10.10.21

12 d'octubre: muito que criticar


Atro 12 d’otubre, y atra vegada as mesmas revisions y as mesmas reivindicacions históricas. Custions que poco u cosa pueden cambiar a vida actual d’os hispanos. Custions secundarias, si no dreitament pallasadas.

O que no ye secundario ye que a hispanoamericana en España fica relegada a escoscar comunidatz de vecins u a cudiar viellos en a marguin d’o sistema, u, en o millor d’os casos, como falsa autonoma u con extras sin pagar. Y si aspiran a más, por méritos y esfuerzo, se troban con barraches imposibles: RACISMO (y no sigan tant hipocritas de fablar-me de casos que no fan o regle).

O que no ye secundario ye a contina mofla, muitas vegadas amagada con tintes “chalanguers”, ent’a cultura, as ropas y os estilos mosicals hispanoamericanos por parti d’os metropolitanos. Bai que si no fues por ixo, o espanyol pintaría muito poco a libel internacional. En qualsiquier caso: RACISMO.

O que no ye secundario ye que una zaragozana amuestre intrés en yo, y dixe de quedar con yo quan s’entera de que mi mai ye venezolana. RACISMO.  

Me dixen recentar-les que quan teneba 10 anyos, en l’autobús d’a ruta 1 d’Escolapios, fotié de lapos a un companyer de clase d’inicials A.A.L., deixando-le o rostro tant marcau que probablemente mesmo hue tienga bell costurón d’aquello. A qué fin? Dició que mi mai, venezolana, yera una “negrita del África tropical”, “una puta” que “enganyó a mi pai”. Obviament, o zagal no quitó ixas parolas de sí, sino d’a suya familia, una d’ixas que gustaba d’aparentar realengo, posición, clase y cultura, sin tener-ne ni zarrapita ni pon. En qualsiquier caso, ya se prexinan a qui punioron en o colechio y qui quedó como o “mestizo agresivo”. RACISMO.

O que no ye secundario ye que a mía tía de Montanyana (tía de sangre, no pas de sentimiento), encara no s’haiga dignau a aprender-se bien os nombres hispanoamericanos, y se refiera a istos paísos como “Ixos mundos”. Y ixo que le fa goyo d'aparentar cultura. Muito menos secundario ye que en más de 35 anyos no tracte a mi mai como una más, y que os hereus d’as suyas formas, os míos primos (de sangre, no pas de sentimiento), no puedan estomacar que a o primo mestizo le siga indo millor en a vida que a ells. RACISMO (y denteras).

O que no ye secundario ye que o guardia de seguridat d’o C&A d’o Paseu Independencia siga estau anyadas, si no decadas, encorrendo a mi mai a dos metros cada vegada que dentraba en a botiga, tot y que ye estada una d’as principals clients. Más humillant encara quan teneba a o suyo fillo chiquet a o costau. No lo feba que con mi mai, con garra client más. A onica esferencia ye que mi mai teneba rasgos hispanoamericanos, y a resta de clients no. RACISMO. 

Dito isto, con metat d’a mía sangre peninsular y l’atra metat americana (si ye que ixas falordas d'a sangre importan, que no habría d’estar asinas), y con o mío corazón en Filipinas, yo sí reivindico a Hispanidat como un repoliu y excitant sistema historico, cultural y social, an que a parti más triste y mierdas se la levan a metropolis y os colonos blancos.

3.10.21

O lugar

Yo no tenié lugar. De zagalot, amigos y companyers de clase iban t'os suyos lugars de veranos: yera o millor momento de l'anyo.

En plegar en o lugar, lolos y tíos te recibiban con un carinyo especial, d'ixe que da calor, d'ixe que nunca no s'ixublida, encara os mofletz pagasen tanto amor con bella moradura. Os primos tamién yeran astí. Dimpués plegaban as rutas en bicicleta u as gambadas con os cans a primera hora d'o maitín, con a fresca, y dimpués, a chentar con a parentalla u a fer una lifara con os amigos (beluns venitos d'a ciudat; bells atros vivindo en o propio lugar). A siesta se pasaba en a piscina dentre partidas de frontón u guinyote. En as nueitz, a libertat yera absoluta ta bochar-se-ne, impensable en a ciudat, y o millor de tot encara yera por plegar: as fiestas.

Pasan os anyos y os costumbres cambean, pero o lugar contina estando astí. A bicicleta da paso a una motoreta con a o que esdondoliar por os camins. A gambada noctura con os amigos da paso a festechar con bella moceta conoixida de toda a vida, u con beluna de l'atro lugar. Plegan tamién as primeras zorreras en as penyas, o millor puesto ta pasar a resaca, y se valura más o tiempo con os viellos, a os que cada vegada les queda menos.

Pero seguntes pasan as semanas veranencas, o idilio panse. Os amors inicials deixan paso a invidias (ya vien o modernet d'a ciudat! ixe que va de listo!), invidias que se fican mesmo dentro d'a familia (Istos chovens que s'han creito!). De bote y voleyo, un vecín tricolotia con atro, y si cal quitan as escopetas por bellas lindes. Probablement uno siga familiar leixano de tu: ya yes sinyalau. Pero ixo rai, toca tornar ent'a ciudat.

