22.3.18

Un diya en Manila (i: o maitín)


Ueito d'o maitín. A lumbre entra por os foradetz d'a cortinas d'a mia cambra, china chana me dispierto y me'n puyo. Ubro a finestra, y más que no joriar, i dentra o fumo d'os autos, buses, jeepneys, uvs, tricycles y demás medios de transporte filipinos que son por Taft Avenue. Tamién ascuito a os gallos que crían p'as luitas en os cockpit arenas. No sé cómo se pueden ascuitar en un piso 16... y mesmo s'ascuitan dende o 30!

Me ducho y baixo t'o Jollibee a desayunar-me. Una cadena de comida rapeda filipina, que ye por totz os costaus, icono nacional y que fa bells platos -más que más os desayunos- bien baratetz y sobrebuenos. Ixo sí, prou que tot u quasi tot con bien de roz. Sarap! Tanto en salir d'o mío rascacielos como en entrar en o Jollibee, guardias de seguridat con buenas metralletas m'ubren a puerta con una sonrisa: Good morning sir! Con a mesma sonrisa me reciben os conciners-cambrers. Hue soi una mica morro fino, y m'agana de desayunar-me con cubiertos y no con as mans, pero oh sorpresa, aquí nomás emplegan cullara y forqueta, no pas cultre.

Dimpués de desayunar-me, marcho t'o mío treballo, en a Universidat de Santo Tomás. Aquí pocos buses bi'n ha. A cambio, jeepneys y UVS a brozuecos. Os primers, jeeps luengos an que cullen bellas 40 personas -en condicions normals habrían de cullir-ne-ie 30 y no más. Os segundos, furgonetas de bellas 9 personas an que cullen 14. Mas caros istos zaguers (20 pesos), pos gosan de levar aire acondicionau y son una mica más comodos. Fan rutas regulars, pero los aturas do quiers: si yes difueras, con a man; si yes dentro, con o famoso 'para pooo' (Atura sinyor)!

Hue eslicho jeepney, que m'agana de pasar calor, de plenar-me de fumo os livianos y de foradar-me o timpano con a ruidera d'os viellos motors. Mientras o jeepney fa a ruta -pasando por entrascada tras entrascada-, puestos callejeros de comida y ropas a boticiegas, pobres arguellaus y malfarchaus dormindo en as carreras, mercadetz de carrera y mosica bien alta y hortera por tot arreu, prou que con karaokes callejeros an que s'alternan cantas filipinas, con o Despacito u as Spice Girls. Tot bien rudioso! Por o camín mais con os suyos filletz aturan o mío jeepney... No sé quántos anyos tendrán os ninos, pos ista chent ye tan baixeta que siempre enganyan. En qualsiquier caso, i puyan ninos, ninos y más ninos... Pero queretz deixar de tener ninos copón, que no i cullimos! Copón que mainada...

Chusto antis d'arrivar en Santo Tomás, pasamos por Quiapo, o vico más pintoresco de Manila, con mercaus, pobres, karaokes, comida, calor, rudio, masificación, tipografías hipster-horteras y a ilesia d'o Nazareno El Negro, a devoción más popular de Manila y probablement de Filipinas. En pasar por o costau, totz en o jeepney se santiguan y rezan, mesmo lo conductor, que i atura un poquet. Tras isto, dimpués d'una hora, arrivo en a Universidat de Santo Tomás! M'hese costau o mesmo a piet...

Polius campos de fútbol y chardins m'aguardan antis de plegar en o MB (main building) an que foi as clases y tiengo o mío despacho. Por o camín, totz os alumnos que me i trobo me saludan con una sonrisa y o 'Good morning sir'! O mesmo con a resta de profesors, personal administrativo y guardias de seguridat. Como no voi radiu, aturo en un puestet d'a carrera y me pillo un litro de suco natural de guanabana, que te lo fan astí mesmo, por 35 pesos. Me lo foi en os chardins saludando alumnos y dentro en o mío despacho. Copón bendito, ya podrían baixar una mica l'aire acondicionau! En o despacho, en as clases... pero tamién en o primer Jollibee y en qualsiquier puesto trancau d'iste país. Os alumnos levan chaquetas y chambergos, estando a 35 graus a l'exterior... y bien se vale que en levan! Chaquetas, y augua pa hidratar-se y alcohol en caso d'emerchencias (pa fizadas, pa escoscar u por si s'esganan). Totz en levan!

11.3.18

Enta Laiya: un cabo de semana de placha


O pasau cabo de semana m'aganaba de marchar ta bella placha alto u baixo a man de Manila. Y ye que, si bien Manila tiene costa -con a suya famosa bahía-, a contaminación d'as auguas fa imposible disfrutar-las, y as primeras plachas decents son a bells 50 kilometros, que en tiempo puet-estar mesmo dos horas. 

En as guidas y os blogs de filipinos, s'en ufren arrienda. Y ye que ista chent ye sobrebuena
en emplegar as nuevas tecnolochías -y en disenyos. Dimpués de leyer-me bells posts en esferents puestos y de tener barucas y empandullos en a cabeza de tantas plachas que bi'n ha, decidié de marchar ta Laiya, una placha que deciban no yera mal si querebas trobar una mica d'ambient, pero que no aconsellaban si lo que buscas ye tranquilidat. De feito, o mío primer obchetivo yera eslampar de Manila dimpués de tres semanas sin salir-ne -anyo nuevo chinenco, visita t'os verteders-, y en eslampar, buscar a tranquilidat, pero me trobaba con fuerzas y quereba veyer chent de vegada que ficar-me en l'augua.

