y culors d'a suya fuent! Dimpués pillé a muchila que heba dixau en l'hotel y marché en unatro jeepney ta l'aeropuerto, anque asperé l'avión baixo a mirada d'una estatua d'a Virchen d'o Pilar, y con a impresión de que Zamboanga ye una capital mundial d'as culturas y d'a diversidat que o suyo potencial encara no s'ha puesto espleitar, y ixo la fa en parti más autentica.