Pasan as anyadas, y a cosa se torna más fosca. Amas a la tuya familia, pero ya no t'agana de pasar guaire tiempo con ella ta no tener que aguantar invidas y escuitar comentarios dolents, que creixen seguntes te va millor en a vida. As mesachas son as mesmas de siempre, y ya aspiras a más que no emparellar-te con a tuya prima. As tuyas inquietutz no son as d'o lugar, y si acaso te da por fablar-las, encara quedas más como o listet y alimentas o rolde d'as invidias. Os que se i quedan buscan aconorto en o puticlub d'a carretera nacional y t'alentan ta que remates con ells allí as nueitz: pior encara. Vas a mercar o pan y a d'a penya d'os butaners (u a d'a tuya mesma penya) tien un tremolín en a variella que no puet controlar: masiaus vicios. Plega setiembre, os urbanitas tornan t'a capital y si t'i quedas, cayes. No te'n vas: te forachitan, fuyes. Ya si ixo, pensarás si tornar ta l'atral anyada, y en tot caso, ya no tantos diyas.

Yo no tenié lugar. U talment sí.

12.9.21

Enta Salvador de Bahia (v): 15 anyadas de Estricalla


Asentau me trobo en Salvador. Ya quasi han pasau tres semanas dende que plegué, as principals fitas turisticas d'a ciudat las he visitadas, y me trobo asabelo de contento y a gusto con a chent que voi conoixendo, y más que más en a colla de baile. De chent, Rio me'n presentó asabelo de buena chent, pero diría que Salvador encara ye millor. Manila, sin dubda, tien a millor chent d'o mundo, pero ye verdat que as esferencias socioculturals muitas vegada fan que no trobase tot o vinclo personal que m'hese feito goyo, pero en Brasil no ye asinas: prou cercano como ta enreligar, pero muito más ubierto y sano que no os puestos occidentals europeus. En primeras, me pensaba que Salvador me se podría fer una mica chicota t'a mía traza d'estar, pero talment no siga asinas.

Ya prenendo rutina cutiana y treballando, china chana soi iu visitando as cosetas que me quedaban en a pocha: bells museus, ilesias, y demás. Por desgracia, as actividatz culturals en Salvador no'n son guaires, y agora por o covid, practicament no'n existen. Ye verdat que a naturaleza social d'as suyas chents contrarresta iste punto negativo, pero encara asinas, no le vendría mal una mica más de fainas y actos activistas y culturals. Y o primer que quiero comentar d'istas chisletas ye una cheladería dita A Cubana, seguntes a mía amiga Luana, a más antiga d'o Brasil, fundada por un cubano en 1930 en a dentrada d'o puyador Lacerda, pero agora con siedes por toda a ciudat. O propio nombre atra vegada retrata os estreitos vinclos dentre Salvador y Cuba. Yo pillé o chelau en a siede d'o Pelourinho, a man de casa mía: sincerament, no soi fan de chelaus y frisels, pero caleba tastar-ne, y más quan os pres son populars. En pillé d'açaí un diya, o chelau tipico brasilenyo, y de parchita unatro, o mío favorito, y destaco as suyas texturas cremosas y de vegada o feito de no estar fredo de tot y de tardar en regalar-se, estoi que porque tendrán más concentración de saíno y d'atros ingredients. A sapia yera sobrebuena, y a ixo aduyaba que no se pasasen con o zucre.

Atro diya, marché ta Ribeira, a man de Monte Serrat. Bicos costers y populars, an que se troba a verdadera vida d'a clase meya bahiana, y que me transportó de tot a la mía infancia en La Quisanda (Valencia, Venezuela). Mesmas casas, mesmo ambient de carrera, mesmas ulors... tot igual, fueras que aquí antimás teneban una placha pinchisma y ambientadisma. O bico yera chingarriau por ixos edificios bahianos que, enronaus y meyo espaldaus, pareixen estar minchaus por o suyo entorno u por a vechetación, dando-le a la ciudat un toque especial y que no cal cambiar. Ixa filosofía se trasladaba también a bell chasis d'auto u de barco meyo fundiu en a mar. Y si de por sí o puesto ye idilico, probablement a parti residencial que más goyo m'ha feito de Salvador, estar presidiu por a ilesia de Nosso Senhor de Bonfim, le da o toque historico-cultural ta que siga perfecto. Ista ilesia se fundó mientras o sieglo XVIII, ye simbolo de sincretismo relichioso y cultural, y l'orichen d'as famosas fitinhas de Salvador, midas semellantes a las que tien a virchen d'o Pilar de Zaragoza, que prochectan a distancia dentre o brazo y o piet d'a imachen de Bonfim, y que a suya tradición prencipia en 1960. A chent agora las prene como reclamo turistico u las liga a la cleta d'a ilesia, coloriando-la y fendo bella cosa más orichinal y cudiadosa que no os "candaus amorosos". A fiesta principal d'ista ilesia se celebra de chiners y ye popular en toda a Bahia.