Asinas que o sabado preté enta Laiya. Ta ixo, primero pillé un bus enta Lipá, un lugar no guaire luent de Manila, pero en haber buena entrascada, pos encara m'en costó. De Lipá, un jeepney enta San Juan, y allí un trycicle dica Laiya. A la fin, cinco horas de viache.  

Ya en Laiya, asabelo de resorts y capanetas de costa m'asperaban, con pres ta totz os gustos, pero una mica más caras que a resta de filipinas: bi'n heba cambras de mesmo 4000 pesos, que ye una barbaridat, y as capanetas más baratas en costaban 400, pre filipino. Por desgracia, quasi tot o barato yera completo, y a la fin trobé una cabeneta por 700. Y ye que Laiya ye destino de familias y collas d'amigos que eslampan d'os suyos treballos -y más que más de Manila- mientras o cabo de semana. Ells lo tienen millor, porque gosan d'ir con o suyo auto, cabidan tiempo y ganan comodidat. Y prou que sí, ya se conoixen y pillan os puestetz más baratos. Tamién cal decir que no trobé que un turista occidental en tot o cabo de semana -un viello americano- y que ista masificación no se traduce en grans edificacions, si no que a más gran parti d'os 'resorts' son feitos de cabanetas u casas chicotas a man d'a placha.

 Ya con l'aloix, mientras os dos diyas facié una gambada por a placha, a rebutir de filipinos, pero sin plegar a la masificación. Istos filipinos yeran una mica más modernos: se
veyeba bella mesacha en bikini, quan por un regular as filipinas gosan de ficar-se en l'augua mesmo con ropa, y tamién yera común a biera, cosa por un regular rara entre filipinos de case meya y baixa. No bi heba bars ni pubs como tal, pero a cambio se'n i trobaba a versión filipina a ripas: karaokes! Y tamién por a placha y en os resorts y capanas t'ufren fer actividatz aquaticas: snorkel, buceo, canoas, y o más divertido de tot, bells trastes chigants de plastico con forma de lápiz u de "platiello volant" an que familias y collas d'amigos filipinos se posaban y dimpués con una barca pretaban a correr por l'augua y les meteban buena sobatida, mientras totz ells chilaban -por aquí son prou bullers. Feba gracia de mirar-te-los, a verdat.

As arenas son doradas y a placha chigant ye cusirada por dos monts, que fan repolidas culors moradas y doradas mientras a puyada y a baixada d'o sol. Esparpallant! Por contra, o primer diya, quan me fiqué en l'augua ya de tardis, en bells minutos pretó a picar-me tot o cuerpo. Pensaba que podría estar bella medusa, pero dimpués paré cuenta que yeran bells bichetz blancos, como peixes muito chicotz y luengos parellanos a leremicos, que te se meteban en o pelello, te fizaban y te sucaban a sangre, como sangoneras. Por fortuna, en salir de l'augua en bells pocos minutos marchoron as picors y as desgarranyas, y a l'atrol diya, m'i fiqué y sin problemas.


Tamién cal decir que cené de bitibomba, bell par de platanos refollaus con miel que les dicen 'banana lou' -no sé cómo s'ha d'escribir en Tagalo- y un pollo que sabeba a gloria. Me dicioron en primeras que o pollo tardaría, y yo les dicié que rai, que entabant... Y prou que'n tardaría! Porque pilloron un pollo campero y lo matoron a o canto de yo, lo desangroron, lo esplumoron, le quitoron as ensundias, lo despelletoron y lo escoscoron. Una mica violento a verdat... pero por una vegada feremos la d'aquell. Y bien rico que en yera! (lo siento si me leye bell vechetariano).

Ya o domingo torné ta Manila, d'una traza muito más fácil que no a ida. Y ye que en Filipinas dicen que totz os camins levan enta Manila y, mientras que marchar dende Manila ta bell puesto en concreto puet-estar una mica embolicau, a tornada siempre se fa fácil. De feito, nomás marché en tricycle dende Laiya enta San Juan, y allí bus directo ta Taft-Manila, cerqueta de casa mía: no tardé que tres horetas.

A curseta estió pincha, más que más por ir t'una placha d'ambient, pero d'ambient filipino, no pas turistico. Autenticidat y diversión. Agora bien, haber de tardar tanto ta ir-ie me desanima ta repetir, estando que atras plachas en Ternate u Nasugbu son más cercanas. U mesmo a de Puerto Galera en Mindoro -isla relativament cercana a Manila-, que ye un autentico paradís y tardas lo mesmo en bus-barco.

