24.9.24

Enta Ayutthaya: a capital historica tailandesa


Ayutthaya ye o nombre d’o reino que se corresponde a l’actual Tailandia entre os anyos 1351 y 1767. Con una potencia militar radida, entre os reinos de Borneo y Khmer, a estratechia d’os monarcas Ayutthaya t’a suya supervivencia estió a d’a una apertura externa, con potencias asiaticas y occidentals ficando-ie bases comercials y fendo acuerdos con os gobernans locals, recurrindo istos a unos u atros si belún se’n saliba d’o tiesto y miraba de pillar o poder. Y con iste feble equilibrio, as sublevacions de nobles locals aduyaus más que más por o reino de Borneo yeran continas, o que precisament levó a la fin de Ayutthaya en 1767, y a l’estableiximiento de l’actual monarquía en 1782, monarquía que seguindo a mesma filosofía, aconsiguió evitar a colonización dreita d’o país.

Y Ayutthaya tamién ye o nombre d’a capital d’iste reino, a tasament 64 kilometros de Bangkok enta l’interior, ta privar enrestidas foranas por mar, pero encara bien comunicada gracias a o río Chao Phraya. Y ista ciudat, encara que deixase d’estar a capital d’o país fa cuasi 250 anyos, encara ye gran y alberga una d’as alfayas tailandesa: os templos d’Ayutthaya. Seguindo as modas d’o sudeste asiatico, fendo un mezclallo de politica y relichión, cada monarca mandaba fer o suyo propio templo como sinyal de poder divino. Y, sin rubor a reconoixer-lo, lo feban seguindo a estetica y a filosofía de Angkor en Camboya.

Canso de Bangkok y con una afición bien gran por l’arqueolochía, marché t’a gara de trens de maitins ta prener-ne o que leva ta Ayutthaya. Manimenos, cuan i arrivé cata que o tren yera pleno, y caleba asperar hora y meya a o proximo. No teneba guaires opcions, asinas que i asperé lo que a la fin serían dos horas, porque plegó rezagau. No yera precisament l’onico turista incomodau por a situación. Yo quereba fer a cursa en un diya, y mal prencipiaba, encara que tamién teneba en o tozuelo fer una nueit en bell hotelet d’a ciudat si o puesto mereixeba. Preso o tren y arrivau en Ayutthaya ya en o meyodiya, paro cuenta que m’he ixuplidau d’o pasaporte, y sin ell no se puet logar moto ta arrecorrer os templos. D’atra man, a opción de bicicleta no me convenceba, pos a fuixina y a solarenca yeran matadoras, y m’estimaba más d’ir a piet con un chapero explorador recién mercau a un viellet mahet que miró d’amostrar-me bellas parolas de tai.

Resignau por o retraso acumulau, pillé una mototaxi que m’amproximase t’os templos, y preté a caminar y a veyer os templos que me dese tiempo, sin prisas pos poco se puet fer contra o tiempo. A la fin, visité Ratcha Burana, Maha That, Thammikarat, Phra Si Sanphet, Lokkayasutha, Phra Ram, Signharam, Som, Ubosot, y rematé o lusco en Luang Chi Krut. Nomás caminando y pillando una mototaxi de Lokkayasutha ta Som, y unatra dimpués ta tornar t’a gara de tren, aconsiguié fer tot o que quereba en seis horas, chusto a tiempo ta prener un d’os zaguers trens ta Bangkok, pos a ciudat moderna tampoco d'Ayutthaya no pareixeba ufrir garra cosa especial mientras a nuei. Ixo sí, rematé con as garras baldadas y perdendo litros d’augua. Como fita especial, en Maha That se troba o tozuelo d’un buda entrascada entre as rides d’un arbre: en primeras dita capeza yera baixo tierra, apedacada en una d’as barallas entre Ayutthaya y Borneo, y con o paso d’o tiempo, mientras as rides saliban d’a tierra, apareixió o famoso tozuelo entreligau entre ellas. En belún d’os templos tamién ufriban paseyos en olifant. Pero a yo o que más goyo me fació estioron os chicoz templez a’l canto d’a escuela local, un d’ells piramidal de tot, an que os criallos chugardiaban y s’encorreban trepuciando por os suyos parez. M’i posé bells minutos, los veyé chugar, me facié un suco, y alivié ixa Asia que tanto m’enamoró cuan i arrivé fa siet anyos y que tiengo a sensación que ye dispareixendo.