Calendo-me una mica de vida cultural, istas semanetas he decidiu visitar beluns d'os muitos museus que ufre a ciudat. Prencipié por o d'a Misericordia, un d'os principals, pero cata que chusto o diya que i fue prencipiaban a restaurar-lo, y dica avientos u chiners no tornarán a ubrir. Mala suerte, pero a o costau se troba o Museu da Sé, anque s'exposan ropas, textos y obchetos d'a diocesi de Bahia, pero que en verdat sobresale por o edificio en sí y as envistas que ufre dende os pisos d'alto. Sincerament, ye una opción excusable t'o visitant de Salvador, pero a suya visita tampoco no fue perder o tiempo.

O que sí que fue una repolida sorpresa fue o museu d'as garrastolendas dito Casa do Carnaval de Bahia. Os 20 reais que cal bosar me pareixeban una mica caros t'o común d'o pre d'as dentradas t'os museus aquí en o Salvador, pero mientras tot o recorriu, bells mesaches y mesachas muito simpaticos explicaban todas as cambras y as figuretas, que son adedicadas a la historia d'o carnaval, a descripción d'o carnaval actual... y a experimentar y danzar os ritmos d'o carnaval en una cambra-discoteca! Ixo pareixeba más una cosa filipina que brasileira, pero en verdat istas horteradetas m'encantan. D'entre as figuras y instrumentos, yo me quedé con os de Carlinhos Brown, pos yera l'onico que me sonaba. Ta rematar, te dixan en un terrau con envistas sobrebuenas d'a badía de Todos los Santos, y tamién tiens a opción de fer una gollada a libros en a dentrada. Sobre as garrastolendas, pos prencipioron estando una fiesta colonial portuguesa más que más de clases altas, y dimpués se popularizoron, pillando elementos d'as culturas indichenas y africanas, y mientras o zaguer sieglo, elementos d'a cultura global -como Gandhi, echipcios u indios norteamericanos! Os cinco diyas tienen actos y desfiles continos estructuraus por blocos y bandas, que serían o equivalent a as nuestras penyas y comparsas. Si bi ha un museu que fa vez visitar en Bahia, ye iste sin dubda, sobre tot porque -gracias a o covid- han sustituito as dolentas audioguidas por guidas humanos, como be d'estar!

Tamién he visitau o Museu Rodin Bahia u Palacete das Artes, con cuatro esculturas d'o famoso escultor francés en o suyo chardín, encara que quan lo inauguroron en 2007, en teneba más de 60. Agora, en os suyos dos edificios, un palacete historico y unatro moderno, se tienen bellas exposicions de pinturas y esculturas contemporanias d'artistas locals. Ya sabetz que no sé apreciar l'arte contemporanio -de feito, creigo que ye a ferramienta de cuatro fillos de ricos que o suyo poco treballo ye sobrevalorau y no fa honra que ta especular, pero prou que soi ubierto de raso a demandar sincusas si belún me contrimuestra o contrario-, pero o puesto en sí transmite tranquilidat, ye una fita dentro d'a ufierta cultural d'a ciudat, sorprendentement ye franco, y a man d'a placha d'a Barra.

Y a man de casa, a tasament 20 metros, s'alzan as dos torres d'una d'as ilesias más importants de Salvador: a Igreja e Convento do Carmo. La yera deixando a un costau, pero un dia que quereba fer bella cosa que no m'obligase a bochar-me-ne muito de casa la visité. Feita en o sieglo XVII sobre una primitiva edificación d'o XVI, historicament sobresale en estar a siede d'a resistencia hispano-lusa contra a invasión holandesa de 1624-1625, y tamién o puesto an que os holandeses sinyoron a suya rendición. Os suyos claustros grisos, as suyas celdas enruniadas y as suyas falsas do alzaban esclavos, fan mereixer a visita guidada de bella meya hora. En estar alto d'o pueyo, as finestras y a parti espaldada d'as falsas ufren buenas envistas d'os bicos de Pelourinho y Barranquinha. O mío guida teneba buena parola, sabeba do que charraba y también sabeba vender-lo y vender-se bien, asinas que a visita, sin estar un must, fue recomendable.

Y ya ta rematar, aproveito ista dentrada ta celebrar o 15 aniversario de Estricalla, un prochecto que naixió d'o 2006 y que, con interrupcions y cambios, s'ha tornau o mio diario personal, un diario que foi publico, como ya he dito varias vegadas. Pero o que más me sorprende y me imple d'argüello, ye que a chent en Brasil que han conoixiu fortuitament a existencia d'iste blog y a suya trachectoria, s'han mostrau sorprendidas y lo han valurau enormement, igual que como me pasó en Filipinas. Talment por as caracteristicas d'a sociedat an que naixié y me crié, nunca no l'heba dau tanta importancia, pero por istos puestos le'n dan y fa que siga encara más argüelloso d'un prochecto que ye, debant de tot, personal.

