29.3.22

Enta Recife (i): Celebrando o cabo d'anyo


Cabo d'anyo ye una d'ixas cosas que no disfruto guaire, porque me traye muitas remeranzas d'o pasau... pero por ixo mesmo, tamién me fa goyo de fer bell plan que me cabide remerar en exceso. Y tenendo a o mío amigo Miguel y a la suya novia Alice en Recife, qué millor plan que fer una visiteta? Asinas que con bellas semanas d'antelación, Vanessa y servidor pillemos os vuelos y astí que nos plantemos. Y bien se vale que con bella semaneta, porque con tot isto d'a guerra de Ucrania y a crisi enerchetica, os pres en son puyaus quasi o doble en nomás un mes. Qui sabe si en tendremos más viaches asinas!

Asinas que o viernes nos plantemos en Recife y os anfitrions venioron a buscar-nos, fendo-nos a primera copichuela ya ixa mesma nueit, en una corte interna con buena mosica y buena bebida -ron cola, dimpués de muitos meses sin tastar-ne, ta servidor, por ixo d'alternar a caipirinha. Nos lo pasemos bien y encara enduremos, encara que a ixo d'as dos os cuerpos d'a galera yeran prencipiando a petar -o mío no pas- y pleguemos.

A l'atrol diya, ya más descansaus, encara que talment no tot o que yera menester, marchemos t'a placha, y dentre capuzón, palas, capirinha y bieras baixo un batisol, pasemos quasi tot o diya. Nos lo pasemos asabelo de bien, encara que no controlemos as bieras y as capirinhas, y dentre ixo y o propio orache bochornoso tropical, pleguemos en casa escamallaus y marchemos dreitos ta una siesta tardana que a la fin estió suenyo de tot. Sincerament, yo teneba una mica más d'enerchía que no a resta y me metié una mica triste: no m'entrefilaba prencipiar asinas o mío cabo d'anyo...

Pero bueno, facié a d'aquell y o domingo de maitins, ya en horas d'o mío aniversario, faciemos una mica de visita turistica por Olinda y o Recife antigo, ciudatz esferents pero solapadas. Olinda ye a capital historica d'o Pernambuco, asentamiento colonial portugués dende 1535, como contrimuestran os muitos edificios historicos y a propia distribución urbana, distribución y edificios que, como tantismos puestos en o mundo, son aproveitaus como reclamo turistico. Nusatros dentremos en una botiga muito conoixida d'artesanía, encara que no en merquemos, y dimpués, visitemos a ilesia-convento de São Francisco, con bellas repolidas anvistas d'a ciudat dende alto. O cansancio yera patent -y en o mío caso, tamién a tristura-, asinas que nos sentemos en a plaza, a rebutir de guarichetz de tapiocas tradicionals y beliquetz, y bi pillemos bell par de tapiocas ta fer as diez. En ixas que pretó a plever, asinas que preniemos l'auto y marchemos t'a segunda gara d'o diya: o Recife antigo.

En o Recife antigo ya escampó, u millor dito, s'iban alternando o escampe y o matacrabas, o que no nos privó de fer bella gambada por as rúas d'o que prencipió estando o puerto d'a rechión. En o propio puerto, a fita de kilometro 0 de Pernambuco, y en os suyos arredols, mercaus dominicals d'artesanía en a carrera,  casas antigas y coloridas -encara que no tanto como en Olinda- y, en una replaceta, una colla de frevo, a mosica tipica pernambucana, muito animada, y que ta servidor, teneba toques de ska. Alparcar l'auto no fue embolicau en denguno d'os dos puestos, siempre y quando feses pacha con os gorrillas. Astí, marchemos t'un restaurant centrico especializau en carne de betiello y pillemos un cupim no bafo, una mena de betiello afumau, bien sucoso, que nos aduyó a prener as menesters enerchías. Y tot a buen pre!

D'astí, decidiemos ir ta casa ta fer una cucladeta, y bai que nos fació honra. Dispiertemos con muitas más enerchías y rasmia, y marchemos t'un bar a o canto de casa, tamién con buena mosica y buen ambient, an que Vanessa quitó o suyo dominó y yo quité a mía competitividat! As caipirinhas tornoron a dentrar en o cuerpo, y bai si nos lo pasemos bien! Astí, Alice, Vanessa y Miguel quitoron os suyos beliquetz de cabo d'anyo ta servidor -chambreta, un monyado artesanal bien pincho, banyador- y facioron que un diya que ta yo no ye fácil, fuese millor! Muito obrigado!

Si yo no me metese triste y si no fuésenos baldaus -por no moderar a bebida, y más que más, por o propio clima de Recife-, estoi que nos lo hésenos pasau una mica millor. Pero encara asinas, estió un grant cabo d'anyo, con un sabado en a placha de bitibomba y una celebración o domingo de nueitz muito muito especial. Vanessa, por desgracia, heba de tornar ta São Paulo o lunes por treballo, pero servidor encara ficó una semaneta más en Pernambuco. Asinas que en as proximas dentradas charraré más d'os puestos, as chents y as formas de vida d'ista rechión brasilenya!