O puesto yera bien apanyau, con muitos parques aprestaus arredol d’os templos, que más chicoz que no os camboyanos, imitaban o suyo estilo. Arrivar-ie yera complicau y o puesto no ye especialment vendiu como reclamo turistico, pero ixo fa bien, pos evita a masificación. O conchunto monumental yera gran, d’o tamanyo d’una ciudat chicota, pero nano si lo contimparamos con o conchunto de Angkor, una autentica provincia. Si os templos tailandeses son entre parques bien aprestaus, os camboyanos son tresbatius en metat de chunglas, y si en Tailandia ye difícil trobar uembras, sucos y biroya, en Camboya ye tot millor aprestau t’o turismo, tamién a ciudat moderna ta fer bella cosa mientras a nueit. Sí, Ayutthaya no ye Angkor, pero ye que Angkor ye muito Angkor, y asinas mesmo lo reconoixen os guidas y os letreros turiscos ayutayanos: admiten sin rubor que antismás y tamién agora buscan a imitación de Angkor, estando que Angkor ye incomparable. Y precisament ista humildat en a explicación d’o suyo patrimonio fa que Ayutthaya, que de por sí ye una alfaya, encara tienga una valura extra.

21.9.24

Tornando ta Bangkok: Asia ye cambiando u soi yo?


Despediu de Filipinas o primer viernes d’agosto, Luzieta y servidor aproveitemos ta pasar bells diyas en Bangkok, a capital tailandesa. En primeras no yera o nuestro destino favorito, pos Luzieta ya i heba estau dos vegadas antis y servidor una, pero por pre d’o vuelo, y tamién por a facilidat t’o proximo viache ta Kosice (spoiler!), a la fin triguemos a capital tailandesa. Antimás, a primera vegada que i estié me fació asabelo de goyo, en Asia as cosas cambean ascape, y Bangkok yera una d’as dos opcions que teneba en prencipiar o periplo asiatico allá por 2017, asinas que no bi heba traza más simbolica de rematar ista aventura de siet anyadas.

Como Luzieta no podeba estar que o cabo de semana, no triguemos que tres puestos ta visitar: a pagoda dorada (wat sa ket ratchaworamahawihan), que me fació muito goyo no pas por o edificio en sí, sino por o trachecto ta plegar-ie en o barco-bus local; o mercau flotant de Taling Chan, que sin deixar d’estar una turistada, a yo m’heba feito goyo cuan lo visité y Luzieta nunca no bi yera estada, y o macabro museu de Siriraj con cadabres y calois, que estió o que más m’impactó a primera vegada que visité Bangkok.

Podiemos disfrutar d’os dos primers puestos sin problemas, veyendo un lusco repoliu en a primera pagoda, que alto d’un mont, ufriba bellas envistas bien romaticas de buena cosa d’a ciudat, y fendo a curseta en barquet en Taling Chan, asabelo de pincha y an que encara no m’explico cómo as familias que viven en os casichones sobre as canals y galachos encara sonriden y saludan a toz os turistas que pasan en canoas cada cinco u diez minutos toz os días. Paranoico yo, estoi que les habrán de pagar por ixos, y no poco, pos ye un conyazo saludar y saludar de contino cada día. Ixo, u son verdaderament felices, a saber. A o museu macabro de Siriraj no pleguemos a tiempo, pero no nos n’importó guaire, pos os dos ya lo hébanos visitau enantis, y por contra, nos vagó d’ir de nueiz t’a carrera Khao San, mercau de nueiz turistico y rudioso, pero entreteniu y sin prostitución. Ixo sí, nos cobroron cinco euros a cadagún por un chupito de tequila, y bella cosa parellana nos pasó a l’altral nueit en un bar macabro-barroco muito bien decorau a man d’o nuestro airbnb. Sí, Bangkok teneba puestos muito pinchos, pero os pres son puyaus muito muitismo dende a zaguera vegada que la visité.