3.3.18

Enta Payatas: os verteders de Manila


O zaguer cabo de semana marché enta Payatas, o barangay d'os arredols de Manila anque se troban a más gran parti d'os suyos verteders. Encara que bella vegada s'ha mirau de fer un censo de chent vivindo-ie, nunca no s'ha puesto rematar, y as estimancions charran d'entre 200.000 y 300.000 personas. Tot y que legalment os verteders de Payatas se trancoron en agosto de l'anyada pasada, encara queda basuera a boticiegas -principal actividat economica d'a población local- y mesmo bi'n arriva bell cambión. Con tot y con ixo, si en o pasau os verteders yeran en Tondo -muito más en o centro d'a ciudat- y agora en Payatas -más luent-, os nuevos plans son de ficar-los una mica más luent -Navotas, Rodríguez y San Mateo. En ista experiencia, marchemos chuntos os companyers de treballo y amigos Mika, Monica y servidor, asinas como a nuestra chefa Catalina y alumnos de Mika, y bi estiemos guidaus por Julio, mosen que leva anyadas a brozuecos treballando por ixas redoladas y ixas chents en a fundación Payatas Orione


Nos trobemos totz en a Universidat de Filipinas (UP t'os amigos) y astí en bell par de furgonetas que aprestó Julio marchemos enta Payatas, que no ye guaire luent. Dimpués d'un viachet de bells 30 minutos arrivemos a la nuestra primera gara: os ambulatorios de Payatas. A primera impresión ye que Payatas no teneba cosa especial contimparando-lo con atros puestos y lugars de Filipinas: prou que no se trataba d'un puesto rico, pero tampoco no pareixeba más pobre que muitos atros puestos. A onica esferencia, que uno nota ascape malas baixar d'a furgoneta, ye a pudor. Tamién prou chent con tricycles u mesmo a piet carriando basuera a cotenas, y muitos guariches-casas a rebutir de basuera por dentro. Pero en sí, cosa que uno no se trobe en atros puestos d'o país. Os ambulatorios, a rebutir de chent, se notaban bien chestionaus, con as maquinetas basicas -analiticas, rayos x- gracias más que más a donacions, y con chent a ripas asperando o suyo turno en cambras rusients. Pero, atra vegada más, tampoco no marcaba una esferencia con o que se troba en muitos atros puestos. 

Dimpués d'ixa aturadeta, marchemos enta una parti d'os basurers. En primeras Julio dandaliaba si ficar-nos-ie u no, y ye que pareix que ha teniu problemas con autoridatz-institucions por amostrar ista realidat d'o país... Y o pobre hombre prou que quiere continar treballando por ixa chent. Por ixe mesmo motivo no trobarás fotos d'os chigants verteders en iste post y d'a chent que i vive, pero no cal rechirar guaire ta trobar-las. Mientras o viache y a gambada por os verteders, Julio nos deciba bells datos significativos: seguntes ell, Filipinas ha pasau en trenta anyos d'o 10% de pobreza a cifras d'arredol d'o 25%, tot y que o suyo creiximiento ye uno d'os más fuertes d'o mundo. Una mala distribución d'os recursos y ingresos, y o factor demografico -a chent más pobre tiene muitos fillos y no pas a chent más rica- pareixen as causas. Cal decir que a más gran parti d'a población que no ye dentro d'ixe 25% igualment vive con menos de 500 euros/mes.

A ulor d'os basurers fa ansias, cosa que uno no se pueda prexinar. Una nina sonredindo y chugando con l'onico que teneba -un vaso de plastico, dos arainas grans barallando y un troz de fusta-, una muller baixo un improvisau toldo deseparando plasticos y un hombre mirando-se-nos, probablement con un mezclallo de sorpresa y de desconfitanza, tot baixo a mosica de l'onico luixo que probablement s'han puesto permitir, un viello equipet de soniu an que meter a tot estrús temazos horteras -y ye que, sigas o más pobre u o más rico d'o país, o buen gusto mosical ye tan sagrau como a relichión catolica u Rizal. D'atra man, igual que en a resta d'o país, garra sensación d'inseguridat por garra costau. 

Dimpués, marchemos ta un comedor de ninos an que ha treballau Julio y que chestiona a suya fundación. I estiemos un ratet con ells y nos explicoron tamién a suya chestión: como tienen recursos limitaus, i acullen a bells cincuanta ninos, un por familia. As mais pueden estar-se-ie con ells, pero no pueden minchar-ne y bella vegada las veyes mirando-se o chentar d'os suyos fillos con anglucia.

Y ta rematar, dimpués d'o comedor marchemos t'o Cottolengo de Montalbán, residencia ta
ninos con enfermedatz psiquiatricas, muitos d'ells sin garra autonomía, y que astí troban una mica d'alivio practicament dica que les plega a suya hora. Ye un puesto tranquilet, una mica más fresco en estar a os pietz d'os monts y con patios repolius. Os ninos que pueden tamién fan bella coseta de teyatro y dances, que les encanta, y se los levan a quasi totz a la placha tres diyas a l'anyo, estando o suyo momento favorito de l'anyada. En o Cottolengo tienen cuaranta plazas y en o Mandaluyong, vico de Manila an que se troba o puesto de referencia en o país ta istos ninos, no plegan a las 200. Y prou que bi'n ha milentas y milentas... con esdeveniders inciertos -por no decir atra cosa. Por un regular os suyos tratamientos son costosos y se mantienen gracias a aduyas y a la faina de voluntarios -muitos d'ells dende espanya- que complementan a os treballadors. Ni que decir tiene que cada nino leva dezaga una historia traumatica: abandonos en hespitals, en a carrera, asinas-asinas.