23.3.22

Enta Jaraguá (São Paulo): monts y guaranís


Cabo de semana que Vanessa y servidor querébanos fer bella cosa de naturaleza y cansera, bella cursa u como por aquí dicen, trilha, no guaire fácil, no guaire complicada, prou como ta depurar o cuerpo d’a placha y d’a borina d’os cabos de semanas d’antis. Y en istas que rechirando por o rete, trobé o que buscábanos: as cursas en o Parque Estadual Jaraguá, encara dentro de l’aria metropolina de São Paulo, an que a línea rubí de metro ufrindo dos paradetas. Asinas que, dispiertos, con augua y as carteras prestas, t’astí que pretemos.

Aturemos en a gara de tren de Jaraguá, y servidor quedó bien contento con l’arquitectura d’as garas de tren, porque pareixeban quitadas d’o sieglo XIX. No sé si ye que son antigas y encara las conservan, u ye que en bella remodelación heban apostau por un formato clasico, pero ye de dar reconoixer que quedaban asabelo de pinchas, con a cuspide d’ista arquitectura en a gara central de Luz. Y una vegada que i arrivemos, esnavesemos o bico de Jaraguá, con parti de favela, pero sin garra problema. Aturemos una miqueta antis de prencipiar a cursa ta prener bells salgados con os que fer as diez. O barichot d’a favela no pareixeba guaire bueno, nian os salgados guaire sucosos, pero as farchas enganyaban: quan nos los pretemos, en a tuca que faciemos, yeran prou buenos.

Prencipiemos a cursa a ixo d’as once, una mica tardi, pero en verdat, o recorriu no yera guaire luengo, asinas que no faciemos tardi. Bells quatro kilometros de puyada contina, con bell trampo más costerudo, pero cosa insalvable. Se pasaba de selva folluda atlantica a unatra mena de selva más ixamenada, que feba una impresión quasi mediterranea, ta plegar en una tuca con dos lenaus que, sorpresa, yeran a rebutir de familias. De qué coda? Pos porque a ixas tucas tamién se puet acceder en auto, y alto se tien mesmo una replaceta con parque infantil y guariches de chelau d’açaí y augua de coco, que bien que disfrutemos. Os monetz que no veyemos mientras o recorriu, los veyemos astí, agudos y mirando-se fito fito os chelaus y as bananas por si les ne cayeba beluna. Os guardias d’o parque natural, lo vedaban. Y como rematadera, un troz d’arredol d’un centenar d’escalerons que plegaban en as antenas radiofonicas, a tuca de verdat d’o mont.

Descansaus y disfrutaus d’as anvistas de São Paulo que as tucas de Jaraguá ofreixen, baixemos china chana, por un camín una mica improvisau que alternó una baixada por a carretera d’os autos y por as pistas forestals que heban apanyau en o parque natural t’os visitants. Bueno, ixo de china chana ye un decir, porque como o parque lo trancaban a las quatre, corriemos una mica ta poder fer ixe plan. Y una miqueta radius, aconsiguiemos fer-lo.

O diya heba saliu perfecto dica alavez, pero encara quedaba una sorpresa. Con o guardia quasi encorrendo-nos, saliemos d’o recinto d’o parque natural y decidiemos ir tornando china chana ta casa, ista vegada pillando l’atra gara de tren, que nos pillaba a la mesma distancia pero entabaixo, y no yéranos ta fiestas dimpués de bells 15 kilometros caminaus. En ixas que en una d’ixas carreras trobemos una favela pobriza, d’ixas que más ixorrontan y que remeran a muitos bicos de Manila, con a excepción de que en Manila ixos puestos son seguros y en Brasil, no pas. Veyemos tamién bella cosa de zagals que viviban astí, totz ells con rasgos amazonicos. Bella colla de indios que han emigrau ta São Paulo buscando millor vida y trobando mierda, pensé. Pos no! Os grafitis d’os paretes d’a muga d’o poblau pobrizo yeran a rebutir de referencias a la presencia historica d’os guaranís en a redolada. Sí, en pleno São Paulo, una tribu guaraní que i vive dende tiempos ancestrals! Vanessa se veyeba con más confitanza ta dentrar en o recinto y esforigar, y en mala hora yo me deixé levar por o miedo! Rechirando por o rete, he visto que a tribu recibe o nombre de Tekoá Pyau, que son amistosos, y que encara que no ye un puesto turistico, a chent que i ye estada recomienda a visita. Tamién fablaban de rituals d’ayahuasca y ixas cosas. 

Lo que pareixeba una cursa de cabo de semana que no sabía si daría dentrada t’o blog, remató estando una d’as experiencias más polidas en São Paulo. A Vanessa ya le’n he dito: tornaremos ta fer bella cursa en ixos monts, y ixa vegada sí, i dentraremos en a favela-poblau tribal! Sisquiá que belún encara fable guaraní!



