18.2.26

Ent'a isola ferrosa: millor bien acompanyau


Un d'os pocos puestos que me quedaba por visitar d'aquí arredol yera a isola ferrosa, y ya que visité a isola orichinaria solenco, pos ista vegada la quereba fer en companyía, en concreto con Marta y Maru, profes chalangueras, y tamién con Chencho, Adela y a suya canya Conchita, que astí moran, en una visiteta de tres diyas. 

Graciosa estió a visiteta, y graciosa dende o suyo empecipie, en un d'os piors viaches en barco d'a mía vida. Y ye que no soi yo fácil d'esganar-me, pero as olas chunto con o mezclallo de biera y café con leit, y os dos diyas seguidos de borina que levaba en as esquenas, m'acotoloron. Maru me recomendó de chitar-me por tierra de memoria, pero por dentro me negaba, no pas por argüello sino por no querer dar o cante. A la fin cedié, y me fació duelo de no haber-lo feito antis, más quan en puyar, m'apercacé de que muitas personas heban feito o mesmo y me dio la vida. Dio ta chanada. 

Ya i arrivaus, faciemos o checkin en a caseta bien aprestada, con piscineta y tot, y quedemos con os quasi lugarencos Checho y Adela, en o Llanillo, no pas luent de casa nuestra, y astí nos faciemos unas arepas sucosas, fritas pero no grasas, en o suyo punto perfecto de guiso. Cata que m'he criau entre comida venezolana, pero bi ha puestos en Canarias anque diría que la fan millor que no en Venezuela. Y d'astí, ent'o leito. 

A l'atrol diya me costó de rebellar, cosa extranya en yo, pero no pas tanto considerando a cansera alzada, y quedemos con os quasi lugarencos d'a isola-aldeia de tasament 8000 habitants ta fer ruta mientras tot o diya: prencipiemos por famoso y repoliu Sendero de la Llanía, selva de laurisilva a l'altaria d'as que se troban en Anaga u Garajonay, en un recorriu de bellas 2 u 3 horetas. D'astí, visitemos bell cráter y bell lenau que amagaba historias populars de bruixas y chodigos, tot chigarriaus por mars de boiras que chocaban contra os parez d'ixa cagallüera de más de 1500 metros d'altaria. Y entre todas ixas buenas risas, baixemos t'a placha de Tacorón, totalment virchen, que as suyas onicas estructuras yeran o escusau, bell toldo de brencas y un puestet de lifaras an que Checho se deleitó con una d'as suyas deleras y nos deleitó con carne y verdín sucosos, tot mullau por biera, y dimpués por l'augua d'a mar: primera vegada en l'anyo que me fico en l'augua, en companyía ista vegada de peixes finos y luengos, y de bella vieja, especie tan tipica d'istas auguas.

O diya no remató astí, pos continemos o lusco en o recanto de Hoya del Pino, anque Conchita quasi se nos cacega, y, ya de nueitz, marchemos ent'a ilesia t'asistir t'un concierto coral que me pareixió una autentica mierda, pero que en o fundo agradeixié, pos me fació cagar, y dimpués de dos diyas, ya lo amenistaba. No sé si o buen rollo y o descanso de depositar-ne, pero o caso ye que nos faciemos buenas risas igualment. Dimpués d'ixo ceneta toba y a dormir, atra vegada más de nueu horas; y ye que íbanos esquinazaus. A l'atrol diya, en rebellar-nos y desayunar-nos, marchemos t'o mercau local de Frontera, bien chicot, pero sin perder dignidat t'a grandaria d'o puesto, y astí nos trobemos con Chencho, Adela y Conchita, fuyindo a escape ta no haber d'ascuitar a segunda actuación d'a quasi centenaria coral capitalina. 

A fuita estió ent'a cercana placha de La Maceta, con un lenau repoliu cara t'as clamors costeras, una man, y cara t'a grepe de más de 1000 metros, quasi vertical de tot, de l'atra man. Y ye que ista clamor estió o mío puesto favorito d'a isla, remerando-me a Fiorlands en Nueva Zelanda, u a paisaches de Parque Churasico. Diría que a isola ferrosa no plega a estar tant polida como a isola amagada, pero ye a l'altaria, y iste parete, sí que no lo puez trobar igual entre os amagaus. D'astí, marchemos ta Las Playas, aria recreativa polideta an que s'achuntaban os profesors os cabos de semana -os que alzaban ganas y no yeran fastiaus: o puesto no yera mal, y l'ambient tampoco, pero un segundo diya de barbacoa tampoco no yera o que más querébanos, asinas que dimpués d'estar-nos-ie bell rato, en hopemos a la nuestra bola.