O dominche Luzieta habió de hopar ta Manila, o yo aproveité ixa semana ta mirar de prener-le o pulso a la capital siamesa. No pas ta fer as tipicas turistadas de palacios y pagodas que ya veyé fa cinco anyadas, sino ta caminar por partis más locals. Asinas, en os arredols d’ometro Siam, en o centro, m’i fiqué por biquez y callizos, d’o poco humilde que encara en queda en a redolada, y se notaba que, sin estar rico, heban apanyau a más grant parti d’as fronteras mientras istos zaguers anyos. Un d’ixos biquez ufriba una replaceta, bells callizos y un antigo edificio en ruinas toz ells con grafittis, dando-le un toque urbano-moderno: yera Chaloemla. Y atro día visité os parques de Benchatti y de Lumphini, no pas por turismo, sino porque o mío cuerpo yera esboldregau de tanto movimiento y estrés, y amenistaba puestos an que aliviar aire puro (u millor dito, una mica más escoscau) y tener menos rudio. Tamién visité o bico chinenco de Talat Noi y caminé por a canal de Ong Ang, un mercau de trastes y biroyas, dica arrivar en o fuerte de Mahakan, que no ufriba garra cosa especial fueras d’un parquichuelo bien acotraciau. Tot ixo baixo una fuixina que me feba cacegar augua a canals, y que rempliba con auguas de coco tailandés (chicot y una delicia), de fruita d’a pasión y de canya de zucre.

Atro diya, más por aburrimiento que por pasión, visité o museu Erawan, que a suya linia de metro yera a mesma d’a de casa. En verdat, yera una mena de parque con referencias a la relichión hindú y con una colección d’estatuas hinduistas que iban dende o sieglo IX dica o sieglo XVIII, en una capilleta alto d’o edificio principal. O simbolo d’ixe atractivo turistico yera una estatua chigant d’un olifant de tres tozuelos, pero en verdat, no ye una fita imprescindible, y menos ta servidor, que s’ha cansau de veyer ilesias, pagodas y edificios relichiosos de toda mena mientras istas zagueras siet anyadas. O que sí que me fació más goyo estió o mercau nocturno de Srinagarindra, no guaire luent de casa, ubierto en 2015, y que, describindo-lo rapidament, ye como si mirasen de fer un Candem Town de Londra en o parking norte d’a Expo de Zaragoza: un mercau alternativo con ropas raixosas, antigüedaz, biroya, buens bars ta fer una biera relaixau, y mosiquetas tanto animadas como relaxants. Buen rollete local, no pas turistico.

Como podez veyer, en iste post no m’he centrau tanto en a descripción d’os puestos, pos muitos d’ells ya los describié a primera vegada que los visité, y os que no, pos tampoco no fan vez. Sobre sensacions, m’he trobau con una Bangkok muito esferent a la que visité fa cinco anyos, con muitismos más foranos en os puestos no turisticos, seguntes me dicióLuzieta, por l’apertura d’o país ent’os teletreballadors. Cuasi no veyé mosens budistas, y no sé si porque a relichión ye baixada muito, u porque a primera vegada que visité a capital me centré muito más en os puestos turisticos. Atra d’as novedaz ye a excesiva presencia de locals de venda y consumo de mariguana, legal ta emplego recreativo en o país dende chunio de 2022, y a disminución d’a prostitución. M’he trobau con un turismo muito más profesional, deixando as falsas sonrisas a un costau y ufrindo buen fer, y en as dos semanas que i estié, dengún no me miró d’escular. Y ye que, en iste sentiu, se nota que levan una decada u más d’avantalla a atros países como Vietnam. Y prou que sí, os pres son puyaus muito, estando difícil de trobar una redometa de biera por menos de dos euros. Isto zaguer, que tamién m’he trobau en Manila, me tien una mica desconcertau, porque trobo os pres mesmo más caros que no en muitos puestos de Espanya, pero claro, somos charrando d’a Espanya de fa siet anyos, y a lo millor si contimparamos os pres de Asia y Espanya en o present, encara contina habendo una esferencia clara entre os dos puestos, u no. No lo sé, pero lo sabré en breus.

14.9.24

Enta Tagaytay: au, Filipinas


Me´n voi de Filipinas, y pareix que ta cutio. Ya mientras os zaguers meses hez puesto leyer que no teneba guaire claro si continar prebando en o país que me dio a felicidat allá por o 2017, u tornar ta Europa, an que as condicions son muito millors t’a estabilidat que soi buscando. O país ye cambiando, yo tamién, y aquel casorio perfecto, ya no’n ye.

De cabo cuan mesmo me veigo en o espiello de bells hombres foranos trantanyers y cuarantanyers que levaban más de cinco anyos en o país quan yo i arrivé, y que te charraban desilusionaus, sin rasmia y sin esprito: a metat d’ells, heban feito familia en o país y, sin decir-te-lo, se’n yeran penedindo; l’atra metat, yeran farutes puters. Y como dengún d’os dos casos ye o mío caso, o peso d’estar en un puesto an que ya no caso, se fa más y más grant.