20.3.22

Enta Juquehy con Vanessa: as plachas de São Paulo


Carnaval, carnaval! Brasil, Brasil! Pocas combinacions pueden sonar millor, y efectivament, o carnaval brasilenyo mereix: dos cabos de semana y a suya semana intermeya, astí por febrers, constituyen una d'as principals festividatz d'o país, conoixida en tot o mundo. Uns Pilars u San Fermins pero a lo grant, con orache calient, muita caipirinha, sudor y poca ropa. Y encara que servidor no yera en Rio sino en São Paulo y que encara bi heba bella restricción por o Covid -un covid cada vegada más ixuplidau, más dende o prencipio d'a guerra en Ucrania, tema de conversación universal-, me dio ta disfrutar-lo o primer cabo de semana.

Tamién cal decir que soi festechando con una mesacha muito maha dita Vanessa. Iste ye un detalle important, pos como diz a canta brasilenya, "carnaval chegando, qui tá enamorando sempre chora, mas qui tá soltero, adora". Pero yo soi serioso con ixas cosas, asinas que me dediqué a disfrutar o carnaval, pero respetando, que si no, pos ta ixo no festecho. Y en ixas, Vanessa y yo decidiemos aproveitar o segundo cabo de semana en a placha, una placha que levaba más d'un mes sin visitar, pos en São Paulo no bi'n ha.

Asinas que marchemos ta Juquehy, una placha bien polida d'o litoral norte de São Paulo, an que tienen bellas isolas que se pueden visitar con barco, plachas turquesas perfectas ta fer
snorkle, y buen ambient. Y isto de buen ambient cal esplicar-lo: a placha no yera a rebutir d'altavoces portatils con mosicas brasilenyas, como pasa en quasi todas as plachas de por aquí. A poca mosica que s'ascuitaba, gosaba de venir de bell bar estiloso y yera internacional. D'atra man, no bi heba mica basuera y sí muitos cans de raza. Quasi toda a chent astí yera blanca, y se podeba caminar a qualsiquier hora d'o diya y d'a nueit solenco por qualsiquier puesto. Y os pres, en consonancia con iste panorama, yeran caros, libel España. Efecticament, yéranos en una placha estilosa, de clase alta. Pero ixo sí, toda a chent que nos i trobemos y con a que i charremos fuoron asabelo d'agradables y amostrando siempre buen rollo. Nusatros no sabébanos que a placha teneba ixe ambient y ixos pres, y en verdat no ye o mío estilo, pero de cabo quan tamién agradeixo istos ambients: sobre tot, por a tranquilidat que suposan. Y si a chent no ye estirada ni farute, como fue o caso, allora de bitibomba.

O mesmo viernes que i pleguemos, marchemos t'a placha, faciemos a primera gambada y mesmo chuguemos a las palas. Dimpués tornemos t'a posada, una mica luent pero bien apanyada y escoscada, y con un desayuno buffet-libre sobrebueno, y nos ne descansemos
luego, ta concarar una cursa en barco a l'atrol diya. Con tot y con ixo, ixa cursa d'o sabado nos fació una mica de burro falso: o mesache que levaba o barco no yera guaire chalanguero, y como no teneba prou chent, no nos levó ta todas as islas, sino nomás ta una dita As Ilhas, que tampoco no yera mal, pero que no yera a millor. Antimás, a mar yera una mica revuelta, y no podiemos fer buen snorkle, y os pres astí en a isola yeran prohititivos. Con tot y con ixo, en metat d'a isola bi ha un estreito con unas pedras que fan de crebaolas, y quan as olas son fuertes, mesmo cruzan a roca fendo cascadas y una badineta: un espeutaclo repoliu pero que cal veyer con cudiau, pos si te ficas en a propia roca, te puetz estolozar fiero. O diya fació honra, y dimpués tornemos y cenemos en un restaurant en o centro d'o lugar, con buen ambient, y con a millor relación calidat-pre que trobemos.

A l'atrol diya, ya domingo, decidiemos fer atra cursa en barco, pos servidor heba contactau con varias achencias y una d'ellas nos repondió o propio sabado, con buen pre y con buena disponibilidat. Y encara que hébanos de tornar o propio domingo ta São Paulo, yéranos con enerchía y ganas. O problema ye que ista atra achencia yera en Barra de Sahy, a 5 kilometros de Juquehy, y que os taxis cobraban una ripa ta fer o trachecto. Pero una vegada desayunaus y dixau a posada, marchemos t'a parada de bus. En ixas, que un auto pirata atura y nos diz que si queremos ir-ie por 10 reais os dos (frent a os 50 que cobraba o taxi): aceptamos y sin problema fació o recorriu de tasament 10 minutos. Vanessa y servidor encantaus, y Vanessa me pregunta si bella vegada heba feito ixo, pos yera muito común en o suyo lugar de Bahía. Copón bendito! Y en Filipinas!