Veyer Payatas y o Cottolengo ye una experiencia que as suyas conclusions dificilment se pueden escribir, y tampoco no quiero ir de cooperant progre, activista y (ciber)concienciau que en rematar iste post ixuplidará isto y se'n ferá un Starbucks -a chent que se plena la boca ploramiquiando y dimpués fa isto zaguero me repatea os uegos. A la fin totz en o nuestro diya a diya vivimos tan en as nuestras barucas y deleras que no paramos cuenta de muitas cosas -isto pasa muito más por occident que no aquí, tot cal decir-lo- y d'atra man os que somos en o costau bueno d'o mundo tampoco no nos hemos de sentir culpables si decidimos disfrutar de luixos que nos podemos permitir, como ir un diya t'o cine, t'un restaurant u fer-se bella biera con amigos. Antimás, tot isto que he dito no ye cosa que no haigamos visto en a televisión bella vegada. Creigo que son reyalidatz que conoixemos -las haigamos concaradas u no- y que no ye menester fer-se o doliu u o ploramicas, pero no puedo dixar de decir que ye a experiencia socialment más impactant d'istos siet meses que levo por Filipinas.

A tot isto adhibo a mía admiración enta chent como Julio, en adedicar as 24 horas d'o diya mientras os 7 diyas d'a semana a istas fainas desintresadas, veyendo sufrimiento, inchusticias y muertes de ninos a los que pillas carinyo. Sincerament, mental y fisicament yo no podría estar-me anyadas y anyadas astí, y cada vegada que i pienso, ista chent me pareixe más y más titant.

19.2.18

Ent'os arredols de Legazpi: o timo de Donsol y o paradís de Jovellar



Dimpués de bell par de diyas por Legazpi y arredols, mirando-me quantas vegadas o volcán Mayon, marché t'a gara de Legazpi y allí pillé una furgoneta que me levó dreito enta Donsol. Iste lugar, encara en a rechión de Bicol, fa parti d'unatra provincia esferent a la de Albay: Sorsogon. Y ye que Donsol ye famoso en estar -dicen- uno d'os millors puestos d'o mundo ta fer buceo con tiburons ballena.

En arrivar-ie, pillé un hotelet en a costa a prou buen pre y muito mahos totz astí (por fer-
les una mica de publicidat, l'hotel se deciba 'Amor'). Poco antis heban mirau d'escular-me en unatro. Cené por astí y facié una gambada por o lugar, tranquilet, prou filipino y sin guaire historias, tot y que ye un puesto prou turistico. A l'atrol diya, puyé bien luego, a ixo d'a meya t'as siet, ta marchar t'a oficina municipal que chestiona as cursas d'as ballenas -no permiten interpresas privadas-, y me bi inscribié, pertocando-me estar-ie chunto con tres americanos bien mahos. Dimpués de veyer un video de seguridat y regles -y prou propagandistico- os quatre puyemos en un barco y ent'as ballenas que nos lancemos.

Dentre os tres lugars que ufren istas cursas de buceo u snorkel con ballenas en Filipinas, Donsol ye famoso en estar -dicen- o que menos estrés y impacto ambiental chenera en o
ecosistema y en os bichos. Asinas, aquí preservan os bancos de placton, a biroya d'as ballenas, y no las alimentan a esprés, como fan en atras partis, que las tienen quasi domesticadas. Antiparti, o concello colabora con WWF y os guidas son reconoixius por ista organización. Pos bien... tot mentira. A estratechia ta poder bucear con as ballenas ye encorrer-las con o barco -fendo bien de rudio- dica enantar-las y astí, bien rapedo, os turistas han de blincar enta l'augua y estar-se chunto a o bicho mientras bells segundos dica que iste preta a baixar por a cerina que le fa estar estorbau por bells humanos que blincan en o suyo augua de rapiconté. No sé guaire de ballenas... pero churaría que les fería más goyo que las alimentasen y domesticasen, antis que no encorrer-las y fer-les ixe espanto. Y o turista tamién tendría una experiencia más atractiva -encara que isto siga o menos important. En resumen, isto d'as ballenas en Donsol ye fulero de tot.

Dimpués d'iste desenganyo, no querié fer garra cosa más por astí y torné ta Legazpi, an
que me miré o volcán y visité os zaguers parques y plazas d'a ciudat que encara no heba vistos. Pillé hotelet y a dormir, t'a l'atrol diya fer a millor cursa d'iste viachet: Jovellar. Jovellar ye un lugar en a muga entre Sorsogon y Albay, en metat d'os monts y prou verde, que ye famoso por os suyos pueyos, chunglas, cocoters, y por as suyas espelungas y o suyo río subterráneo. I arrivé dimpués d'a famosa combinación jeepney-tricycle, y astí, bosé as correspondients tasas ambientals y una guida muito maha me levó por a espelunga inicial y dimpués por o río. En iste lugar, os guidas son alumnos voluntarios de l'instituto, que con as propinas quitaban bell cauquerré. Primero, dimpués d'una gambada por a selva d'a redolada, visitemos a espelunga, bien gran y maha, encara que tampoco no yera esparpallant como a de Sagada; feba duelo veyer estalagtitas a boticiegas crebadas por turistas desucaus.


