25.4.21

Enta Paquetá: tranquilidat a man d'una urbe mundial


Un d'ixos puestos en Rio que trucaban o mío ficacio y que iba dixando a un costau yera a isola de Paquetá, en metat d'a badía de Guanabara, que en a suya marguín se posa a urbe brasileira. A isola pareixeba chicota y no especialment turistica, pero pillar o barco que i plega y arrecorre toda a badía, por menos d'un euro, prou que fería honra. A información d'a isola que se trobaba por Internet tampoco no yera mal. Asinas que un sabado muerto sin muitas cosas a fer, le dicié a Sarah d'ir-ie y t'astí que nos lanzamos!

Nos rebellemos una mica tardi, y a la fin no podiemos que pillar o ferry d'a una d'a tardi, i arrivando a as dos. Y ye que l'anterior saliba a las 10 y bi pleguemos a las 11. Con tot y con ixo, aproveitemos ixas dos horas ta fer una gambada por o bico de Gamboa, con o callizo Eduardo Jamsen presidiu por escalerons tintaus con a bandera de Brasil en a redolada d'o Morro da Conceiçao, que me fació asabelo de goyo y an que quité bella foto repolida. En sí, tot o bico  yera repoliu, encara que mugatizo con favela, y por ixo Sarah iba con más cudiau. O suyo centro yera a famosa Pedra do Sal, replaceta de borinas nocturnas,

Y d'astí tornemos t'o puerto en a Praça XV ta pillar o ferry ta Paquetá. Nos trobemos con muita chent, muita más que no quan marché ta Niteroi dende o mesmo puerto. Y ye que heban reduciu as conexions dentre a isoleta y Rio por culpa d'a pandemia, y se notaba que os pocos barcos diarios que i saliban iban más plenos. Con tot y con ixo, tampoco no se puet decir que ise a rebutir, y preniemos buenos posientos ta disfrutar as anvistas d'a badía y fer buenas fotos, beluna d'ellas d'o puent d'o president Costa e Silva, que conecta as ciudatz de Rio y  Niteroi, esnavesando a badía, inaugurau en 1974 y medindo más de 13 kilometros. As auguas, encara que porcas, yeran chingarriadas por barcos que, con o fundo de Rio u de Niteroi, ufriban repolidas fotos. Y o trachecto fue amenizau con vendedors ambulants de sacolés (chelaus en bolsetas de plastico) y un saxofonista, encara que por megafonía s'anunciaba que ixas actividatz yeran viedadas.

Una vegada en a isola, a vida d'a replaceta principal, as pocas carreras asfaltadas, a ausencia d'autos y motos, as muitas bicicletas, belunas electrificadas y con carros ta fer cursas turisticas, os postetz ta chentar y fer bieras, a chent en as puertas d'as casas posadas en sillas de plastico con bieras y alparciando, os ninos chugando y a mosica brasileira de fundo, transmitiban un ambient amistoso, relaixado y rural, encara que no aburrido. Yera idilico, quasi como Ilha Grande, encara que sin selva y en chicot, y, l'onico malo, con unas plachas mulladas por auguas porquizas y contanimadas. Si no fuese por ixo, sería un paradís rural a man de Rio, poblado por tasament 4500 personas. En plegar-ie, Sarah y yo, con una mica de fambre, busquemos un guariche ta chentar y encertamos, con peix, pollo y prou que biera. L'orache yera perfecto: solet y caloret, pero sin cremar.

Chentemos y en rematar, un hombre en bicicleta electrica con carro venió para ufrir-nos
una gambada por a isola, y farto cansos dimpués de chentar, yera o plan ideyal. Asinas que la pillemos y mientras una hora arrecorriemos as principals fitas d'una isoleta que a piet se podeba fer de cabo a rabo en menos de tres horas. Pasemos por as principals casas d'a isola, por un monumento d'un ambientalista dito o fosal d'os paxaros y por a placha de José Bonifacio dica plegar en o Ponte da Saudade, an que nos faciemos a tipica foto de enamoraus con o fundo d'a cercanisma isoleta de Brocoió. Astí bi heba una gran roca plana por alto, an que si podebas ficar una piedra chitándo-la d'esquenas en tres prevatinas, podebas demandar un deseyo: servidor lo aconsiguió a la primera. Atra muita chent tamién heba encertau antis, seguntes atestiguaban os muitos cantos que ya bi yeran en a roca. 