Faciemos a cursa con una familia bien maheta de mai, pai y fillo, que tamién comentoron os pres carizos d'a rechión, y a primera parada estió a Ilha dos Gatos, an que fiquemos solencos por meya hora, y aproveité ta fer snorkle, agora sí, muito millor que l'atro diya,
gracias a las piedras coralinas y a o mar calmo. D'astí, pasemos ta Illa dos Couves, an que bi ha un alberde propiedat d'un americano a o que se plega dende una piscina natural en a placha, que tamién tien una pasarela ta capuzar-se en l'augua, y an que podié disfrutar d'o millor snorkle que he feito en Brasil, chunto con o d'o Farol da Barra en Salvador. Yo yera en a gloria! Y Vanessa, que yera prencipiando a emplegar bien as gafas d'augua, tamién! Y como zaguera parada, tornemos t'a Ilha das Ilhas, pero ista vegada ta atra placha, más chicota, pero con millors auguas ta fer snorkle. Nos fació asabelo de goyo y nos lo pasemos muito bien, caipirinya prohibitiva incluita -ta una vegada, feremos a d'aquell. Vanessa, que en prencipiar no yera mica segura en a augua, remató indo bien mar adentro! A cursa d'iste domingo fació asabelo d'honra, más quan o barquero yera mahet, en tornar mesmo nos deixó en a placha de Juquehy, y nos tocó compartillar con una familia tamién asabelo d'amable.

Y ya de tornada, brendemos en o nuestro restaurant favorito y conoixiemos un zagalet mahismo mientras asperábanos o bus. Ell nos recomendó gorgas, badinas y atras plachas menos conoixidas t'a proxima vegada. Iste mesache, chunto con a familia d'a cursa, una muller que le dio una redometa d'augua a Vanessa en una placha quan teneba muita sete y o guariche que'n vendeba yera trancau, y una muller vielleta que nos ufrió una agradable conversación o primer diya, me contrimostroron que a chent astí, tanto turistas como locals, yera asabelo de maha. D'atra man, o puesto ye una maravilla natural, quasi quasi a o libel de Ilha Grande, con plachas paradisiacas, auguas turquesas y monts humedos. Sin dubda, un buen puesto ta que Vanessa y servidor disfrutásenos y nos conoixésenos millor, encara que ya levamos más de tres meses chuntos. A tornada, que nos ne costó seis horas por a entrascasa,y as mías quemaduras por no emplegar crema solar, estioron pres que fació honra pagar!


3.3.22

Enta Ciudad del Este (Paraguay): l’alfaya amagada


No dentré guaire bien en Paraguay, como ya comentaré en una dentrada especifica sobre as mías deleras migratorias. Y ye que, a primera vegada que pasé a muga, dos policías de paisano con malas farchas y malas trazas m’apercazoron y me “furtoron” a cartera, pero quan veyoron que no levaba cosa sospeitosa, me la tornoron y me dixoron. Y poco dimpués, atro policía me pidió un soborno ta ficar o siello d’o país en o pasaporte y no levaba efectivo, encara que me veyó tant ababol -le demandé si admitiba tarcheta de credito- que me dició de buen implaz que si nomás iba a pasar bellas horas, no’n caleba. Pero con semellant introducción, y veyendo un paisache de botiguetas de rastro con un ambient que no amostraba guaire seguridat, ni dos metros i pasé que volté ta Brasil por o Puente de la Amistad.

O caso ye que a l’atrol diya conoixié un guida incheniero ambiental, Adri, asabelo de maho, que m’animó a conoixer una mica más a ciudat paraguaya, y prou que acepté. O primer puesto t’o que me levó fue o Salto Monday, una cascada bien pincha, prou que chicota en contimparación con as archentino-brasilenyas d’o Iguazú, pero más grants que cualsiquiera aragonesa.  Y o millor de tot, sin masificación, podendo disfrutar d’un puesto tranquilo, aprestadet pero encara natural, sin agobios. Tot o contrario a Iguazú. Dimpués, me fació una gambada en auto por as rúas d’a ciudat -y de l'anexa Ciudat Presidente Franco- ya mientras baixaba o sol, m’explicaba toda a suya ciudat y suya tierra con argüello, mesmo charrando una mica de guaraní, y finalment me levó t’o portet d’a ciudat, en o cruce d’os ríos Iguazú y Paraná, ollando as marguins brasilenya y archentina de l’atro costau. Ah, y tot isto bebendo tereré, igual que o mate archentino, pero que aquí beben fredo, t’o goyo de servidor.

Si o centro de Ciudad del Este, que se troba nomás en pasar a güega, yera quincallero como Quiapo en Manila, totz os arredols yeran tot o contrario: residencials, tranquilos, pero con un lago y bells parques ta relaixar-se, y tamién restaurants, cervecerías y puestos de borina, muito frecuentaus por os estudiants brasilenyos que bi van a quitar os suyos estudios universitarios, más baratos astí. A chovenalla tamién s’achuntaba de nueitz en una replaceta y en una parti d’a marguín d’o río, competindo en rudio y mosicas brasilenyas y latinas con os altavoces d’os suyos autos. Como curiosidat, a ciudat ye a rebutir de gasolineras, tot o contrario que l’archentina Puerto Iguazú.