5.9.21

Enta Salvador de Bahia (iv): de favelas ent'as arenas


Diez diyas en Salvador y pareixe que l'aterrizache ya ye frenando, que soi prencipiando a tener una mica de rutina y a vivir a vida cutiana d'a ciudat, albandonando china chana as envistas esfugadas d'o recient-plegau. Poco a poco pareix que as principals fitas d'a ciudat ya las he visitadas, o que no ye sincusa ta que no las torne a visitar y disfrutar, y muito menos ta dixar de continar conoixendo chent y capuzando-me en a cultura local, como he feito dende o primer diya. Y ye que si Rio yera amistosa, diría que Salvador encara más!

Asinas, a la semana decidié visitar o Parque das Dunas, a man de l'aeropuerto, y que fa una reserva natural conoixida en a ciudat y o estau de Bahia, pero no pas internacionalment. Arrivar-ie fue toda una aventura, pos m'aventuré con o bus, lo pillé mal y a la fin me dixó alto d'una favela. De diyas y en l'avenida principal d'o bico, fueras de tener cerina, yera intresadismo por o que veyeba, que parcialment me transportó a Manila. Ixo sí, sin quitar o móbil ni fer fotos, pos ye favela, dengún no'n feba y, encara que'n parixese, ixo no yera Manila. Baixé a favela a piet y ya abaixo, dimpués de fer as diez con una coxinha (croqueta brasilenya), fue seguro y prenié un Uber, pos no yera custión de gastar todas as enerchías en plegar-ie y dimpués no poder disfrutar as dunas. Pasé tamién por o faro de Itapuã, que ufriba una polida foto con a placha de fundo, pero poco más.

A la fin, con o sol ya picando, aconsiguié arrivar-ie. Y cata que en estar reserva natural no se podeba visitar si no yera con visita guidada reservada d'antis! Mala suerte, pero heba visto por internet que a propia reserva ufriba una extensión publica y visitable sin cita, o dito Parque do Abaeté. Yera cerca, pero no pas tanto como ta ir caminando, asinas que en ixe secarral d'arena, miré de pillar unatro Uber que me i levase, con poca fortuna. Pero en ixas que pasa un buset por astí, lo pillo y en tasament cinco minutos me dixó en a puerta d'iste atro puesto! Bueno, a puerta, u millor dito un lateral, pos de dentradas no'n teneba. A las 12 d'o meyodiya, con firme sol, sin haber bebiu augua en horas... pensé en mercar una redometa antis de dentrar-ie, pero me fació galbana bochar-me-ne bells 100 metros ent'a botiga más cercana y decidié de dentrar-ie a pelo. Con una mica de miedo dende o prencipio, pos as opinions por o rete charraban muito bien d'o parque en cheneral, pero muito mal d'a suya seguridat.

Arrecorrié ixas dunas de cabo a rabo, en bells 30-45 minutos (u talment más), en meyo d'un paisache lunar, u millor dito, d'un paisache d'estación d'esquí, de no estar porque a nieu en verdat yera arena blanquiza. Dentre as matas, muixons de toda mena, y por o camín, cierto temor, pos yera presa fácil de qualsiquiera con una fuxaina que me querese escular. No m'i trobé garra persona en tot o camín! Y quan a metat d'o disierto alufraba ya a fin, veyé que se trataba de favela... no feba buenas farchas a cosa. O caso ye que plegué a la fin y cosa me pasó, a'l vies, pillé d'os redometas d'augua a un viello que en veyer-me tan asetegau y sin cambio en a pocha, me dició que le dese as monedas que teneba y prou. Rematé a visita a o parque en a famosa Lagoa do Abaeté, que en un cantón d'as dunas, representa un autentico oasis an que bella familia pescaba, caballos paixentaban y bells zagalichons levaban os equinos sin ensillar. Aquello, chunto con as ulors a fruita d'a favela, me trasladoron a la mía infancia en Yagua, Venezuela!

Abatanau d'un camín que bien podría haber feito un capítol de A chiro a o Brasil en 80 diyas, baixé o pueyo d'a favela por a suya avenida principal, mirando-me-la toda abaixo, y arrivé quasi en a placha, an que veyé un restauratet con buenas farchas do chenté y retantié. D'astí, ya a ixo d'as tres, m'enfilé ent'as plachas d'o sur de Salvador, ixas que miran ent'o Atlantico y que tienen muitos nombres, encara que en verdat ye nomás una y kilometrica. A la fin me quedé en a parti de Jaguaribe, que yera más tranquileta que a de Itapuã, y, baixo fuertes olas y bandera roya, me fiqué en l'augua d'a mar por primera vegada en Salvador. Lo facié a man de bellas rocas que crebaban as olas y corrients, fendo una badineta, y encara que no i estié guaire, fue prou como ta relaixar-me y descansar o cuerpo. Dimpués me chité en una uembreta con a toballa y facié una partida d'escaques con o móbil.

Ya ta rematar, baixando o sol, torné ta casa en bus: me dixó de placha en puerta, arrecorrendo o litoral surenco y o centro d'a ciudat, con partis de favelas, en un trachecto d'una hora que fue agradable, más encara con a sensación de relaixación post-cansera y post-placha en o cuerpo. Si nunca soi estau vulnerable ta fechorías aquí en o Brasil ye estau precisament iste diya, y atra vegada más, as zonas más humildes no m'han ufierto so que buena chent y amistat, encara que m'atrevié masiau recorrendo puestos sin chent. D'atra man, fer una gambada por dunas deserticas poco conoixidas en un país que tien fama de chunglas y plachas dispierta o esmo y a mente!