Dimpués continemos o nuestro camín pasando por a placha d'a Moreninha, a más famosa
de Paquetá y que o suyo nombre deriva d'una novela de 1844, ambientada en a isola y fito en a literatura brasilenya. Y a la fin d'a placha se trobaba una gran roca que se podeba puyar y que ufriba envistas esparpallants d'a placha y d'a badía. Baixo a roca, un túnel sucherente conectaba esferents partis d'a placha. China chana voltamos, pasando por un granizo baobá dito Maria Gorda, d'orichen africano y plantado en 1627, agora fita turistica en a isola. Nos faciemos as fotos de rigor mientras o guida ciclista nos comentó que bi heba un atro plantau en 2013 y que bellas personas talloron por motivos relichiosos, pos refusaban o misticismo no cristiano d'o arbre.

A la fin, o guida nos dixó en a ilesia, que visitemos, y an que Sarah y yo charremos una mica de relichión, pos yo soi agnostico y ella vien d'una familia relichiosa cristiana no catolica, Assembleia de Deus. Me quedé con a sensación de que a isola ufriba un poco más (un parque y una mica más de costa, seguntes he visto dimpués por o rete), y de que o guida, que en cheneral fue simpatico buscando a suya propina, podría haber-nos levau ta ixos puestos. Pero tampoco no me fació burro falso, ni muito menos. Pasemos as ultimas dos horas fendo bella gambada curta y bella biera, charrando, y tornando en o ferry, alufremos toda a badía de Guanabara ya de nueitz. Pena que o mío móbil siga tant malo fendo fotos de nueitz!

A cursa de día ta Ilha de Paquetá fue perfecta! Tranquilidat no aburrida, curiosidatz, as millors envistas d'a badía de Guanabara, y unatra vegada, a millor companyia con Sarah. Rio torna a ufrir atractivos de toda mena ta no cansar-se, y si os en os posts anteriors charraba d'os atractivos socials y naturals, agora pertoca o rural de Paquetá. Mesmo os lugaremos como Sarah, que heba estau dos vegadas antis, se sorprendeban d'o potencial d'un lugar tant a man ta pasar un dia u dos de desconexion sin menester de hopar luent y dixando-se pocos diners, pero con igual efecto!


18.4.21

Enta Ilha Grande (ii): o millor puesto ta pasar a resaca


Sabado en Ilha Grande y ya s'alufraba a fin d'a escapada. Bueno, no. En verdat, nos rebellemos con tal resaca que no tenébamos tiempo ta pensar en a tornada a l'atrol diya. Y pior encara quan no tenébamos augua en a cambra, encara que servidor en bebió d'a cheta, tot y que no ye recomendable en Brasil. Sarah prefirio beber coca-cola ixa nueit, no pas augua, pero con o zucre no sé si ixo sería millor... Y de paso, tamién caçasa, o licor tipico brasilenyo. O caso ye que nos ne puyemos o sabado de maitins firme cansos, pero nos desayunemos en o sobrebuén buffet libre d'a posada -servidor quasi remata con tot, Sarah encara yera con ansias y no se desayunó tanto-, nos descansemos un poquet más y a la fin reviscolemos.

Asinas, a ixo d'as once y media coladas, prencipiemos una curseta que s'entrefilaba curta y suave, de bells 50 minutos, por una ruteta circular que arrecorreba plachas, runias y gorgas dentre selva tropical folluda. Asinas, pasemos a o costau de bellas plachas pero no nos i fiquemos, prometendo fer-lo en tornar, y a nuestra primera aturada en tasament 15 minutos fue as Runias do Lazareto, antiga facienda, instalación miilitar y finalment garchola en a desembocadura d'un río an que bellas familias pasaban o día, eslechindo dentre l'augua salada y calient d'a placha, u dulce y fresca d'o regachuelo. I paremos, nos colemos en l'interior d'o edificio y nos faciemos bellas fotos, ta dimpués continar o camín, pasando por bellas runias, dica arrivar en un acueducto d'o sieglo XIX que en metat d'a selva y cubierto por a vechetación ufriba fotos y sensacions esparpallants. A o canto, bellas gorgetas an que nos quedemos una hora ficando-nos en un augua fresca que nos aduyó a pasar a resaca. Mientras bells momentos nos quedemos solencos, y un puesto asinas en intimidat no tien pre.