A l’atrol diya de maitins no perdié a oportunidat de visitar solenco o Entivo de Itaipú, un autentico mar compartillau dentre Paraguay y Brazil, un d'os entivos más grants d'o mundo, que proporciona o 16% d'o total d'a enerchía electrica consumida por Brasil y o 76% de Paraguay. A cursa en a parti brasilenya se fa en un autobús y atura en tres puestos, an que se veye a presa dende angulos diferents, baixo a ollada refitolera de bells chigüires. Explican de contino os esparpallants numeros d'o entivo -datas de construcción, d'extensión, de producción electrica, asinas-asinas-, y tamién as midas que se prenioron ta compensar o impacto ambiental.

Y ya de tardis, o guida Adri me levó t’o Hito de las Tres Fronteras, dende a parti paraguaya: aquí a dentrada yera a voluntat, y no bi heba garra botigueta ni muito menos garra atracción turistica aprestada. D’ixas cosas, nomás bi’n heba dos u tres familias guaraníes  (y atros indios d’o Paraguay) vendendo en lienzuelos a suya artesanía. En o puesto nomás bi heba bell par de familias y belunas parelletas. Pero fueras d’estar ixauto, yera muit más especial: tranquilo, sin masificar como o puesto brasilenyo, y ufrindo as millors anvistas de todas,
tenendo de frent o río Iguazú y por dezaga o sol, que s’amagaba detrás d’o sinyal de Paraguay. Idilico.

Y dimpués, encara con luz d’o sol, Adri me levó por os arredols d’a ciudat, muito agricolas, an que destacan as fabricas tradicionals de ladrillo, y por os campos, que mientras os zaguers anyos s’han plenau de soya, cultivo muito empentau y demandau por interpresarios brasilenyos que bi van a fer negocio. As casas yeran cada vegada más humildes y rusticas mientras salíbanos d’a ciudat, semellantes a casas rurals de Filipinas o de Venezuela -u de Brasil, seguntes me deciban os brasilenyos.

Ciudad del Este me sorprendió, y más dimpués d’a mala primera impresión. Me trobé con una ciudat segura, sobre tot en contimparación con atras ciudatz latinas, tot y que de nueitz yera difícil de trobar alma en a carrera. Y ye que os horarios astí -y en cheneral en as tres ciudatz- son una mica raros, pos a chent, por cuenta d’o comercio, prencipia a suya vida sobre as 3-4 d’a maitinada, dica as 2 d’a tardi, quan descansan. De tardis y en o prencipio d’a nueit, as ciudatz son muertas fueras d’os reclamos turisticos, pero reviscola pasada a meyanueit, quan os boriners s’achuntan con os comerciants. Os pres son baratos y a ciudat trasmite a sensación d’estar un buen puesto d’inversión, como contrimuestran os ixarramaus y estilosos estudios d’arquitectos foranos -quedé enlucernao con un italiano-, y en cheneral as comunidatz foranas que i son, más que más asiaticas. Sin dubda, o puesto paraguayo, que quasi no visito y que leva a pior fama d’as tres ciudatz, resultó estar o menos postizo y o más estimulant.

26.2.22

Enta Puerto Iguazú, Archentina: masiada tranquilidat (u no)


No tardé ni un diya en pasar de Foz do Iguaçu, en Brasil, ta Puerto Iguazú, en Archentina, pos o proposito d'o viache yera una custión de burocracia y pasaportes que bell diya esplicaré en una dentrada, pos da mesmo ta escribir una novela. Pero atra vegada, ya que yera por astí, no perdié a oportunidat de conoixer o lugar y os suyos reclamos turisticos.

En Puerto Iguazú me trobé un lugar poco más grant que no Teruel, tranquilo, de casas residencials con o suyo chardín y plano cuadriculau. Imos, un Springfield. Y como yecostumbre en lugars asinas, me trobé aburrimiento, muito aburrimiento, que nomás yera socorriu por un par de rúas principals an que s'achutaban restaurants, bella sala de borina, bell mercadet, y os servicios basicos menesters: farmacias, comisaría, bancos, etc. Asinas que ta un culo inquieto como yo, no feba buenas farchas, pero ta dos nueitz, pos fería la d'aquell. Y a tranquilidat tampoco no estió tan mal, y me dio ta fer una mica d'analís social. 

O primer que choca en pasar ta Archentina ye a esferencia de libel economico: os loguers y os hotels en a parti archentina son muito más caros, y encara que ufren un servicio digno, no gosan de tener piscina ni desayuno incluito, lo menos no igual que como fan os brasilenyos por un pre muito más barato. En a carrera, os precios d'as bebidas y o supermercau yera carizo, diría que a libel de Zaragoza u mesmo más, encara que a chent d'as mugas diz que t'a borina ye o más barato. Se feba muito difícil pagar con tarcheta de credito, tot o contrario a o Brasil, y ixo ta yo ye un inconvenient, que he trobau en a Revolut a millor amiga de viaches. Y os bancos tamién t'esculan, pos con tarcheta internacional quitan más d'un 10% de comisión. Bell cartel antigo y textos en foros por o rete, amuestran que as cosas costaban a metat fa tasament un anyo, y as luengas codas en os pocos bancos y gasolineras tamién fan entrefilar que Archentina no ye pasando por un buen momento. 