29.8.21

Enta Salvador de Bahía (iii): dentre Cuba, Nigeria y Valencia


Copón bendito. He esborrau sin querer o borrador d'ista dentrada, que tant bien m'heba quedau. Pos a fer la d'aquell y a tornar-la a escribir, encara que segundas partis nunca no fuoron tant buenas como primeras. Nunca no m'ha pasau isto, pero estoi que bella vegada ha d'estar a primera. Deciba que china chana voi pillando-le a rutina a Salvador, que sin estar precisament grant, tien un encanto, encanto que le da más que más a suya chent, y a suya cultura y historia sincreticas. Y con a tranquilidat y calma, as que dan a experiencia y a moderación de l'esmo propia d'a edat, he visitau belunas d'as chisletas que Salvador ufre y que he iu apuntando. Porque tranquilidat y calma fan aposentar millor os alacetz de tot... pero no significan aturar. Ixo nunca!

A primera d'istas chislas ye o Elevador Lacerda, que con 72 metros d'altaria, en 30 segundos permite salvar as a costeras favelosas que deseparan o centro historico d'o Pelourinho d'a parti costera. Feito mientras a fin d'o sieglo XIX y reformau mientras o XX, ye una fita turistica d'a ciudat, presidida alto por a Praça Tomé de Souza, a la vegada escoltada por edificios historicos que ahuespedan institucions publicas y museus, dentre ells o famoso Palacio do Rio Branco. Con tot y con ixo, d'a plaza o que de verdat destaca ye o lenau que permite quitar as millors envistas da badia de Todos los Santos. Sobre o puyador en sí, no tien mica d'especial pero sí que ye practico ta comunicar un bico que pocos servicios ufre: nomás un supermercau chicot y caro, sin bancos, ni lavanderías, ni bars populars, ni cosa, fueras de restaurants pixautos y botigas de souvenirs, tot en un ambient hipster postureta. Servidor s'ha convertiu en una d'as 28.000 personas que a diario lo prenen ta fer vida cutiana, pos o suyo pre ye nomás de 15 centimos de real (bells 2 centimos d'euro), encara que por as vibracions que'n fa, quasi habrían de dar diners por prener-lo!

Ya abaixo, visité as principals fitas d'a parti costera: o Mercado Modelo y o Terminal  Turístico Náutico. O primer, ye un edificio neoclasico de prencipios d'o sieglo XX que agora ahuespeda botigas de beliquetz a ripas, y que probablement siga o millor puesto ta mercar souvenirs. O segundo, a man, ye a siede d'an que salen os barcos que comunican Salvador con as isoletas paradisiacas d'o suyo arredol, y que prou que visitaré, encara que si ye con companyia millor! As avenidas y carreras d'arredol ufren un ambient más puro brasilenyo, con favelas en a propia costera, y sobre tot, con edificios d'o sieglo XIX y XX en runias, enronados por a molsa u con paretz que pierden as colors a troces, dando-le ixe toque habanero dica o punto que un no sabe si ye millor restaurar y atrapaciar as fronteras, u dixar-las como están. Dentro d'ista estetica, sobresale a Basílica da Nossa Senhora da Conceiçao da Praia, feita mientras os sieglos XVIII y XIX sobre construccions previas, con una atractiva frontera y rodiada en o pueyo de dezaga por edificios de meyana altaria d'o sieglo XX pero ya enruniaus que pareixe que se l'haigan de minchar!

Atro diya fue t'o Forte de São Antonio, o zaguer d'os fuertes costeros que me quedaba por visitar en Barra, y que sobresale por o suyo faro, o segundo más antigo d'o Brasil, datau d'o 1698. Con una dentradeta una mica cara en contimparación con os atros monumentos d'a ciudat (20 reais, un poquet más de 3 euros), o fuerte ahuespeda bell par d'exposicions sobre a naturaleza y a historia maritimas d'o Brasil, y a la fin remata en un plano con un restaurantet y o propio faro, que tamién se puet puyar, y asinas alufrar belunas d'as millors envistas d'a ciudat. Recomendable, sin dubda! Ixe mesmo diya, arrecorrendo as plachas d'a Barra y de Ondina, disfruté d'o millor orache posible, d'o buen ambient brasinelyo y d'as envistas de cheneticas privilechiadas, dica plegar en Rio Vermelho. Por o camín, bi heba muitas muestras d'a firme presencia espanyola (más que más gallega) en a ciudat: o Clube Espanhol, l'Hospital Espanhol y l'asociación Caballeros de Santiago en yeran belunas. Y asinas, china chana, plegué ent'a Casa do Rio Vermelho, a onica fita turisticas sinyalada en a zona que no fuese placha: se trataba d'a casa d'os escritors Jorge Amado y Zélia Gattai, polida, con trastes y ropas d'a suya vida, y con exposicions d'a suya uebra, pero sobre tot, con un chardín y un patio polius an que retantir baixo o firme sol dimpués d'a cansera d'o maitín!