Decidius a continar o camín, tenébanos dos opcions: rematar a ruta circlar tornando ta Abraão y pasar por a placha, y seguir un esbarre que marcaba Cachoeira da Feiticera (Cascada d'a Fetillera u Bruixa). Como yéranos reviscolando, nos animemos a fer a ruta d'a cascada, que china chana picaba ent'alto y no yera tan suave como pareixeba. A metat camín nos trobemos con una parelleta una mica viella que conoixeba o camín y les demandemos si en quedaba muito, y o cierto ye que se tardaba arredol d'una hora en plegar-ie. Yo veyeba a Sarah cansa, y encara que me fan goyo as gorgas con cascada, tornar-ne no me pareixeba mala ideya. Pero Sarah yera con prous enerchías y me dició que ya que hébamos feito parti d'o camín, caleba rematar. De bitibomba pos! Y asinas, por metat d'a chungla y con bella araina graniza saludando-nos por o camín, a la fin arrivemos en a idilica y esparpallant cascada, que teneba bellas familias y parellas en ixe momento. Pero atra vegada, dimpués de ficar-nos en a fresca augua y fer as fotos posturetas, a resta en hopó, nos i trobemos solencos y prou que churgardiemos.

Bien contentetz, cansadetz pero con a resaca pasada, tornemos china chana y pleguemos en o lugar practicament de nueitz, lasos, fambrosos y canso perros. Pero contentos, firme contentos. Cenemos como chenerals y marchemos ta l'hotel, con a intención de fer-nos una ducha, descansar-nos una miqueta y dimpués salir a fer un caipirinha de nueitz. Pero yéranos baldaus y chusto quan nos decidíbamos a salir a retrepelo, pretó a plever: escusa perfecta, nos ne quedemos en a cambra y nos ne descansemos.

A l'atrol diya pertocaba a tornada, pero tardi, a ixo d'as quatre, asinas que aproveitemos o maitín en aprestar as cosas, chentar bien, caminar, y sobre tot, pasar un rato en a placha que o diya d'antis nos hébamos dixau por o camín: a Praia Preta. Repolida, con auguas turquesas, un fundo presidiu por o lugar d'Abraão, isoletas, barcos y selva tropical folluda, poqueta chent, temperatura perfecta y a millor companyía. Sin dubda, si o paradiso existe, yera ixo mesmo. Nos feba duelo de marchar, pero yéranos contentos: o viache fue perfecto, os dos nos merexíanos ixe retento, y o que prencipió estando un ligoteu sano, a lo millor iba a más y os dos lo yéranos veyendo.







11.4.21

Enta Ilha Grande (i): un paradís en a millor companyía


Primer cabo de semana d'abrils, con menos treballo que de normal, y chusto dimpués d'haber presentau a primera versión d'a mía segunda tesi doctoral Toponimia Hispanica de Manila. Dos meses sin salir d'a mesma ciudat y ya un poco de ganetas de conoixer bella cosa más de Brasil, encara que Rio tienga de tot. Y, o más important, una mesacha maheta dita Sarah con a que bi ha buena sintonía. Qué más motivos calen ta decidir marchar cuatro dietas de vacanzas? Y ta do? Pos cata que a metat de camín dentre Rio y São Paulo, a dos horas y pico en bus y menos d'una de barco se troba Ilha Grande, un puesto d'o que os lugarencos charran muito bien y a buen pre.

Cheguemos o chueus de tardis a la hora de chentar dimpués de salir en o maitín dende a gara de Rodóviaria do Rio, aturar en Angra dos Reis y pillar un bote dica Abraão, a 
principal localidat d'a isola. Allí nos recibió una isoleta paradisiaca, de plachas repolidas con palmeras y auguas turquesas, lugarencos vendendo cocos y selvas que feban entrefilar buenas cursas y gorgas. Garra carrera asfaltada: de feito, garra vehiculo a motor. Sin dubda, yera tornando ta Filipinas, so que aquí as casas no yeran tan artesanals, os lugarencos yeran más occidentalizaus y no bi heba tantos ninos por a carrera. Faciemos o check-in en una posadeta centrica, completa y a buen pre, y d'astí faciemos as nuestras primeras gambadas por as plachas cercanas y chugardiemos un poco. Ya de nueitz, dimpués de cenar, pasemos un rato por un bar y nos faciemos un caipirinha, pero tornemos ascape. As restriccions por o covid astí yeran radidas, encara que bella sinyal de recomendación de mascarilla encara lo remeraba.

A l'atrol diya decidiemos prener una cursa en barco, o que en Filipinas se clama island hoping. Bi heba varias opcions, pos a isla encara tien a suya grandaria -se diz que arrecorrer-
la a piet son de 5 a 7 diyas-, muitas plachas y lagunas en a mar, y nusatros decidiemos de pillar o Caipirinha Tour, prou barato en contimparación con a resta y que levaba igualment t'a Laguna Azul, probablement a principal de todas istas fitas. Iste tour, feito en un barco grant, no levaba que ta tres puestos, en estar o barco más lento, pero por contra, yera l'onico que ufriba barra libre de caipirinha. Asinas que no lo dudemos. Y teniemos suerte, pos en estar viernes, bi heba poquisma chent en o barco, dentre ells dos parellas paulistas mahetas con as que faciemos pacha -más que más Sarah danzando. Y asinas, a las 11:30 d'o maitín, prencipiemos a navegar por auguas turquesas a galetadas d'una caipirinha que yera muito millor que no nos asperábanos.