D'atra man, a ciudat en sí ye muito cudiada, con as suyas carreras con ceras bien aprestadas, edificios cudiaus y remataus, chents con comportamientos y farchas muito más occidentals, y sensación seguridat por totz os cados a qualsiquier hora, si bien Foz do Iguaçu tamién se veyeba segura, y d'atra man Puerto Iguazu yera chicota, como deciba, con tasament más de 40.000 habitants, debant d'os más de 250.000 de Foz. En resumen, a parti archentina daba a sensación de tener historicament un desenrollo más grant, si bien agora no yera pasando por o suyo millor momento.

Dito isto, a primera d'as fitas que visité, o mesmo diya que i plegué, fue o Chardín d'os Colibrís, un chicot patio privau an que heban aprestau bebeders con augua con nectar an que os muixonetz s'i quedaban y s'alimentaban. No yera guaire caro y tenié suerte de no coincidir con guaire chent, y encara que o puesto en sí ye chicot, ta
pasar o rato fa honra, de no estar por os mosquitos. Y d'astí, alufrando-se o atardeixer, marché t'o Fito archentino d'as Tres Mugas, correlato d'o fito brasilenyo d'o que ya charré, pero ista vegada en l'atra marguín d'o río Iguazú. Aquí, no heban aprestau garra atracción turistica, si no nomás o fito propiament dito y franco, con bellas botiguetas d'artesanía arredol, una fuent crebada que se suposa feba bell aparato mientras o atardeixer, y un restaurant trancau. Con as ganas que teneba de fer-me un café! En demandé en una d'as botiguetas, pero o dependient, tot ofendiu, me dició que astí no bebeban que mate. Y china chana, dimpués d'as fotos de rigor, torné por o repoliu y cudiau paseu fluvial, an que os locals paseyan os cans u marchan a correr, y que remata en un portet d'an que salen lanchas ta Paraguay sin pasar por Brasil. Y ya de nueitz, rechiré bella cosa ta cenar y marchar t'o leito.

A l'atrol diya, m'apresté t'o plato fuerte, que atra vegada yeran as Cataratas d'o río Iguazú, ista vegada dende o costau archentino, que ahuespeda o 80% d'o total d'os blincos. Estando tan grant, os recorrius yeran más extensos y más grants que no en a parti brasilenya (4 a 1), y s'estendillaban muito por o paisache fluvial d'alto d'as cataratas, cosa que no ocurriba en a parti brasilenya: en resumen, o recorriu archentino ye más grant y completo que no o brasilenyo, si bien o brasilenyo permite quitar a millor foto y tien o extra d'o paseu por o río y as cataratas en a lancha. Qué fer si bi vas? Pos ta una vegada que s'i va, fer-ne os dos, que denguno no fa burro falso. A parti archentina da ta pasar tot o diya y tien un tren que t'acerca a os blincos más leixanos, a Garganta d'o Diaple, y mientras os suyos quatre recorrius, permite disfrutar de más naturaleza, con coatís furtaires de biroya, prou que sí, y tamién con más aus, destacando a picaraza d'a zona, de peito amariello y una curiosa cresta. Tiens a opción de prener un guida a buen pre. Manimenos, atra vegada as pistas son masiau humanizadas, feitas ta viellos y ta ninos, y centenars de personas s'abotinan en os lenaus, fendo un espectaclo que no permite disfrutar d'o esparallant d'o puesto.

19.2.22

Enta Foz do Iguaçu: cataratas y masificación


Por temas de permisos legals que bell diya comentaré y que han dau chornadas d'as que'n salen libros, heba de salir y tornar a dentrar a o Brasil, millor por tierra por si dengún problema. Y puestos a mirar mugas baratas d'ir, y de fer bella cosa en a redolada, sin dubda a millor opción yera a muga Foz do Iguaçu-Puerto Iguazú-Ciudad del Este, ciudatz anexas de tres países: Brasil, Archentina y Paraguay. Y si por un regular sigo un orden cronolochico en as mías coronicas, aquí no lo feré asinas: dedicaré un post a cada ciudat, y aquí prencipio con a brasilenya Foz do Iguaçú.

O cierto ye que i plegué y en pasar nomás una nueit marché ta Archentina, pero en o país d'o tango no i estié que dos nueitz, d'as que ya charraré, ta tornar atra vegada ta Foz, ya con muito más tiempo ta conoixer-la. Me trobé con una ciudat no guaire grant y comoda, con muitas botigas y horarios raros, pos ubriban de maitins dica as 3 d'a tardi u menos, y dimpués trancaban dica a nueit, quan os bars y restaurants tornaban a ubrir, con una borina que tasament se prexina a resta d'o diya. A ciudat yera prou segura y ixo tamién fa goyo, asinas como a calor que me fació companyía mientras toda a estacha. Os pres d'o aloix yeran baratismos, trobando hoteletz muito bien aprestaus, con piscineta y desayuno grant, por menos de 15 euros a nueit. 