En Manila, os espanyols d’a sección cultural son dispareixius, y que os que s'i veyen son de l’ambito interpresarial y comercial, con gustos y trazas que no son os de yo. Tamién ye plegada chent nueva y más choven, con ixa rasmia que he iu perdendo mientras os anyos, y sin pretensions d’estabilidat, u más en cheneral, sin guaires pretensions, o que los fa más atractivos t’as universidaz, centros culturals y interpresas locals. D’atra man, en VISA, an que prencipié a treballar fa bells meses, ya m’han contrimostrau que tamién son barfulaires y m’han esculau parti d’o salario promeso. En parti o país ye cambiando, en parti yo tamién, y en parti, yo antis veniba baixo o cubillar d’o gubierno espanyol con pasaporte de servicios y o refirme d’a embaixada, y ixo feba que recibise en os puestos locals un tratamiento especial, tratamiento que agora ya no recibo.

Ta despedir-me d’o país con Luzía (que somos mirando ta que se’n vienga con yo), o zaguer cabo de semana d’a mía aventura filipina marchemos ta Tagaytay, localidat a o sur de Manila lcordanza a o norte de Tenerife. Curiosament, Tagaytay ye en a marguin d’o lago Taal, an que se troba a isleta-volcán d’o mesmo nombre y an que facié a primera d’as muitas cursas por o país que en he feitas. En ixos monts y en ixas auguas prencipia y remata a aventura más polida d’a mía vida, a d’un país que diría que conoixco mesmo más que no Espanya.

Ta ir-ie, miremos de prener o bus en a gara de Buendia, en Manila. Pero en estar sabado de maitins, nos fotiemos más d’una hora d’aspera sin que garra bus i plegase. Antimás, a chen que s’i arroclaba creixeba y creixeba en numero, y aquello cuasi pintaba a baralla malas que plegase o bus, pos s’en amenistaba omenos tres ta toda ixa catrinalla. Muita chen se’n yera indo ta casa, renunciando a o cabo de semana en Tagaytay, y en ixas, que veigo por l’avenida unatro bus que bi iba. Ascape Luzía y servidor corriemos y lo aturemos en metat d’a calzada, y bi puyemos con posiento y tot. Sí: en Filipinas siempre bi ha un problema, pero siempre bi ha una solución, encara que cada vegada pareix más difícil de trobar. Contentos, dimpués de dos horetas de paisaches urbanos, naturals, trafico, y más trafico, arrivemos en Tagaytay, do hébanos pillau una caseta rural en as faldas d’a sierra, asabelo de pincha y muito bien apanyada. Pasemos buena cosa d’o sabado astí, disfrutando d’a companyía mutua y d’as envistas, chentando astí mesmo, pos o restaurantet local arrimau nos levó a biroya, café local barako y sucosos sucos, y ya cuasi en o lusco, decidiemos de fer una gambadeta de hora colada por o mont. En tornar, cenemos en una terraza con esprito madalenero en o centro d’a ciudat, un d’ixos puestos que a yo, y diría que a cuasi tot europeu, nos fa goyo ta fer bella biera y bell piponeyo con amigos u con a parella.

A l’atrol diya, o dominche, l’heba aprestau una chiqueta sorpresa a Luzieta por a despedida dica que nos veigamos en Europa: una curseta a caballo, pos ella nunca no’n heba feitas y l’aganaba asabelo. No prencipió bien o diya, pos alcordemos una mica tardi, nos entreteniemos, y dimpués en demandar o desayuno a o restaurantet de l’hotel, nos dicioron que tardaría 15 minutos, pero en pasaus 30, vien o mesache y nos diz que no teneban o que hébanos demandau. O cierto ye que a familia que teneba o puestet yera asabelo de maha, o propio puestet yera un embeleco, y se notaba que viviban sin a prisa d’o tiempo y con perén sonrisa. Yo me carranyé con ells, y ells no sabeban que responder con una sonrisa. Sí, ta bien y ta mal, ixa yera a Filipinas que m’enamoró fa siet anyos, una Filipinas que d’atra man ye cada vegada más difícil de trobar.

Con o tiempo radiu y sin desayunar-nos propiament, corriemos ta pillar un jeepney que nos levase t’a facienda an que montemos a caballo. Puyando o lumo an que se trobaba a nuestracaseta rural, un tricycle que nos veyó apuraus aturó y nos acercó en a rotonda an que se pillaba o jeepney. Cuan marché a dar-le una propineta, la refusó y marchó ascape antes de que le’n dase, y dimpués, o propio conductor d’o jeepney estió muito atento ta deixar-nos en o puesto concreto y muito honrau con os cambios. Una humilde sinyora d’o jeepney tamién yera atenta ta que nos baixase-nos en o puesto adecuau. Sí, sin dubda, no puede haber una millor despedida d’o país. Manimenos, repito que ixas situacions, tan comuns fa siet anyos, cada vegada se’n da menos.