Y dimpués d'a espelunga, tras atro buen troz a piet de selva, cocoters y bella vaca, o
plato fuerte: o río subterráneo. En a suya dentrada, un puent de bambú y una repolida cascada t'asperan, en una foz selvatica an que os ninos blicaban clamors de 20 pietz: o paradís! Pero si isto ye o paradís, a cursa por o río encara ye millor. Nomás 300 metros -muito más chicota que a d'o río subterráneo de Puerto Princesa en Palawan- pero muito más polida: nomás una navata de bambú ta entrar-ie y salir-ne t'aseguraban una experiencia más intima, chunto con o feito de que a espelunga yera más estreita. Alto, chamineras d'augua -estalagtitas truncadas d'as que surtiba l'augua- y a la fin, una cascada con poza dentro d'a espelunga! A tot isto, se l'ha d'adhibir a esparpallant fauna d'a espelunga: moriciegos, y más que más as suyas crías chicorrichonas! Sin dubda, isto estió o millor que veyé en a redolada, y una d'as cosas más polidas de Filipinas. Y sin estar tan conoixiu y turistico! De feito, seguntes me dició a guida, l'ubrioron en 2015 -antis yera ubierto, pero en condicions muito más especials y envolicadas. Quan me lo dició me pensé que yera curioso que o túnel chaponés que i visité l'ubrioron en 2012, y isto fa una ideya d'o recient desenrollo turistico d'a redolada.


Feito o río, encara caleba marchar ta unas gorgas y unas badinetas bien pinchas an que rematar de capuzar-se y chipiar-se. Me quedaría astí toda la vida! Encara que a mesacha guida me deciba que ixe lugar yera muito aburriu... Talment en una semana querría eslampar d'astí como siga.

Dimpués d'ixo, previa visita a la plaza-parque d'o lugar que como curiosidat teneba un monet con estrinquets 'cortesía' de l'alcalde, ya torné ta Legazpi y astí, dimpués de chentar y fer-me sucos de canya de zucre con calamansi, pillé o bus d'atras 13 horas ta tornar ta Manila en domingo de maitinadas. Prou como ta descansar-me y prencipiar atra vegada as clases o lunes! 

12.2.18

Ent'o volcán Mayon y Legazpi: lava y cosetas curiosas



Convivencia catolica en o mío treballo ista primera semana de febrero, a la que no heba d'ir, asinas que o cabo de semana s'achuntó con o miercres, chueus y viernes festivos, y prou que no perdié a oportunidat de fer una visita a l'acontecimiento natural d'o 2018 en Filipinas, de raso
present en os medios de comunicación totz os diyas: a erupción d'o volcán Mayon, a o canto d'a ciudat de Legazpi.
 

Legazpi ye una ciudat d'arredol de 200.000 habitants en o extremo sur d'a isola de Luzón, en a provincia d'Albay y rechión de Bicol, que debe o suyo nombre a Miguel López de Legazpi, conqueridor espanyol de Filipinas y fundador de Cebú y Manila. Se troba a bells 330 kilometros de Manila, arrivar-ie en avión cuesta poco más d'una hora, y en bus bellas 12-13 horas. Como me trobaba con fuerza, l'avión ye más caro, quereba veyer paisaches y seguntes bufe l'airera a cenisa volcanica priva os vuelos, a la fin prenié o bus en Pasay -a man de casa mía- y astí que me planté o maitín d'o miercres.


Ya a bells 50 kilometros de plegar-ie, se podeba veyer a Mayón, con as zorreras que feba
en a suya tuca y en bella partichona baixo en a suya defesa. Ya de por sí iste volcán ye repoliu, y beluns dicen que ye o más 'perfecto' d'o mundo, pos cerca d'a costa s'en puya en metat d'una gran plana dica quasi pillar os 2500 metros d'altaria con una forma conica quasi perfecta. Manimenos, malas plegar-ie una boira -u millor dito dos, una d'augua y unatra de cenisa- zaboyó a más gran parti d'o volcán, y asinas quasi de contino mientras dos diyas. Peneta...

Pero bueno, facié a d'aquell y dimpués de trobar un hotelet decent y a pre razonable, y de descansar-me un ratet tras o viache, pillé a famosa combinación jeepney-trycicle y marché t'a mía primera cursa: os tunels chaponeses de Camalig. En metat d'un mont d'a redolada con bien de chungla, os chaponeses facioron tunels mientras a segunda guerra mundial ta protecher-se d'as enrestidas norteamericanas. O guida, bien maho por cierto, me comentó que bi'n heba trobaus 21, pero nomás uno yera accesible porque yera l'onico en o que o propietario d'os terrens heba dau permiso. Ye curioso que o túnel que visitemos lo descubrioron en 2012 partindo de testimonios de viellos locals, y que l'armada filipina i trobó armas a brozuecos: dimpués, l'adaptoron t'o turismo. O que más me fació ficancia fue que os tunels s'iban achiquindo china chana, y ye que os chaponeses asinas pillaban avantalla en estar más chicotz que no os norteamericanos. Una vegada visitau o túnel y en saliu pleno de bardo, o guida m'amostró dende l'alto d'un pueyo os principals puestos d'a redolada de Legazpi. 
 