Y con ixas enerchías d'o recient plegau, mesmo antis de marchar ta Archentina, visité o Fito brasilenyo d'as Tres Mugas, lenau en o cruce d'os ríos Paraná y Iguazú, que en as suyas marguins opuestas troban tierras archentinas y paraguayas. Bien aprestau, con botigas y restaurants, y asabelo de turistas. A dentrada, quasi franca t'os locals, bien cara t'os foranos, más encara si no'n son de Mercosur. Pero facié la d'aquell, que total, ta una vegada que i soi... Una vegada pagada, te reciben una replaceta con estatuas guaranís, botigas, restaurants, y um lenau bien apanyau, a o que se suman tres espeutaclos teyatrals en o atardeixer, y que amuestran a historia d'a rechión y as danzas populars archentinas, brasilenyas y paraguayas. Sincerament, a visita no ye impresicible y sí masiau posturetas-turistica, pero lo menos lo heban feito bien, con estilo -de no estar por as runias d'un restaurant trancau que tapan parti d'a visión d'o río Iguazú.

Tamién visité o Templo Budista, reclamo turistico en os arredols d'a ciudat, y que sin estar
una grant cosa -más encara dimpués d'as mías estachas en Asia-, ye digno y le da un atractivo más a la ciudat, más ta ixa tarde u ixe maitín perdiu que de cabo quan tien o turista sin saber guaire bien qué fer. As anvistas rurals en plegar t'o templo no tienen desperdicio tampoco. Y sobre o famoso entibo binacional de Itaipú, ya en charraré quan l'adedique una dentrada a Paraguay, ta no farsir ista dentrada y dixar a o Paraguay vuedo. 

Pero prou que o principal reclamo de Foz y d'a rechión son as mundialment conoixidas Cataratas d'o Iguazú, o sistema de cataratas más grant d'o mundo, que un 80% si fa u no fa perteneixe a Archentina, y o 20% restant, a Brasil. Yo visité os dos costaus, y aquí charraré d'o brasilenyo -en a proxima dentrada, ya charraré d'o archentino. Pos bien, malas que marchas t'a dentrada de l'atracción turistica en autobús urbano u taxi, has de mercar o ticket y ascape te'n puyas en un bus que tien tres paradas: a primera, un recorriu por a chungla que remata en unas barcas que te levan por o río y as cataratas a tot estrús, mesmo ficando-te debaixo de beluna, pagando un ticket a parti; a segunda, en o prencipio d'o camín d'a cursa de anvistas panoramicas d'as cataratas, y a tercera, en o final d'o mesmo camín, an que bi ha una replaceta con restaurants y botigas de beliquetz, igual que en a dentrada.

O costau brasilenyo d'as cataratas ye más chicot, pero por contra ufre millors panoramicas, pos veyes totz os chorros archetinos de frent. D'atra man, l'actividat de pillar a barca y arrecorrer buena cosa d'as auguas mientras te mullas, ye un extra, que si bien no ye barato, cal fer, más encara quan lo han acontraciau ta que puedas conoixer una mica a selva, as suyas matas y os suyos bichos, an que os reis son os coatís, chicotz tetadors que son por tot arreu y d'os que t'has d'amagar si yes minchando qualsiquier cosa, pos vienen totz en ramal y mesmo te se'n puyan por as garras, de cabo quan causando nafras serias, más que más a os ninos. En os restaurants y bars, ye gracioso veyer a os treballadors espantando istos bichos con escobas.

Manimenos, a masificación d'o puesto y a suya transformación en un puesto ta dominguers, con as pistas esplanicadas y barandadas, mesmo con un elevador panoramico, y con o propio bus turistico, le restan muito. No quiero criticar ixa mena de turismo, pos gustos bi'n ha tantos como colors, y que yo m'estime más d'unas cosas no significa que sigan millors. Antimás, no se puet negar que o puesto ye esparpallant y que degún no puet pretender tener-lo en particular, pero as cosas se pueden regular: no poder disfrutar d'as anvistas, o son y a ulor de l'augua, por haber d'estar en lenaus con cientos de personas arredol -y ixo que i fue un diya dentre semana en puenda baixa-, pos lo mata tot. Yo m'estimo más de pasar o diya en bella gorga amagada d'a Sierra de Guara, de Filipinas u d'o Parque de Tijuca, que tamién tienen cascadas, encara que no sigan tan grants.

13.2.22

Ent’o Amazonas (iv): obrigado João “Araponga”

 

Encara nos ne quedaba una nueit más, y tot y que nos pensábanos que cosa podría amillorar, l’Amazonas y João “Araponga” nos teneban reservada a millor chornada, una d’ixas que nunca no s’ixuplida en a vida. Y ye que João decidió de levar-nos luent, muito luent, t’atro galacho, en o que vive a suya filla con a familia y que ixe diya d’anyo nuevo yeran de borina! Asinas que preniemos a barca de maitins, y en una hora y media pleguemos ta ixa atra comunidat.