Atra d'as cosas que veyé y que me fació firme goyo fue o Dique Tororó, un entivo rodiau por un paseu-parque tranquilo an que esportistas, amigos, parelletas y familias feban gambadas. Dos carreteras principals escoltan o parque y a lacuniella, y quan pasas con l'auto y con o bus, o dique y o suyo arredol retratan envistas imposants. O parque teneba bell chimnasio a l'aire libre que servidor emplegó (pos os anyos pasan y cal cudiar-se-ne!). Dentro d'o galacho y en o paseu, as estatuas d'as divinidatz orixás remeraban a firme presencia d'o candomblé, relichión que o suyo orichen ye a relichión iorubá de Nigeria, Togo y Benim. Por un costau, o paisache yera presidiu por o estadio Fonte Nova, an que as collas de fútbol locals, Bahia y Vitória, chugan, y que tamién ha ahuespedau importants fitas esportivas internacionals. Pero sin dubda, o más intresant d'o entivo yeran as favelas que le rodiaban, a piet de carretera y que pareixeban que s'hesen de minchar l'augua!

Y ta rematar istas chisletas, charraré de Boa Viagem, parti costera ent'o norte d'a ciudat, mullada por as auguas d'a badía de Todos los Santos. Con un placha local tranquileta pero con ambient, que pareixeba quitada de Filipinas por os callizos y as construccions a meyo fer d'o suyo arredol asinas como l'ausencia total de foranos y por o loquear d'as gallinas y o quiricar d'os gallos, yera idilica de tot. Y de fundo, presidida por a Igreja y por o Forte de Monte Serrat (curioso toponimo catalán derivau d'a devoción d'o particlar que en o sieglo XVI donó o terreno), an que se tienen sobrebuenas envistas de l'atardixer d'a badía, y que por desgracia yeran trancaus. Por desgracia, u por fortuna, pos quasi m'estimaba más de disfrutar d'o pueyo en sí, de l'arredol d'as construccions, que d'o suyo interior! Chenté por astí, en l'onico restaurant estiloso d'a redolada pero masiau caro... u no pas tanto, porque chenté ta dos personas, y pillé enerchías t'a clase de baile que teneba horas dimpués. En os arredols d'o fuerte y d'a ilesia, un chicot faro, ninos chugardiando, parelletas y pescadors pasaban as horas; por tierra, me trobé con gosaralla de gallinas y crabas, farsida de moscas y que pudiba, probablement repuis de bell ritual candomblé feito a nueit d'antis.

Caminar por Salvador remera a caminar por La Habana. Y ixo que quan estié en a capital cubana yera masiau chicot, pero os paralelismos son evidents. Por retes socials ixo me diz a chent de contino. Y ye que o sincretismo europeu, americano y africano, derivau d'a fosca historia d'a esclavitut colonial, han dau dos resultaus paralelos. Edificios colonials y art decó en erotica decayencia, chunto con os feitos relichiosos aduyan a ista impresión. Y si un se fica en as partis más locals, remera a Manila. Tamién, por tamanyo y contimparación personal, a bell amigo le deciba que Salvador ye a Rio o que Valencia a Barcelona. Por ixo o títol d'ista repetida dentrada: dentre Cuba, Nigeria y Valencia, pero sobre tot, Salvador.

22.8.21

Enta Salvador de Bahia (ii): o prencipio d'una polida amistat


Segundo diya de cursa por Salvador y segundo post. Tanto post significa dos cosas: que soi conoixendo a ciudat, alticamau y emocionau por o que soi veyendo, y que Salvador me ye metendo ristolero y feliz. Y ixo que iste segundo diya lo prencipié tardi, que yera galbanot. Aduya tamién a tant buen esprito a segunda cita en tres diyas, sin tanto animo de ligotiar, sino más bien de conoixer chent y a cultura local, pero perén ubierto a tot, ya que puedo.

O maitín, ya tardi, lo prencipié por a ilesia de São Francisco, a man de casa, en o bico historico d'o Pelourinho, mencionada en documentals y webs, y que ye una d'as ditas Siet Maravillas d'Orichen Portugués en o Mundo. Barroco d'o sieglo XVIII, os convento e ilesia orichinals d'os sieglos XVI y XVII estioron espaldaus mientras as enrestidas holandesas. Destacan en o monumento actual a decoración dorada an que se diz que emplegoron muito oro y as milentas de ceramicas traitas dende Portugal que adornan tot o claustro -que por desgracia yera trancau por restauración- y a propia ilesia. Dentre a misa sincretica o diya d'antis en a ilesia d'a Nossa Senhora do Rosário dos Pretos y a visiteta agora a ista alfaya colonial, digamos que o cupo monumental relichioso lo he empliu por bells diyas.