A primera d'as tres aturadas estió precisament a Lagoa Azul, que curiosament, me recordó 
muito a la Blue Lagoon de Corón u a la Big Lagoon de El Nido. Auguas de colors esparpallants, peixes de toda mena arredol y una sensación de tranquilidat que levaba meses buscando. Con a companyía de Sarah y a capirinha, no se podeba amillorar. Servidor se ficó en l'augua más que no Sarah, que no ye guaire nadadera, con unas gafas acuaticas ampradas y con muitas ganas de mar, tot y que soi peix d'augua dulce, como bella vegada ya he dito. Astí pasemos a hora, ta dimpués tornar t'o barco y continar.

A segunda paredeta fue a Placha de Japariz, an que aturemos atra horeta ta chentar en un 
restaurantet costero. Sarah eslichió salada con glarimas de pollos, y estió muito encertada. Grant cantidat y chusto o que amenistábamos ta empapar un poco a caipirinha sin fartar-nos y asinas poder disfrutar d'o puesto idilico y d'a resta d'a cursa. Tot ixo mullau con bella biera y con caipirinha, prou que sí. Y d'a placha, tornemos t'o barco y d'allí china chana t'a zaguera aturada d'a cursa: a Praia d'Iguazú. A placha yera repolida, encara que a suyas auguas ya no yeran turquesas como as d'a Lagoa Azul. A cansera tamién se notaba, y o contento d'as caipirinhas ya pasaba a estar zorrera, como agora paro cuenta en as fotos. Con tot y con ixo, encara quité enerchías y me i fiqué, plegando dica unas rocas an que veyé una tartuga, a primera dende Filipinas! Encara que cuan me i acerqué, ista fuyó bien rapeda, con una vitesa que as pinois no'n tienen. Ya so por ixo mereixió a pena capuzar-se! Tamién yeran astí dos amigos de Sarah, y nos convidoron a fumarriar una miqueta.

Dimpués, tornemos en o barco china chana ta Abraão, an que acoremos toda a caipirinha y plegamos tot capins. Tanto que nos fiquemos en a propia placha d'o lugar pifolaus y fendo aparatos, baixo amirada d'a chent que i pasaba... beluns redindo y atros sin dar credito. D'astí marchemos ta l'hotel, an que una nueit que pareixeba explosiva remató dentre gomecos d'os dos: au caipirinha y au pollo, y ola confitanza. Le yera pillando carinyo a ista mesacha en dos u tres semanetas chuntos, y dimpués d'isto, encara más.

31.3.21

Son os puestos "periglosos" realment periglosos?


 (Versión orichinal en anglés aquí: https://estricalla.hypotheses.org/857)

Cuan marché ta Manila en 2017, muita chent en Zaragoza pareixeba preocupada por yo: De qué coda marchas t’un puesto tan perigloso? No has ascuitau a ‘Guerra d’as Drogas’? Sincerament, no les presté atención: muita d’ixa chent no amuestra que denteras y dolencia mientras as suyas vidas, y os comentarios nunca no serían positivos. D’atra man, yera canso de Zaragoza y d’Espanya -encara en soi-, y amenistaba fuyir o más luent posible.

Vivié en Manila tres anyadas y nunca no experimenté garra violencia. Tot o contrario. Y frecuentaba redoladas miseriosas a qualsiquier hora d’o día. Foi alcordanza de dos días con o mío chirmán Alejandro Ernesto cubrindo os barangays de HappyLand y Aroma, dos d’os slums más pobres d’a ciudat -y diría que d’o mundo-, a rebutir de basuera an que a chent s’abonitaba en guarichons malfeitos. Un día, ixuplidemos o telefono móbil en a moto, pero tornemos en meya hora y o telefono encara continaba así. Y creyetz-me, tot o mundo nos yera mirando y paroron cuenta dende o primer momento. O segundo día, deixemos una moto con a clau mesa. Pasemos tot o día por a redolada y ta quan tornemos, a moto encara continaba astí, y una muller viella venió enta nusatros: heba alzau a clau.