Plegaus en o rancho, con Luzieta rebordenca porque la yera apurando, nos recibió una mesacheta muito agradable y, dimpués de cambiar-nos calcers y de meter-nos o casco, nos aprestoron dos buenos caballos, con os que ascape marchemos t’o recinto d’amostranza. O puesto se deciba Rancho Leonor, ye a hipica más grant y millor chestionada que mai he visto, muito polida y bien apanyada, y prencipió a suya actividat en o 2021, aproveitando que en metat d’a pandemia a chen emplegaba o más minimo permís ta fer cosetas a l’aire libre. No les iba mal, y a ixo aduyaba o buen fer d’ixa chen, dos fillos y una mai que con profesionalidat y seriedat, atendeban bien o WhatsApp, heban desenrollau una pachina web bien feita y atendida, y feban as clases y atras movidetas, y con pres europeus. Con aduya de guidetas locals, cudiaban d’os animals y de tot o puesto. A nusatros, a mesacheta d’o prencipio y dimpués dos guidetas locals nos levoron t’un recinto d’amostranza con a mai y propietaria d’a finca, que con firmeza, seriedat y profesionalidat, nos fació una clase muito tecnica, como nunca no’n he recibiu, y tamién, sin agresividat, nos dició que caleba estar más puntuals (encara que servidor fació tot o posible por estar puntual). Ixo sí, no nos dixoron fer una gambadeta autonoma con o caballo, siempre o guideta yera present con a baga.

Luzía, encara una mica rebordenca, salió firme contenta d’a suya primera experiencia concaballos, y antis de tornar ta Manila, decidiemos chentar en os arredols. Teniemos suerte y trobemos un restaurant filipino con un patio muito acullient y con cambrers asabelo d’agradables, que ascape me demandoron por Espanya, a Eurocopa y as Olimpiadas. Encara que a comida no yera especialment sucosa, o puesto feba honra, y a comida fació que Luzieta calmase os suyos animos. Chentaus, pillemos o bus ta Manila baixo a plevia, que por fortura aturó ixe dominche de tardis ta permitir-nos ficar-nos en l’augua d’a piscina de casa nuestra, y rematar asinas un cabo de semana de despedida perfecto.

Si a familieta d’a casa rural, amorosa pero no guaire formal, representaba a Filipinas d’a que m’enamoré y que cada vegada ye más difícil de trobar, a propietaria d’a hipica, profesional y formal, representaba o que habría d’estar Filipinas en un esdevenidero. Manimenos, hue Filipinas no ye ni una cosa ni l’atra, sino un puesto intermeyo, que de cabo quan pilla o pior d’os dos costaus, y an que ya no me trobo comodo. Con tot y con ixo, o mío amor por iste país nunca no cambiará: mai no me cansaré de dar as gracias a Filipinas y perén las levaré en o mío corazón.

29.7.24

Enta El Depósito: a Manila que más goyo me fa


Sabado libre y, sin querer matar-me dimpués d’o chipón excursionista de Dingalan, Luzieta y servidor bella cosa suave querébanos fer, y bi heba un puestet historico de Manila que encara no heba visitau, no pas por mandra, sino porque lo ubrioron a o publico o 21 de noviembre de 2021, mientras yo yera en Brasil. Y iste puesto ye El Depósito, os depositos d’auguas baixo tierra d’a puenda espanyola que mientras bellas decadas surtioron a la ciudat y que dicen que ye a más grant construcción feita por os espanyols en l’archipielago.

El Depósito se troba en San Juan del Monte, y encara que no ye de difícil trobar, tampoco no ye guaire anunciau. Pillemos un taxi que nos levó t’allí dende casa nuestra en Makati en tasament meya horeta, y o primero que veyemos ye una gran plaza-memorial. Y ye que, en estar o control d’aguas una custión siempre estratechica, en ixe parque se desenrrolló a famosa baralla de San Juan del Monte en 1896, a más grant entre revolucionarios katipuners filipinos y tropas espanyolas, que encara que se saldó con a victoria d’as zagueras, estió una fita en as aspiracions independentistas.