Ya de tardis, y a ritmo calmo pos o mío cuerpo yera cansadet, quedé con Luana, una mesacha con a que fablé por Tinder, aficionada a la fotografía, y que conoixeba muito bien os monumentos, artistas y a cultura popular d'a ciudat. Quedemos en a placha d'o bico d'a Barra, presidida por os fuertes de São Diogo, Santa Maria y São Antonio, iste zaguero con un faro esparpallant. Servidor fació asabelo de tardi... parti por a mía galbana, parti por o mal que va o Uber en o bico historico de callizos adoquinaus muitas vegadas trancaus u en uebras. Facié la d'aquell y a la fin plegué en Santa Maria, sincusando-me con a pobre mesacha. Cata que ixe diya a dentrada yera de baldes y dentremos ta São Diogo y Santa Maria, chunto con dos fotografos conoixius d'a mesacha que dimpués en hoporon. En verdat, os dos fuertes yeran chicotz, pero se agradeixe, asinas a visita no se fan tant pesada. En o de Santa Maria, bi heba una chicota exposición de fotografía personalista, mientras que en São Diogo heban atrapaciau una exposición interactiva y permanent sobre Carybé, un artista d'o sieglo XX, archentino afincau en Salvador. Os dos espacios, en puestos privilechiaus d'a ciudat, los han aproveitaus perfectament con cosetas intresants pero sin aturullar a o visitant.

D'astí, y despendindo-nos d'os amigos de Luana, faciemos una gambadeta por a placha de Barra dica plegar en São Antonio y o suyo faro, encara que no i dentremos en fer una mica tardi ya. Nos estimemos más de marchar t'o bico costero de Rio Vermelho ta fer una bieras y cenar acarajé, a comida popular bahiana. Por fotos y descripcions, lo entrefilaba como una arepa. Manimenos, a masa yera feita de farina de fabas y gambas, dos cosas a las que tiengo lichera alerchia. Encara asinas, tenté y tasté, pero no podié rematar-lo porque veyeba que me podeba fer mal. A cambio, m'hidraté con biera. En a cena, ya veyébanos que Luana y yo feríamos muita pacha, pero nomás como amigos, y en un momento ella convidó a atra parella a cenar con nusatros. Tot un encierto, tanto por a situación como por o mahos que en yeran. Antimás, mientras a cena, os amigos tricolotioron porque pareixe estar que s'heban meso os cuernos mutuament... Estió divertido, muito divertido!

Tricolotiando, os amigos se despidioron, y Luana y yo faciemos una zaguera gambada por o antigo puerto de Rio Vermelho, con restaurants y terracetas a un costau, y o puerto tradicional, encara en activo, a l'atro costau. En o puerto, bi heba una capilleta que me pensaba que yera adedicada a bella virchen, pero que Luana m'explicó que yera ta Iemanjá, a orixá d'a mar y d'os pescadors -os orixás son as divinidades d'a relichión iorubá, orichinaria de Nigeria, Benim y Togo, y que trescruzó o Atlantico por a esclavitut d'o colonialismo europeu, con firme presencia en Salvador y en Cuba. Ya sabetz a mía pasión por istas cosas... Tradición encara viva, traslación de l'orichen a milentas de kilometros, custions historicas, politicas y socials, y contraposición con ocio contemporanio en nomás 20 metros.

Segundo diya pleno en Salvador y cada vegada más contento. Encara no sé si a ciudat ye d'o mío tamanyo, pos Rio ye más grant y estoi que ufre muito más t'un culo inquieto como yo. Veyeremos. Pero as repolidas plachas d'a barra, l'ambient, a tradición, a cultura, a historia... tot pinta muito bien. He de fer casamuda en un mes, ixo sí, y marcharé t'ista parti costera, más pura y entretenida de vegada, y con academias de salsa y bachata. Aduya muito a istas buenas sensacions o feito de conoixer chent facilment, siempre abierta y de traza sana. Porque una cita Tinder no tien por qué estar ligoteu y prou, sino más bien intresar-se por l'atro, a suya cultura y vida, y si surte bella cosa más pasional pos entabant, y sino pos s'estableix una relación sana d'amistat y s'enampla o circlo. Ya podría aprender l'occident estresau d'istos relacionamientos socials, ya!

14.8.21

Enta Salvador de Bahia: Brasil, Brasil...


Dos meses. Ixe ye o que enduré en Zaragoza iste verano. Y cada vegada que voi ye pior. Cada vegada más envidia, más chent dolenta, y racismo. Yo dixo d'estar yo: a ciudat aconsigue quitar a pior parti de yo, tot y que iba con buen esprito y mesmo con ganas de tentar estabilizar-me astí. Pero envidia y racismo me'n trobé: envidia d'ixa que se quita a escuchetes por dezaga y racismo d'ixe que no ye explicito, sino que s'alazeta en topicos y estereotipos "inocents", pero que plegan en o más fundo d'a vida cutiana. Ista vegada a mai, que tot y que leva más d'a metat d'a suya vida en Zaragoza y que ya no troba radices en una Venezuela que deixó pero que ya no existe, encara no ye aceptada como zaragozana. Lo menos dentre a familia paterna, os envidiosos Joven: sí que en ye triste, sí. Y en atras dembas, tamién m'han afectau a yo: ixas delera de ficar a la chent en roles y estereotipos, que de gracieta bien, pero que quan aturan as aspiracions pos fan mal. Y ye que ya sabetz que soi una persona movida, con inquietutz, con ganas d'amillorar-se y de fer cosas... Y ixo en a boinarosca zaragozana mal se leva. Pos ixo, sirva iste primer parrafo d'ista dentrada d'o mío blog personal, o mío diario, ta decir que Zaragoza ye una mierda y que no pienso tornar mas que o minimo tiempo menester ta chestions concretas.