Fa dos meses que arrivé en Rio de Janeiro, y quan i venié, ascuité comentarios parellanos: para cuenta, no ye seguro, y no vaigas ent’as favelas! Bueno, soi estau bellas vegadas en esferents favelas, y mesmo quan no son tant seguras como os baryos Filipinos, no son tan periglosas como se gosa de decir. Diría que son más seguras que os atractivos turisticos como Copacabana, Ipeanema u Lapa. A chent en as favelas ye pobre -no tanto como en Filipinas- pero tamién amistosa, y mesmo tenendo un gubierno paralelo d’o narcotrafico, siguen os suyos regles y no quieren problemas fatos. Asinas que, si no yes buscando problemas y yes intelechient, serás a salvo, u a lo menos, más a salvo que en os puntos turisticos.

Pero, a qué fin a envista occidental se centra tanto en a violencia y a pobreza? Aquí doi tres razons: a violencia ye morbo, s’asocia pobreza y violencia, y a violencia devalúa competidors turisticos emerchents.

(i) A violencia ye morbo. A violencia, asinas como o poder y o sexo, atraye l’atención. Y os meyos de comunicación quieren a tuya atención perén. Dimpués, motenizarán ixa atención. Os contenius violentos son una buena estratechia ta aconseguir-la, encara que no ye nomás a violencia d’os slums. Qualsiquier violencia ye buena.

(ii) Asociación dentre pobreza y violencia. Una estratechia psicolochica humana d’autoesfensa ye asociar o desconoixiu y o periglo. As clases meyas y altas tienden a asociar pobreza, o desconoixiu, con violencia, o periglo. A chent occidental ye más que más meya y alta en una escala global, y acullen iste pensamiento, igual que as clases altas d’os países pobres, que viven a man d’as areas pobres, pero las refusan de tot y con panico. Ista asociación de pobreza y violencia ye inchustificada.

(iii) Os países emerchents son competidors turisticos. O turismo beneficia a os países occidentals más que a os países emerchents: as chents occidentals gosan de viachar a países occidentals, mientras que as clases meyas y altas d’os países pobres y emerchents tamién viachan t’os países occidentals, as referencias culturals. Sin d’embargo, países emerchents como Filipinas u Brazil ufren atractivos turisticos que os países occidentals no tienen, y son creixendo en turismo en detrimento d’os paises occidentals tradicionalment turisticos como Francia, Espanya u Estaus Unius. Promover una reputación de violencia y periglo ye una forma d’aturar ista evolución.

No bi ha puesto u situación totalment segura en as nuestras vidas. Mesmo si chicotas, siempre bi ha posibilidatz de tener poblemas. Son os puestos pobres “periglosos” totalment seguros? Prou que no. Son os puestos pobres “periglosos” realment periglosos? No tanto como os puestos no pobres.

20.3.21

Enta Rio de Janeiro (vii): Niteroi, Parque Nacional da Tijuca y Santa Teresa


Rio nunca no dixa d'ufrir cosas a fer, tanto por sociedat como por cheografía. Borinas, museus, cultura, pero tamién plachas, calas, selvas tropicals u tucas. Uno nunca no s'aburre por aquí. Lo menos, dimpués de dos meses ixo siento. Y dos d'as cosetas que he feito en zagueras semanas son una cursa por o Parque Nacional da Tijuca, atras por Santa Teresa y tamién por a ciudat vecina de Niteroi.

A cursa por Niteroi estió quasi por casualidat, pos un diya decidié de pillar un ferry
cualsiquiera que me levase por a badía de Guanamara, y o primer que en saliba yera o que marchaba ta Niteroi, a ciudat que se troba a l'atrol costau d'a dita badía, a tasament 20 minutos de Rio, y a la que se puet acceder tamién esnavesando o puent chigant de Rio-Niteroi u de Costa e Silva. Asinas que en ixe pillé, y por o camín, un avión que aterrizaba en o cercano aeropuerto de Santos Dumont pasó a pocos centenars de metros. As anvistas de Rio y Niteroi dende o barco yeran repolidas, tot y que yera nublo.


Arrivau en Niteroi, en primeras visité o centro comercial que yera a o costau d'o puerto, con a
intención d'asperar a que o furo sol eslampase baixo bella boira, u lo menos que baixase una miqueta. O centro comercial yera humilde, igual que a resta d'a ciudat en contimparación con Rio, y me transportoron a o Harrison Plaza de Manila, un puesto d'o que siempre seré enamorau y que por desgracia trancoron fa un anyo -l'adediqué aquí una dentrada. No m'heba parau as cosas a veyer y fer por a ciudat, pero con o móbil agora cada vegada ye más fácil "improvisar". Antimás, m'aganaba más que más de dondiar y descubrir sin guaires planificacions.