Malas arrecorrer o parque, que se notaba bien cudiau y restaurau fa
pocos meses, y fer as tipicas fotos con os monumentos patrioticos mientras nos acompanyaban bells chiquez chugardiando, marchemos t’a entrada de El Depósito propiament dito, que si no porque demandemos a una muller, no lo hésenos trobau. Astí, un guardia de seguridat muito amable nos indicó primero de veyer un breu pero bien feito documental sobre El Depósito y dimpués, de visitar o museu, an que s’explica muito bien a historia de l’abastecimiento d’augua en Manila. Por un momento pensé que me trobaba en bell pabellón d’a Expo de Zaragoza de 2008, mientras que a Luzieta le trucó o ficacio que se honrase más astí a la fuent de Carriedo con copietas bien explicadas, que no a la propia fuent orichinal en a dentrada de Binondo, minchando fumos y que bell diya d’istos cayerá espaldada por bell jeepney 

Y d’astí marchemos propiament a os depositos, que a suya entrada se troba en un chiquet edificio quasi adosau. Baixando bells escalerons, y dimpués de meter-nos un casco que en verdat no caleba, pleguemos en a espelunga. Encara que nomás ye ubierto a o publico un chicot trampo de tot o conchunto orichinal, que precisament s’ixamena baixo o parque, o puesto no deixa d’impresionar. Resulta curioso que en a segunda metat d’o sieglo XIX, un estau en decadencia encara podese fer construccions asinas, igual que resulta curioso que o trescole d’as auguas ya se fese en tuberías de fierro que, quan uno las veye, pareixen bien modernas. I estiemos bells minutez solencos y Luzía yera contenta con a cursa, y en ixas baixó un mesache que nos pilló una miqueta de sorpresa: nos hese feito goyo d’estar totalment solencos una mica más, pero feremos la d’aquell.

En puyar, nos faciemos bellas fotos con as estatuas de Genaro Palacios y o gobernador espanyol d’a puenda, y o guardia nos indicó que continásemos dreito por un chardinet, pos a tasament 20 metros bi heba un palacio colonial que ye siede d’o Museu d’o Katipunan, colla revolucionaria que luitó en armas contra os espanyols y que o suyo principal líder estió Andrés Bonifacio. Digamos que mientras a fin d’a dominación espanyola, bi heba una facción, liderada por José Rizal y que s’arrocabla en La Liga Filipina, que se consideraban culturalment hispanos y apostaban por un federalismo dentro de Espanya, mientras que o Katiputan luitó armadament por a suya independencia, primero contra os espanyols y dimpués contra os americanos. Visitemos o museu, que tamién ye muito bien feito, encara que baixo una presión nacionalista que tanto Luzía como servidor refusamos. A Luzía le chocó o costumbre de pactar con sangre representada en dos estatuetas d’hombres que se yeran tallando as venas ta sinyar con sangre, encara que antismás o rito pendeba en achuntar as sangres y beber-las como amostranza d’a fortaleza d’a ententa.

O maitín estió perfecto, y antiparti yera emboirau, por o que a fuixina no nos fació mica tana. Chentemos por a redolada y yo enlucernaba de ver cómo ixe bico, que fa cinco anyos yera a rebutir de favelas, agora yera presidiu por dos edificios modernos: os nuevos concello y tribunals. Os propios museus, sin estar luixosos, yeran muito bien disenyaus, mientras que o parque yera cudiau, sin basueras. Sí, Filipinas ye cambiando y ta bien, porque antimás no somos charrando de puestos ricos como BGC, Makati u MOA, sino de San Juan del Monte, un d’os puestos humildes. Camín caminán, nos trobemos con un sex shop, an que i dentremos, y poco dimpués una colleta de tres mesachas chovens. Mai no m´hese entrefilau ixo fa cinco anyos. O sex shop tamién nos fació honra ta aproveitar bien a resta d’o sabado. 

15.7.24

Enta Dingalan: novedaz en o paradiso?