Dimpués d'istos tunels, marché t'as famosas ruinas de Cagsawa, antiga ilesia espanyola feita en 1724 y que quedó apedecada dimpués d'a erupción d'o Mayon en 1814. A suya torre y a resta de runias son feitas en piedra volcanica negra, por o que remeran a las construccions tipicas colonials canarias. L'anvista d'a redolada natural ye polida, encara que as boiras no permitiban veyer a Mayón. Tamién, como en totz os puestos turisticos de Filipinas, se i trobaba bellas botiguetas, an que destaco una de sucos, do me facié o millor suco de guanabana de Filipinas -y probablement d'a mía vida. Y visitada Cagsawa, torné ta Legazpi, an que me facié bella gambada y marché a dormir ascape, pos yera baldau.

A l'atrol diya, ya con más fuerzas, decidié fer una d'as cosas que nunca no repetiré en a mía vida: colar-me en a zona d'evacuación d'un volcán en erupción. Y ye que no iba a dixar pasar a oportunidat de fer una gambada por o parque natural d'a Mayon y de mirar-me una mica más de cerca a erupción. En primeras miré de fer-lo por os senders de Mabini, pero no estió posible (masiada vichilancia) asinas que i dentré por a parti de Santo Domingo-Lidong. Cultivos y bell carabao, ta dimpués entrar-ie en o parque propiament dito, con a suya repolida selva, y andar por astí mientras bell kilometro y medio. O perimetro d'evacuación ye de cinco kilometros dende o crácter, y servidor i arrivó dica lo 3.5. Astí, ya esnavesada a selva y en un plano alto sin garra arbol fueras de bell cocoter, a man cucha a bells d'os kilometros podeban veyer-se as roscadas de lava grisa fumeyant. Alto, una boira no dixaba veyer cosa, y como no yera custión d'esnavesar-la sin saber o que me i trobaría, pos aturé por astí. De cabo quan bella ruidera parellana a la que fan os militars en San Gregorio, y en istas, una ruidera y un tremol bien furos y continos y toda ixa boira de cenisa baixando enta do yo yera y trusquido-se-me... Probablement un experto en istos temas me dirá que soi un gabacho y un falso, y que tampoco no ye ta tanto, nomás sé que pasé mal rato y que no tornaría a fer-lo. 
 
Ya abaixo y pasando o espanto, marché ta l'hotel ta cambiar-me a ropa cenisosa y fer-me una ducha, y dimpués marché t'o pueyo de Ligñon, en a propia ciudat de Legazpi, que ufre buenas anvistas de toda a ciudat, d'a redolada y prou que d'a Mayon. En puyar-ie, tamién te trobas con bells tunels chaponeses feitos mientras a segunda guerra mundial, y alto, una ripa de botiguetas. Con tot y con ixo, en as guidas tiene muita fama, y personalment estoi que no ye ta tanto. Ya que no pillaba guaire luent, me pasé tamien por a ilesia de Daraga, historica y con orichen espanyol, an que les merqué a bells ninos una empanada local feita con patacas que sabeba a gloria. Dimpués d'isto, me descansé una mica en l'hotel y ya de tardis marché -con plevia- t'o embarcadero de Legazpi y o boulevard Legazpi, paseyo maritimo, poliu pero sin estar guaire cosa, con buena cosa de restaurants y bars y con un centro comercial, encara que por a plevia y en estar entre semana no yera guaire poblau. Se notaba que yera una d'as zonas más ricas d'a ciudat, pero sin estar una Marbella ni muito menos. 
 
Y dimpués marché a dormir ta l'hotel, ta pillar fuerzas t'os atros dos diyas en os que arrecorrié esferents puestos d'as redoladas de Albay y Bicol, y que comentaré en o post d'a semana venient!


5.2.18

Enta Baler, Aurora (ii): yo quiero vivir aquí


Visitau Baler y con o cuerpo baldau por a sesión de surf d'o diya d'antis, me decidié a fer en dos diyas bell par de cursas por os puestos naturals que son arredol d'o lugar, en concreto en o sur y en l'interior. En iste lugar, os tricycles son tamién homologaus como guidas, asinas que en pillé un, y tenié a suerte de que a la fin fue muitismo maho, o suyo nombre ye Raimundo, y nos hemos dau os telefonos ta fer-nos bella biera quan i torne!

A cursa prencipió visitando as isletas marinas de Dimadimalangat y Aniao, curiosas formacions que desaparan esferents plachas: no son cosa de l'atro mundo, pero ya que pasas por astí, no ye de más aturar una mica y fer a tipica foto. Y dimpués d'istas visitetas, aturemos en o blinco d'augua de Digisit. Igualment, tampoco no ye cosa d'atro mundo, un chorro parellano a os que se troban en o monesterio de Piedra, que no fa güerga ni cosa, pero que ye a o canto d'a carretera, por o que no ye de más aturar-se, mirar-se-lo un ratet y fer a tipica foto. Y dimpués d'istas visitetas, nos enfilemos enta placha de Dikasalarin. Os terrens d'ista caleta perteneixen a un senador, y cal bosar buenos diners ta poder entrar-ie: por dentrada (300 pesos) y en haber de pillar unatro guida autorizau (150 pesos). Manimenos, una vegada visitada, puedo decir que ye de dar y fa vez bosar ixos diners. 