Ya solencos, puyemos o puerto de Isora, tremendo ta fer en bici, dica arrivar en a parti alta d'a isola, que pareixeba unatro puesto de raso esferent. Aturemos ta saludar a una yegüa morisquetosa que nos saliba a la trobada dende o suyo fener, y Maru me dició de tastar bellas flors amariellas que en mosegar a suya bruca teneban una sapia agrisca, mena lima. Me dició que yeran comuns en Huelva y yo churaría haber-las vistas en muitos atros puestos, pero mai no las heba tastadas, y me fació goyo o suyo suco.  D'astí, disfrutando d'as polidas carreteras ferrenyas, marchemos t'o lenau de La Penya, un d'os muitos que bi ha en a isola, pero especial en estar disenyau por César Manrique, t'a la fin tornar t'a nuestra caseta y pasar a nueit entre vins y series; en concreto, o primer capítol d'a serie que dio una mica más de popularidat a la isla -pero no pas guaire. A l'atrol diya, visitemos a suya capital Valverde, michemos as suyas famosas quesadiellas, chentemos en un guachinchet chicot, con encanto y de buena calidat, y pillemos o ferry de tornada, ista vegada, sin esganar-me. 

A isola ferrosa ye polida, de contrastes de altaria y plana, folluda y ixuta, y con una diversidat envolicada de preixinar en tasament 23 kilometros de langaria. Manimenos, socialment ye como ficar-se en un lugar d'Aragón: miradas de viellos a cada trango, mica privacidat y aburrimiento, más t'un culo inquieto como yo. De visitar ye bien, no pas a o mesmo livel d'a isola amagada, pero quasi. De vivir-ie, ni de conya. D'atra man, dimpués d'a experiencia solenca d'a isola amagada, ya m'aganaba d'un plan más social, y a companyía de Maru y Marta no podría estar millor. Talment a clau no siga o movimiento, sino trobar a calma de l'aposento. 


11.2.26

Enta Goré y Ngor: as isolas de Dakar


A isola de Gorée ye un d'os principals atractivos de Dakar y de tot Senegal. Colonizada en primeras por portugueses, y dimpués por holandeses, angleses y a la fin franceses, estió un punto esencial en o trafico d'esclavos africanos enta America, como a diya de hue atestigua a sinistra polideza d'os suyos edificios y carreras colonials. 

T'arrivar-ie cal pillar un barco en o puerto a'l canto d'a no menos polida Gara de Trens de 
Dakar, no guaire luent de Plateau, y astí me trobé o primer barrache. Un chendarma me demandó o pasaporte, y tot y que l'en amostré en o móbil, me demandó l'orichinal fisico, que no teneba a man. Alavez, prencipió a demandar-me un suborno, pero en ixas i plegó más chent forana, y me dició que m'asperase, pos fer-lo en metat de toz cantaba. Cata que no yera l'onico en a mesma situación, y que atras collas, más numerosas y menos espiguardadas, pareixeban millor victimas a escular. Asinas que de bote y voleyo me dixó pasar mientras se meteba a charraputiar con os atros. Yo me pensaba: "si no me dixa pasar, no i torno, que ya paso d'istas mierdas", por o que quasi me quedo sin visitar-la. 

Asinas, quasi por casualidat, aconsiguié pillar o ferry que levaba ent'a isola en un trachecto de bella meya horeta, ferry que d'atra man no yera mica barato, y ya astí mesmo bella vendedera miraba de fer-se amiga. Una vegada en a isola, me trobé con as rúas, casas y edificios militars colonials, que tanta fama le dan, y tamién comprevé a mala situación d'o turismo en o país, con runias de uebras, vacas y crabas dentro d'antigos fuertes militars rodiando antigos canyons, y con os museus trancaus, u quasi. Y digo quasi porque o guardia que cusiraba o museu d'o fuerte sí que me dixó pasar previo soborno, y a condición de que no puyase alto en a terraza ta que no me se veyese. Iste fuerte yera curioset, no pas por a suya exposición, sino por o edificio en sí, que una d'as suyas cambras yera estada restaurada con cauquerré espanyol. Y ye que, en cheneral, muitos d'os edificios son estaus atrapaciaus mientras a segunda decada d'os 2000 por países occidentals, y no tant occidentals, como Venezuela (l'antiga escuela), China, y curiosament, tamién a Orden de Malta (l'hespital). 