Zaguer cabo de semana de chunios, y a vida me ye sonredindo. Dimpués de rematar Matematicas, y d’ordenar y apanyar muitas cosetas que m’heba deixau mientras meses y mesmo anyos, m’aganaba de fer un descanset a la mía bola con un d’ixos plans que tanto goyo m’han feito de siempres: bell puesto de mont, de cursa, con augua y con buena chent. Antimás, Luzieta yera una mica rebordenca ixos días, y encara que dimpués se sincusó, yo amenistaba desconexión. Sin querer me trobé un post en o facebook de Dingalan que feba muitas buenas farchas: clamors verdes con caletas chingarriadas por o literal pacifico que bien fa alcordanza a la costa atlantica d’a mía amada Cantabria. Asinas, o viernes de nueiz malas rematar o treballo apatrusquié as quatre cosetas basicas en a cartera y baixo l’intenso trafico manilenyo d’un viernes plegué en a gara de Cubao, an que prenié un d’os zaguers buses ta Cabanatuan, a cabecera d’a provincia d’Aurora. Rematé en a chicota ciudat a ixo d’a una d’a maitinada, ya sin buses ta Dingalan, por o que dormié en un Sogo, franquicia filipina d’hotels por horas con cambras escoscadas an que van muitas parelletas a forcachar, y a ixo d’as ueito pille o bus ta Dingalan, ista vegada disfrutando d’o paisache rural filipino humedo, arrivando-ie sobre o meyodiya.

A ufierta d’hotels en Dingalan en booking no yera guaire ampla, por o que decidié buscar-ne dreitament en o lugar, y encara que en puenda baixa no bi ha guaires opcions, en trobe sin guaires dificultaz, ixo sí, a un pre una miqueta superior a o normal. A mesacha de l’hotel no s’asperaba una visita de zaguera hora, asinas que mientras apanyaba a cambra, preté a fer a primera d’as fitas que teneba en ment: arrecorrer a carretera de clamors por a costa que remata en Baler y que le dicen “Batanes de l’Este”. Y ye que en l’aspiracionismo filipino bells destinos son en a tuca, por un regular caros y an que marchan sobre tot foranos, como Boracay por plachas u Batanes por paisache humedo y rocoso, mientras que a resta, baratos y más enfilaus t’a población local, gosan d’identificarse con os primers a modo de reclamo publicitario. Asinas, Filipinas ye a rebutir de “boracays” y de “batanes”, y en iste caso, nos trobamos con uno d’ixos “batanes”.  Tras chentar bells espaguetis rapedos en o 7-Eleven, me pertocó día ruixient y solarenco, y a fuixina quasi me mata, pero a la fin lo facié: pase por o miramar de Rivera, un terreno privau en curveta que fa buenas envistas, ature en o mirador principal, con una estatua chigant d’una virchen negra que no m’agano de puyar, y remate en o Pacific Viewdeck, que teneba muita buena fama pero an que en primeras miroron de cobrar-me masiau ta dentrar-ie.

En ixas apareixio una colleta de quatre mesaches y dos mesachas ventanyers filipinos, que i veniban en scooters y chuntos compartiemos a guida, por o que o pre yera muito más placible. Y en verdat, o andador mereixeba la pena, por as envistas, por estar bien cudiau con chardinet y flors, y por o propio camín d’aproximación por meyo d’una chungleta. Me facié as tipicas fotos posturetas y de remeranza, y torné t’o lugar, ista vegada en tricycle, que a cursa ya yera estada prou dureta. En o lugar, dimpues de pasar por a mía cambra de l’hotel y comprobar que tot yera en orden, marché t’a placha d’a badía de Dingalan, y l’arrecorrié por bells dos u tres kilometros, con una primera parti de pescadors y una zaguera parti más escoscada an que me trobé bellas collas de filipinos disfrutando d’o lusco, mesmo con bella atracción como o tipico dragón unflable empentau por un barquichuelo, pero sin masificar. O mío amigo Jorge me preguntaba si ixa zona yera de buenas plachas, y a verdat ye que no: tener en tienen, pero no destaca por plachas, pos as colors son foscas y as propias plachas muito rocosas. Ixo sí, a yo capuzar-me-ie me sentó a gloria divina dimpués de rematar baldau esboldregando-me as garras baixo a carolina tropical. Dimpués d'ixo, cené bellas cocas d’as pastelerías d’a carrera y cayé en o leito como un bibirón.