Ixo facié, y arrecorrié a costa con as plachas de Icaraí y Boa Viagem, repolidas y presididas por a principal fita d'a ciudat mesa en un pueyo costero: o Museo de Arte Contemporáneo
de Niteroi, un d'os más importants de Brasil, y que o suyo edificio moderno fa as tipicas curvetas en pasarela blanca que se metioron tant de moda mientras os 2000 y 2010 -en Zaragoza bien lo saben. Dende astí se feban buenas fotos y aproveité, rodiau de bella parelleta y bella familia que yeran visitando o puesto ixe dominche, y una mica más luent, de muitos pescadors que yeran asperando as suyas presas mientras se feban bella biera. En o museu no i dentré, pos sincerament, no soi un apasionau de l'arte contemporanio y m'aganaba más de descubrir Niteroi, que a la fin resultó estar una ciudat más humilde y más tranquileta que no Rio.

Atro diya, facié una cursa (trilha) por o Parque Nacional da Tijuca con una conoixida australiana. Iste parque nacional se troba en o corazón de l'aria metropolitana de Rio y ye
esparpallant: cascadas, gorgas, tucans, monos, y de más, a pocas garas de metro, u dos euros en taxi. Imposible trobar un millor puesto ta desestresar u pasar un diya de cabo de semana en familia, y sin menester de pillar l'auto. Yo no soi guaire de plachas, pero ye que as selvas y as gorgas de Rio no'n son menos! Y yo prou que encantau. Dentro d'iste parque nacional, faciemos a cursa d'a Vista Chinesa, una d'as más populars y bien sinyalizada, con bell par de gorgetas en metat -an que prou que me fiqué- y arrienda ciclistas puyando y baixando as costeras. O firme ye perén humedo, como ye de dar en una selva tropical, y ixo fa que siempre bi haiga accidents de ciclistas, como un aparatoso que veyemos ixe diya, u o más famoso que tenió Vincenzo Nibali en as olimpiadas de Rio 2016, en ixe mesmo puesto. Por desgracia, a la mesacha l'aganaba más d'estar posada con bella biera que de fer más cursa, asinas que dimpués de bellas tres horetas descansemos. Con tot y con ixo, tornaré a fer cursas por astí, estoi que iste mesmo cabo de semana!

Vivo cerca d'os famosos Arcos da Lapa, un antigo acueducto reconvertiu en linia de tranvía a la fin d'o sieglo XIX, y siempre que me i pasaba, pensaba en mirar de prener ixe tranvía, sin
saber si encara yera operativo, pero a la fin a ideya siempre eslampaba. Un diya de meyodiyas que yera una mica aburriu m'en alcordé y fue a veyer si se podeba prener, por a zona de Cinelândia. Y sí, encara yera en funcionamiento! Un tranvía viello y romantico que se emplega más como atracción turistica que como meyo de transporte propiament dito, pero astí yera, y en o puesto, bellas familias, parellas y fotografos asperando en una chicota coda a puyar-se-ne. O tranvía saliba cada meya hora, asinas que asperé y lo prenié. Ta grata sorpresa, o tranvía no nomás esnavesa o dito acueducto, sino que tamién puya por as costeras d'o bico de Santa Teresa dica dixar-te en as puertas d'o Parque Nacional da Tijuca en a suya dentrada por o Corcovado.

O bico de Santa Teresa ye un costerudo bico pintoresco de casas de dos u tres pisos de
fronteras colonials, unas más cudiadas y atras menos, pero todas repolidas, con bella terraceta y bella licorería an que te quedarías toda a vida fendo-te un café mientras leyes un buen libro u de gotetz con os amigos, y carreras de tantonicos guidadas por os camíns de fierro d'o tranvía. Seguntes vas puyando, as envistas de tot Rio son esparpallants, y china chana te vas ficando en a folluda selva. O puesto ye bohemio y relaixant de vegada, y sin quasi turismo: ye a realización d'a ideya romantica de Montmartre, pero de verdat, sacando-le as gilipolladas y a masificación.