Dikasalarin ye una facienda de cocoters bien apanyada y polida, a os pietz d'as montanyas, con dos repolidas plachas paradisiacas, y encaixaladas entre cillos y monts grans, plens de selva y con bella espelunga. A uno d'istos monts se puet puyar a piet, en un trachecto de bells 15 minutos, dica rematar en un moderno faro. Aire puro, verdor, bisas marinas, cocoters, orache sobrebueno, augua turquesa, candreixos ermitanyos por totz os costaus, peixes de todas as colors... qué más se puet demandar? D'atra man, o suyo pre tamién favoreixe que no bi haiga guaire chent, pos millor encara. Y entre os cocoters, atras cosas curiosas: a recreyación d'un lugarichón ilongote, con os pomos d'as puertas fendo mans talladas en fusta, a casa de l'artista pincha y con bells cuadros, y dimpués, a casa de l'ambaixador, una casa de disenyo repolida, que cosa tien a envidiar a las que se'n son fendo en o Matarranya, y en metat d'una selva de cocoters y felqueras esparpallant. 

Dimpués d'isto pertocaba tornar, pero antis de plegar en Baler, le dicié a Raimundo d'aturar en o mont Ermita. Y ell bien maho, estió d'acuerdo! En concreto, m'aturó en as estatuas de Tromba Marina, que seguntes me dició Raimundo remeran o tsunami de 1735, que estricalló o lugar de Baler, sobrevivindo nomás as siete familias que puyoron enta iste mont representadas por as siete estatuas, fuyindo d'a ola. Dende astí, puyé os escalerons ent'a cruz d'o mont Ermita, an que se tienen unas buenas anvistas d'o lugar, d'as selvas, d'os monts y d'as plachas de Baler. Dentre Tromba Marina y a cruz, se troba un plano en o que han meso buena cosa de botiguetas de souvenirs. Y, feita ista visiteta, ya torné a marchar t'o mío hostal en a placha de Sabang, an que me facié bella biera y cené, visitando tamién o centro de Baler de nueitz -sin guaires historias- y quedando con Raimundo ta fer a zaguera cursa a l'atro'l diya.

A l'atro diya, bien de maitins y dimpués de desayunar-me como cal, quedé con Raimundo
con a intención de visitar dos puestos en Aurora, ya fueras de Baler: l'árbol Millenium y as cascadas de Ditumabo. O primer, ye un árbol que en a redolada dicen ye l'árbol más gran d'Asia. Ye d'o chenero balete, parentalla d'as figueras, y en realidat surche d'as brencas d'atros arbols y creixe ent'abaixo quasi como una liedrera, dica que a la fin afoga a lo suyo árbol matriz orichinal. En iste caso, ye tan gran que as brencas que creixen ent'abaixo fan espelungas y laberintos que puetz arrecorrer por dentro. Tot y que ye l'onico que se troba en a redolada y que o puesto ye masiau turistico, nomás por ixa mena d'espelunga-laberinto que puetz arrecorrer por dentro de l'árbol ye de dar fer-le a visita. 

L'atra visita, as cascadas de Ditumabo, en o lugar de San Luis, tamién ye recomendable. Dimpués de bosar un guida y a correspondient tasa ambiental -que no son guaires diners- fas o recorriu, por un vallón humedo, con vechetación tropical, cocoters y felequeras a boticiegas, esnavesando varias vegadas o río -bella vegada con vagas- y pasando a o costau de sobrebuenos blincos d'augua, dica a la fin plegar en o blinco principal, que fa una chicota poza en a que no te puetz quasi ficar en l'augua por a periglosa corrient. Surte buen chorro d'augua que quasi pareix solucionaría os problemas hidricos d'a peninsula iberica... Esparpallant.

Y ya dimpués d'isto, torné ta Baler con l'amigo Raimundo. Aproveité as zagueras horas astí ta chentar unatra vegada ixe peix que minché o primer diya y que me sabe a gloria, y dimpués d'ixo, marché ent'a gara de buses an que pillé o bus enta Manila. Ista vegada me costó una hora más plegar-ie, por o trafico d'a capital filipina. Pero bien contento que soi estau en ista cursa, por a chent amable de Baler -pura filipina-, por as suyas plachas, os suyos monts y a suya historia. Sin dubda, ye un puesto que repetiré y en o que no m'importaría de vivir perén

28.1.18

Enta Baler: o paradís de 'Los últimos de Filipinas'


China chana s'acerca o diya de tornar a treballar, pero no quereba deixar pasar istas vacanzas de nadal sin visitar un puesto que historicament prou que clama: o lugar de Baler, que a suya ilesia fue o puesto d'a famosa historia de 'Los últimos de Filipinas', a clica de sorches espanyols que entre 1898 y 1899 esfendioron a ilesia sin saber -isto ye debatiu- que espanya heba perdiu a colonia filipina a mans d'os estaus unius. Tamién m'heban dito os filipinos que Baler yera un puesto muito conoixiu entre os aficionaus a o surf

Asinas que o chueus pillé o bus nocturno dende Cubao (Manila) enta Baler, y en un trachecto que duró bellas 6-7 horas, astí que me planté. A primera sensación d'o puesto fue muito buena: buen orache, buens monts y placha, relaixación sin polución ni rudios, una mica de surf y turisteo, pero no guaire y más que más local, chent muito amable y pres que, sin estar os más baratos de filipinas, tampoco no yeran os pres occidentals que uno se troba en Boracay u El Nido. 