A l’atrol diya, me’n puyé muito luego, a ixo d’as seis coladas d’o maitín, pos heba quedau con a colla de chovenastros ta fer chuntos a cursa en barco por as mesmas clamors que o diya d’antis heba feito a piet por alto, y astí nos trobemos a las siet, os quatre mesaches con resaca. Pillemos a bangka compartindo gastos y ista nos levó por as rocas y os pueyos verdes baixo o dondiar d’o barquichuelo en as olas, dando-me una paz que no heba sentiu en meses, atra vegada baixo o sol y a fuixina. Antiparti, o paisache costero humedo, si bien no ye raro, tampoco no ye o comun en Filipinas. En o barco, aturemos en una placha que le dicen White Beach, que encara que no yera especialment blanca ni yera d’as millors que se puet trobar en Filipinas, tampoco no feba burro falso y se podeba aproveitar bien. Manimenos, quasi tot o mundo que i plega lo fa ta puyar o pueyo por metat d’una chungleta y que a la fin ufre repolidas envistas. Sería o paradiso, sino por estar a rebutir de chent y quasi no tener uembra. Con tot y con ixo, con o mesmo guida marchemos t’o faro, a lo que se plegaba tras puyar unatro lumo, y do estiemos solencos.  As mesmas envistas, pero disfrutando-las muito más. Tras descansar-nos, fer-nos as tipicas fotos y disfrutar de l’aire neto, baixemos o pueyo y marchemos t’o barquet, que nos levó t’a espelunga de Lamao, con auguas turquesas escoscadas chocando contra as rocas, buen puesto ta ficar-se en l’augua, con muita chent fotiando-se y chugardiando en a boca d’a espelungueta.

Rematemos a cursa en barco luego, antis d’o meyodiya, y yo aproveite ta desayunar-me por segunda vegada un cornsilog (roz con uego frito y una mena de carne mechada dita corn beef) y ta fer una clucadeta de bella meya hora, ta dimpués ir solenco de gorgas y badinas. Amenistaba ixa clucadeta, pos heba prencipiau a deixar o café y no lo yera pasando mica
bien. En primeras, marché t’as gorgas de Tunawan, as más cercanas, encara en Dingalan. O camín estió una odisea, y no por embolicau, sino porque os guidas y conductros de tricycles miroron d’escular-me dos vegadas, bella cosa que fa anyos m’importaba menos, pero que agora, dimpués de muitas experiencias, me sienta pior que una caita d’esquenas. Y antimás, o puesto feba burro falso: dos badinetas con una chicota cascada, masificadas, tanto que no trobé puesto ta deixar as mías pocas pertenencias y mesmo en l’augua yera dificil de mover-se por ixa banyera gran sin tocar a dengún. No duré ni diez minutos, y a piet, preté a trobar a carretera principal baixo a calorina y pillé un tricycle, ista vegada un chovenot muito maho, que me deixó en Gabaldon, o lugar mugatizo con Dingalan y que tamién tien gorgas pero no pas placha. As gorgas de Gabaldon no son de fácil trobar, pos cal pillar una pista empedregada que nomas se puet fer a piet y con bell auto u moto todoterreno. Cal ir t’una facienda local dita Melgar en a faldera d’o mont humedo, muito bien apanyada y que me pareixió un modelo a seguir en tot o país; malas esnavesar-la se troba una pisteta por selva que, dimpués de trescruzar o arriu y fer una curveta, plega en a cascada, muitismo más polida, y an que no teneba a companyia que d’una colla de zagaletas adolescents que a la meya hora hoporon, deixando-me solenco en o paradiso. Si, ixas son as gorgas que me fan goyo, ixas son as mías trazas de disfrutar d’a vida!

D’as badinas de Gabaldon torné, con o lusco, ta Dinlagan, aproveitando un d’os zaguers buses d’o día, y ya en o lugar minchuquié comida de carrera en o mercau y en o puerto dica que se fació de nueiz. Aproveité tamién ta veyer una parella de viellos chugando a os escaques, y lo feban muito bien. M’hese feito goyo mesmo de chugar, pero yera baldau y se yera fendo de nueiz. Charraputié una miqueta con ells, en un d’ixos momentos que han feito que m’enamore d’iste país. He de decir que a ista ideya positiva tamién contribuye o buen orache que me fació, y ixo que me la chugué, pos somos en puenda de plevias y tifons, y chusto ixa redolada gosa d’estar a más afectada, pero no me cayó ni una chisla. D’atra man, si bien beluns miroron d’escular-me, quan pillé o bus de maitinadas tornando ta Manila sin garra chent en a carrera, l’onico tricycle que i pasó, que tamién iba t’a gara ta deixar a la suya filla que marchaba t’a ciudat, se negó a cobrar-me tot y que insistie asabelo. No pocas personas estioron asabelo de chalangueras y amables quan me veyoron forano, pero yeran mas que mas viellos. Os chovens, enantis igual de chalanguers, agora son muito más refitolers, y viven en a pantalla d’o móbil, bella cosa que no pasaba fa cinco anyos, más que más porque muitos no en teneban. Y ye que, como viengo repetindo dende fa bells meses, o país ye cambiando, se ye occidentalizando, con pros y con contras, se nota muito o blinco cheneracional, y ixo me fa pensar muito vitalment.