Y asinas, y con toda a movida coronavirica encara sin resolver, me planté en un país an que me trobé asabelo de bien por bells meses: Brasil. Y como ya sabetz que, de no estar que me
ligue bella cosa firme, soi de conoixer y bochar-me-ne, a la fin me planté en Salvador de Bahía: a primera capital d'a colonia portuguesa, con un casco historico habanero repoliu, placha, sincretismo africano, paralelismos cubanos y un videoclip d'a mía cantante favorita d'agora, a portuguesa Anitta, que me fació asabelo de goyo. Muito charraban en Rio d'ista ciudat! Asinas, fa tres diyas, aquí me planté, en un apartamento individual en o centro historico, con repolidas anvistas y vida comoda-bohemia mientras treballo online. Y encara que quan plego t'un puesto soi baldau y as mías primeras impresions gosan d'estar una mica negativas, aquí, dentre as ganas de fuyir de Zaragoza y a propia ciudat en sí, me ye pasando o contrario.

Vivo en a Ladeira do Carmo, que si tos ne miratz un poco en o GoogleMaps, ye o centro d'o
centro historico dito Pelourinho, an que mesmo Michael Jackson fació o video clip d'o suyo famoso They Don't Care About Us. Viellas casas colonials coloridas, belunas restauradas y atras no, antigas ilesias, ambient bohemio, y turismo. Buenas fotos t'o Instagram, pureza denguna, y comodidatz, menos d'as que se'n esperan: restaurants estilosos pero caros t'o pre cheneral brasilenyo, y deguna lavandería arredol. Supermercaus... No bi'n ha que un, chicot y caro. Buen bico empedregau t'o postureu, mal ta vivir. Ta un mes estoi que me ferá honra, pero no más. En a mía primera gambada ascape baixé t'o Centro, un bico cercano y muito más popular, tanto en pres como en vida. Por o camín, bells lenaus, o famoso puyador de Lacerda, replacetas con estatuas d'as personalidatz d'a ciudat, y referencias a o famoso carnaval de Salvador y a o herencio nicheriano se troban por tot arreu.

En o Centro, disfruté d'os primers sucos y d'as primeras coxinhas -croquetas brasilenyas-, ya a pre común brasilenyo, de mercaus populars, y tamién podié veyer a chigant coda que a
chent feba ta vacunar-se en un centro de salut: estampas comuns en tot o mundo. En resumen, disfruté d'un ambient verdaderament local, d'ixe que me fa goyo. Y d'astí, pasando por bella replaceta pincha y carreras más d'as clases altas, plegué en o famoso bico de Barra, que toda a chent con a que he charrau por agora m'ha recomendau ta vivir. Sin perder o esprito brasileiro, o bico ye presidiu por un paseyo maritimo pinchismo, plachas que alternan areneras y caletas siempre emplidas por cheneticas esparpallants, y tot presidiu por quatro pueyos costers: o Forte de São Diogo, o Forte de Santa Maria, o Faro-Forte de San Antonio da Barra y o Morro do Cristo. En visité iste zaguero, mientras que os dos primers me los deixé ta unatro diya con más enerchía. Chenté por astí, a buena calidat y buen pre, tot y que yera costero! Y me quedé con a impresión de que, efectivament, ixe bico yera o buen puesto ta vivir: relaixau, local y comodo.

En tornar, a ixo d'as seis me vagó de asistir a una misa por o rito bahiano, que mestiza o rito tradicional catolico con cantas y ritmos afrobrasilenyos, en a Igreja Nossa Senhora do Carmo, a man de casa. Más divertida que no una misa tradicional, pero sin plegar a una misa góspel. En rematar, dimpués d'una hora, encara me facié una chicota gambada por o bohemio bico y torné ta casa, tot esquinazau. Buen primer diya, sin dubda, y muitas cosetas intresants en o cuaderno ta veyer y fer.

Salvador de Bahia m'ha permitiu respirar en tres diyas o que no he puesto respirar en Zaragoza por dos meses. Gracias, sin dubda. Con tot y con ixo, no ye Rio: no pareixe tener ni a suya vida, ni a suya naturaleza, pero sí una historia y una cultura marcaus por o sincretismo de tres continents. Ye más chicota, con un centro historico más intresant pero masiau postureta, y con una zona de placha muito intresant ta fer vida si a la fin foi niedo en a ciudat. Bi ha más pobreza que no en Rio, sin estar o problema que o turista ababol y ploramicas gosa d'ixamenar, y tamién más pureza social si s'esforiga una mica. O prencipio no fa malas farchas: veyeremos si ye prou ta yo, u a la fin amenisto bella cosa más grant que no istos tres millons de personas.