Ta plegar-ie, ista vegada con Natalia, pasemos por nuevas matas y callizos acuaticos, veyendo asabelo de muixons y bichos, y siempre con a companyía d’os dalfins rosaus, que ixo
sí, s’estiman más d’os galachos que d’o grant fluixo central d’o Amazonas. Y dimpués d’ixa hora colada de viache, pleguemos en una plataforma acuatica con una botigueta, un billar chicot, a filla de João con a suya familia, y bella choveneta de bells 15 anyos. Poco dimpués, apareixió tamién bella parella y muitos críos. Y astí que nos quedemos fendo a borina dende bien luego, trusquindo cachaça, biera y vin, capuzando-nos en o río con os críos, y danzando con as mesachas. João mesmo feba propuestas indecents, masiau indecents con ixas edatz y con os corazons de Miguel y servidor ocupaus. Nos lo pasemos de bitibomba, y detalles como os rasgos d’a población mestiza amazonica, a mosica “tecnificada” que i ficaban, l’ambient social, a muita crialla, l’apertura y os sonrisos d’as chents, o ficar-se en augua con ropa por verguenya, me facioron tornar t’as Filipinas más puras mientras bellas horas. Felicidat.

Ta forro de bota, ta chentar nos paroron un rancho con pollo, roz, y o plato fuerte: guiso de tartuga. Teneba una sapia a rabo de toro y bi dentró asabelo de bien y rapedo! Dimpués, pasadas bellas horas danzando astí por anyo nuevo, João y o suyo choven nos ufrioron ir a chugar a fútbol con os locals, y prou que diciemos que sí. O campo quedaba una mica luent, a bells 30 minutos en barca, y ni Miguel ni servidor somos buenos en ixo de foter-le patadas a una bola, pero por conoixer una mica más l’ocio d’os locals prou que bi iríanos! Natalia tamién s’animó, y astí, en un campo feito en a marguín de l’Amazonas, estiemos por dos horas, dica que se fació de nueitz. Yo de portero, y gracias a que me dixoron unas botas, que no m’heba levau garra calzado porque me pensaba que chugaríamos descalzos: prencipié fendo-lo bien, pero chusto en os zaguers 15 minutos me minché dos cantadas d’as que encara m’avergüenyo… Feremos a d’aquell!

En tornar, a borina con a que prencipiemos o diya ya yera rematada! Y con os morros calients… cagüensos! Pero encara quedaba o millor: acampar y fer nueit en as chunglas d’ixa nueva redolada! Asinas que, ya bien de nueitz, João y o suyo choven, con a companyía nuestra, pretoron a pescar bella cosa ta cenar: en pescoron peixes y un cocorel (iste no nos lo minchamos, prou que no. Repito: no nos lo minchamos). Y d’astí, João aprestó un campamento con fustas y lonas, an que penchemos as hamacas igual que hébanos feito dos diyas antis. Ista vegada, sin sobresaltos por rudios en as matas, y dimpués d’haber bebiu cachaça (sí, encara más) y cenau ixos peixes sucosos y sobrebuenos (repito: nomás peixes), que no amenistaban que una mica de sal y limón ta estar una delicia, y ixo que ya sabetz que a servidor no le fan goyo os peixes.

A l’atrol diya nos ne puyemos y nos despidiemos d’a familia de João, que repito, me pareixeba
una familia filipina por formas y rasgos. De feito, por momentos me trasladé t’a val de Cagayán! Ya de tornada, nos ne despidiemos d’a posada y a suya chent, con capuzón
incluito, y tornemos ta Manaus no sin contumancias, pos as plevias heban engaronau parti d’o camín y as furgonetas teneban problemas ta pasar-lo, mesmo habendo d’aduyar a empentar beluna. Ya en Manaus, nos despidiemos de Vanesa (ta goyo de Miguel), y faciemos bella gambada por o suyo centro, encara nadalenco, visitando a l’atrol diya o puerto, o Mercado Municipal Adolpho Lisboa d’artesanía amazonica, o mercau d’abastos, y dimpués de mercar nuevas alpargatas, ir t’una zona una mica más luent, a Praia da Ponta Negra, una placha en o Rio Negro, an que o estilo brasilenyo se mezclaba con o estilo latinoamericano, en mosicas y culturas, pos Manaus ye a rebutir de latinoamericanos, más que más colombianos.

Y no remataré sin fer una referencia a las similitutz dentre Manaus y Manila: ciudat afogant, saturada, con muito trafico y contaminación d’autos, humeda y calient, pobre, de rostros parellanos, y ixo sí, muito más marronera que una Manila que no ufre garra problema t’o forano. Si a ixo le sumamos que a vegadas uno s’estimaba de pasar bell tiempo en bell centro comercial con aire acondicionau ta descansar-se, u detalles como a popularidat de productos blanqueadors de piels, se da a combinación perfecta: Manaus ye a Manila lo que o Cagayán a l’Amazonas.