Cata que o diya d'antis tamién pasé por o lugar en un Uber, y me quedé pensando si ixas linias de tranvía encara se ferían servir u no! Y bi yera porque iba una mica estresau y decidié ir t'as gorgas (cachoeiras) más cercanas a casa, a Cachoeira Piszininha do
Silvestre, una cascada con bell par de gorgetas chicorrichonas, ya en o Parque de Tijuca y presidindo a favelas de Cosme Velho.  O puesto, verde, fresco y humedo encara que chicot, teneba un encanto, y o malo ye que me trobé con una clica de zagalichons d'a favela chugardiando y capuzando-se en as piscinetas. Y digo malo porque m'aganaba d'estar solenco y a la mía bola. Pero lo cierto, ye que a la fin agradeixié a presencia d'ixos mesaches, pos daban alegría y a escena me recordó muitismo a Filipinas, con ninos humildes ficando-se en augua y disfrutando en comunidat, y una botigueta guariche que un hombre s'heba montau en dentrar a o puesto. Os ninos yeran muito educaus y me preguntoron varias vegadas si me molestaba o rudio que feban y os suyos capuzons. Prou que no me'n molestaba!

Rio siempre ufre solucions a os tuyos menesters. Istas zagueras semanas soi estau una mica estresau, con treballo en Vietnam, publicacions academicas, a recta-final d'a mía segunda tesi doctoral y dos presentacions de treballos en congresos. Pero Rio m'ha ufierto a cursa urbana de Niteroi, a natural d'o Parque Natural da Tijuca, y a cercana d'o tranvía de Santa Teresa con gorga "filipina" incluita. Y tot ixo sin os entrascadas y as perdidas de tiempo que suposan atras macrourbes como Manila. Rio tien de tot y no agobia.



7.3.21

Enta Rio (vi): Favelas


Ahiere estié por primera vegada en una favela, concretament en a de Rocinha. Ya le he pillau o pulso a la ciudat, no tiengo o miedo inicial, y aproveitando contactos, a la fin me metioron en comunicación con Leão, un mesache brasilenyo que leva 15 anyadas treballando astí, pos de primeras no me'n iba a adentrar-ie solenco. Quedemos en a gara de metro de São Conrado, y malas salir me trobé un mercau de carrera an que trunfaban os perrecallos y os trastes electronicos, con improvisau teito de lonas, que me fació alcoranza a mercaus como os de Paco u Pritil en Manila, tot presidiu de fundo por o vallón a rebutir de casichons. Leão y servidor nos trobemos ascape, y en pocos minutos yéranos puyando a la tuca d'o vallón en mototaxi.

Ixas primeras carreras costerudas, con superpuestos cables de luz furtada, gallos patiando a lo suyo antuello, botichonas de trastes u perrecallos, peluquerías, letrers artesanals horteras pero treballaus y chilons, garaches enronaus reconvertius en cambras de billar, chent aforro zorrupando biera, y mosica de base marcada salindo a tot estrús de casas y locals, me transportoron a la mía Manila. Ixos primers segundos ya me dixoron claro que por ixos puestos tornaré, prou que sí. Ixos primers segundos talment sigan estaus os que más m'han empliu en un anyo.

Primera vegada en un anyo tamién que pillo una mototaxi, con un conductor tant choven como barrenau, que a tot estrús pasó varias vegadas a centimetros d'autos y motos que veniban baixando. Pero lo yera disfrutando como un zagalichón: si nos fostiábanos, rai. Y alto de tot, contemplando a favela y os bicos ricos de Leblón y Gavia, Leão pretó a explicar-me cosas d'a favela baixo a ulor d'un porro que se yera fumando un d'os mototaxistas. Una esferencia de libel economico de 100 vegadas u más en nomás 100 metros, y unas leis propias en ixe territorio, an que o gubierno y as institucions poco tienen que decir, pero que no por ixo dixa de tener o suyo orden y os suyos regles asentaus por os mainates d'o narcotrafico. Un sistema baixo o que viven arredol de 1.5 millons de personas d'as 6 que'n fan Rio.

D'astí marchemos t'un terrau dende do se veyeba toda a favela, y que o suyo aimo yera transformando en un puestet ta turistas, con un chicot restaurant y una botiga de beliquetz, con un teito tintau con banderas de muitos países, un mural y un rollet alternativo. Encara yera en obras, pero me trobé con unatra colla de chilenos chusto quan en salíbanos. Curiosa chentrificación d'a favela, an que se troban botiguetas d'artesanía en os principals lenaus. Dende astí alto, Leão m'explicó que toda a favela yera controlada por o narcotrafico, pero que esferents cartels s'heban enfrontinau con armas por o suyo control, y que o nucleo duro d'istos mainates gosa d'estar en bellas costeras concretas. Como curiosidat, as construccions no han de superar os cinco pisos por os posibles lurtes -comuns antismás, agora ya no pas-, y todas as favelas tienen en o suyo teito grans pozals azulos an que alzan augua, un augua que ye proporcionada de valdes por o gubierno. No bi ha sistema de chestión d'auguas residuals. A luz y o internet se gosan de furtar.