O primer que facié, ixe mesmo diya, estió fer una visita a os principals monumentos d'o centro historico d'o lugar. Asinas, prencipié por o museu, feito fa pocos anyos, de dos plantas, practicament una d'ellas adedicada de raso a 'Los últimos de Filipinas' con buena cosa de material donau por os museus más patrios patriotismos espanyols -buena cosa d'ell, como redomas de brandi, sin garra relación con a historia en custión. Antiparti d'isto, tamién se i troba una parti homenache a Aurora Quezón, muller d'o segundo president de filipinas, Manuel Quezón, y que da nombre a la provincia, y tamién han dixau bellas seccions d'antropolochía y d'artistas locals. O museu ye en o parque Quezón, presidiu por una estatua adedicada a iste famoso politico filipino. Dimpués d'isto, y por o mesmo pre -bells 60 centimos tot- marché ta casa Aurora Quezón, una reconstrucción d'a casa en a que se crió en o mesmo puesto an que se trobaba a orichinal: ye una visita no guaire atractiva, pero curta y que dentra en o mesmo pre d'a entrada en o museu, que se troba a man d'iste y que fa honra ta conoixer una mica l'arquitectura tradicional ilongote, a tribu guerrera que antismás poblaba ista redolada -agora son occidentalizaus. 

Y dimpué d'isto, marché a lo que yera buscando quasi quasi dende fa meses: a ilesia de San Luis de Tolosa de Baler. Muito refeita u mesmo reconstruita mientras o sieglo XX, a iglesia ye famosa por l'antis dito: o sitio de Baler y 'Los últimos de Filipinas'. L'interior sí que ye más orichinal. Arredol, o colechio, a plaza con un poliu monumento y bell edificio municipal chicot: en cheneral, tot un espacio diafano y ubierto que fa prexinar cómo estió lo sitio de Baler, no nomás arroclau en a ilesia, sino tamién en as antigas cortz d'arredol que hue fan a plaza y as replacetas d'o colechio. Y una vegada astí, podié fer realidat o mío suenio humedo dende fa semanas: fotos en a ilesia de Baler con os míos chandals de venezuela y filipinas! Me las fació un policía muito simpatico que yera cusirando o colechio y que charraba una mica de castellano, y dimpués de fer-me-las, m'animó a rezar dentro d'a ilesia :-)

Visto o centro y os monumentos, me'n fue ent'a Sabang Beach, a placha d'o lugar de Baler,
a rebutir d'hotels y puestos ta surfers, y tamién con bell guariche bien apanyau y buena mosiqueta. Sin estar Boracay, ye un buen puesto ta estar-se-ie: ni masiau tranquilo ni masiau moviu-masificau, con bell occidental surfero, pero más que más con filipinos. Y de pres, pos no ye como a resta de filipinas -u como lo mesmo centro de Baler- pero tampoco no son os pres occidentals que se troban en os puestos más turisticos d'o estau. Trobé un puestet muito digno y a buen pre ta pasar bell par de nueitz y marché t'uno d'os restaurants con terraceta y buena mosiqueta, anque prebé a chentar una cosa que no sabeba o que yera y que a la fin estió o millor peix que mai m'he minchau en a mía vida, y ixo que a yo o peix poco goyo me'n fa!

Y dimpués d'haber chentau y d'haber feito una gambada por a placha, pos pertocaba o segundo plato fuerte d'o viache: pillar a un instructor y fer una horeta de surf. A mía primera vegada! Pero con muitas ganas, ixo sí. A experiencia no la ixuplidaré mai, por o fracaso que en fue: ni una vegada aconsiguié estar-me mas de dos segundos en piet en a tabla, y a os 45 minutos deixé a clase por o baldau y acollonau que en yera. Unas olas que encara me fan ensoniaderas, con una que me se trusquió de tot y me tenió, sin desacherar, bells diez segundos baixo l'augua -dimpués d'ista aturé a clase-, estando a onica persona que yera a ixas horas -alto u baixo as quatre d'a tardi- y con ixas olas fendo surf. No me rindo, y tornaré a fer-ne, pero a venient vegada, m'aseguraré que bi haiga más chent fendo-ne y me los mirare una mica antis ta veyer si ye factible u no. L'anecdota astí queda, ixo sí! 

Y ya ta rematar o diya, con a tardada marché a piet ent'o puent colgant de Zabali: en os arredols de Baler, fa honra ta esnavesar o río y ye de dar visitar-lo, no por o puent en sí, sino por os esparpallants paisaches: a un costau, a desembocadura d'o río y a placha, a l'atro costau, os montanyas de Sierra Madre y en as dos marguins d'o río, selvas de cocoters y felquerals repolidas, con bella vaca -pocos carabaos-, bell tocín y bells gallos, quasi sin casas y sin chent. O prencipio d'a pelicula de 'Los últimos de Filipinas' retrata muito bien istas anvistas, y cal felicitar a o director de fotografía, pos lo clavó!

Y feito tot isto, dimpués d'un diya pleno pleno, torné t'a placha, cené una buena pizza con una biera en un guariche surfero veyendo l'ambient que bi'n heba -ni muito ni poco: a suya mida chusta- y marché a dormir a garrón tirau, cayendo ascape y dormindo quasi diez horas ta concarar as chornadas que m'asperarían os atros dos diyas y que racontaré en o proximo post!