Continemos baixando por callizos de tasament más d'un metro d'amplaria -de cabo quan mesmo menos- mientras Leão me deciba que o principal problema de salut yera a tuberculosis, más que no dengue, zika u malaria, que os tractamientos basicos yeran cubiertos, y que podeba fer fotos en quasi totz os puestos, siempre que no en fese ta l'interior d'as casas u apuntase directament a la chent. Yo, que tiengo apegada a tradición retratista filipina, lo agradeixié asabelo. Con tot y con ixo, en una cantonada qualsiquiera en facié una a un mural y chusto astí no sé qui viviría, pero no habría d'haber-la feito. A la fin no pasó cosa. Ixos callizos me facioron alcordanza a os de l'interior de Parola, en Manila. Y sincerament, tot y que soi muito atreviu, no m'i hese ficau solenco, lo menos no con a tranquilidat que lo feba en Filipinas.

Mientras caminábamos y me miraba cada cantón y detalle -confieso que me faltaban uellos-, veyeba cómo as casas yeran de millor calidat que no as que se troban en os barangays urbanos filipinos, tanto en o suyo exterior como en o suyo interior. Tamién os pres resultaban curiosos: o loguero medio en una favela ye de 100 euros mensuals, os salarios gosan d'estar dentre 200 y 400 euros, y por familia, dentran bells 800 euros u más mensuals. Cifras muito más alteras que no as de Filipinas, igual que o libel de vida: diría que una favela ye como un bico medio filipino, no pas pobre. Politicament, tanto con Leão como con atras personas con as que charré, percibí critica a os rechimens previos de cucha de Lula y Dilma, que vendioron muitas promesas sin cumplir-se mientras a corrupción no dispareixeba, y se percibe intrés y entusiasmo en Bolsonaro, que os suyos primers anyos se tienen como positivos mesmo con o covid por meyo.

Continemos baixando y en un local bi heba muitas garcholas con gallinas. Se sacrificarían, sí, pero no ta minchar, sino como rito de relichions afrobrasilenyas que bellas personas por astí practican: a sangre de l'animal alimentaría esferents deidatz que satisfaría deseyos humanos (amor, sexo, diners, salut, poder, etc.). Con permís, pasemos a l'interior d'o local, con trastes y estatuas d'istas relichions sincreticas, con una chitana, a cuca, un negro, etc. A la fin, en una mesa ronda, una colla de mullers chovens yeran charraputiando y parando bella cosa. L'ambient me fació alcordanza a Venezuela. Tamién bi heba no pocas ilesias evanchelistas y de testigos de Jehová, y seguntes me deciba Leão, o catolicismo por astí yera en horas baixas.

O diya d'antis, o gubierno de Rio de Janeiro heba aprebau bellas restriccions contra o covid, que incluyiban tancar os bars a las cinco y toque de queda a las once (nota: istas midas no s'han cumpliu y han rectificau en un diya), y le demandé a Leão si en as favelas, do levar mascarilla se feba raro, se cumpliban as normas anticovid. L'hombre pretó a redir: no, as favelas tienen as suyas leis y os suyos mainates, y ni ells ni as chents yeran por a faina de cumplir-las. Intuigo que por cultura y por menesters economicos.

Personalment, me quedo con a ideya, confirmada por Leão, de que as favelas no son puestos peligrosos, u millor dito, que as zonas medias y occidentals en son más. Siempre digo que Manila ye más segura que no Zaragoza, y no descataría rematar decindo o mesmo d'as favelas. Tienen o suyo orden, baixo o batiauguas d'os mainates d'o narcotrafico, son muito más socials y a chent no quiere meter-se en problemas innecesarios: si no buscas problemas, no los trobarás. Atra cosa ye que te i fiques buscando drogas, que t'encarranyes con belún u que ligues con qui no debes. A forma de vida ye muito parellana a la d'as zonas medias u pobres de Manila, de Bangkok, y de todas as zonas pobres en as que soi estau, y isto refirma encara más una ideya que levo esfendendo dende ya fa bells anyos: as esferencias culturals y de formas de vida reposan más que más en esferencias economicas, lo menos muito más que no en custions cheograficas u historicas. 

Me despidié de Leão fendo-nos un frisel de panizo y una biera charrando con a chent en una carrera que yera muito ambientada, an que prencipiaban a meter mosica funk brasileira, de ritmos africolatinos marcaus y entretenida: a chent escomencipiaba una borina que feba farchas de rematar muito tardi. Me quedé con os morros calients: a la fin Leão y servidor hemos quedau ta pasar una nueit de borina astí a semana venient.