En cheneral, chocaba muito pasar de carreras bien atrapaciadas y turisticas t'atras de raso esboldregadas y a rebutir de chatarra y bichos, y iste contraste se feba encara más vistero en puyar O Castiello en o pueyo d'a isola, de vegada presidiu por un antigo canyón militar, o de Navarones, que chugó un papel esencial en a baralla de Dakar mientras a Segunda Guerra Mundial, y que estió decorau d'a pelicula que leva o suyo nombre. Chusto abaixo bi heba un mercadet an que una sinyora me cayió bien y le merqué bells balons africans que me fan honra como pichama, u puet-estar que ta fer o chorra de cabo ta quan. Pero si lo sé, no los merco, pos dimpués todas as sinyoras d'o mercau miraban de vender-me os suyos trastes y ropas, y beluna mesmo masiau catén, prenendo-me d'o brazo: si no por a suya edat, s'hese levau manotazo. 

Con tot y con os malos chestos, a isla de Gorée ye imprescindible si marchas ta Senegal. Eslampar d'o trafico, poder chentar en restaurans curiosez buena comida senegalesa y contemplar o contraste de rúas y edificios colonials atrapaciaus y espaldaus, atorgan sensacions repolidas. Pero si cosa he de destacar, estió conoixer a biblioteca infantil d'o lugar, humilde pero bien atrapaciada, con chuegos y una terraceta asabelo de polida, anque a suya cudiadora, una muller de bellas 30-35 anyadas, aculliba quasi todas as tardis a os 30 ninos que viviban en a isla, y que en ixe inte yeran en a escuela. Estió una experiencia repolida, y sí, m'enamoré d'ixa muller.

Unatro diya marché ent'a isola de Ngor, muito más barata d'arrivar-ie, en barquichuela mientras tasament 10 minutos, y con menos atractivo historico. Bueno, lo de barata quasi, porque tot y que bosé o billet d'ida y tornada, una vegada allí, l'amo d'a barquichuela quereba que le'n bosase atra vegada a tornada. Tricolotié con ell en a barca, con a presencia d'atros turistas, mencionando-le o menester de más honestidat. Talment en atro momento no m'hese importau y hese cediu, pero a mía cansera con a capital senegalesa yera patent y no m'aganaba que me tocasen os collons más. 

A isola de Ngor ufriba más que más relaixación sin de trafico y auguas una miqueta más escoscadas que no o común en Dakar ta ficar-se-ie, pero no me'n aganó. As casas d'as suyas carreras, sin estar colonials, yeran polidetas, y teneba bells restaurants que ufriban un retantir calmo debant d'a mar. Manimenos, tot ixo s'experimenta en tasament una u dos horetas. Cal adhibir que en a placha do se pilla o barco, bi ha un paseu pincho por casas con murals y piragues a lo que fa honra adedicar-le meya horeta, y que en o mío caso, estió adornau por a presencia d'un pelicano raso que miró de minchar-se-me. 


5.2.26

Enta Dakar (iv): arena en o garganchón


No guaire luent d'o mío aloix y en as puertas d'o centro de Dakar, Plateau, se troba a Grant Mesquita, inaugurada en 1964 baixo a colaboración marroquí. Tot y que ye un d'os grans atractivos turisticos d'a ciudat, quan i fue me la trobé trancada. Pero de bote y voleyo venió un guardia de seguridat enta yo, sincusando-se por o contratiempo y ufrindo-se a ubrir-me-la y amostrar-me-la por 10.000 francos senegaleses. Yo refusé, que no he de bosar 16 euros por veyer un edificio relichioso, y a la fin me dixó entrar-ie y me l'amostró por 1.000 francos senegaleses. 

Una vegada dentro, me trobé con un edificio amplo, pulcro y que quasi pareixeba reservau ta ocasions especials, sin emplego diyario. Manimenos, o guardia m'aseguró que sí se feban rezos quasi toz os diyas. Os teitos presentaban decoracions que diría nazarís, y predominaban as culors blanca y verde turquesa. O puesto, sin estar imprescindible, yera poliu, y parando cuenta d'os pocos atractivos que ufre a capital senegalesa, pos ye de dar fer-le a visiteta, más encara que fa honra ta descansar-se d'o rudio. 

Ixa mesma nueit, y dimpués d'una clase intensiva de francés en o luixoso hotel Pullman, pasé por a Plaza d'a Libertat, que ya heba visitau de diyas, y me trobé con familias a ripas fendo gambadas y celebrando o nadal, mesmo que fuesen musulmans, tot baixo as luces que presidiban a plaza en aviento. 

Ta rematar o recurriu por o Dakar continental, visité, quasi por desgana y sin tener que fer garra atra cosa más, o Lugar d'as Artes y o Museu d'Artes Africanas Théodore Monod. O primero teneba una frontera que no invitaba a pasar-ie guaire tiempo, pero dimpués en l'interior me trobé una sucesión de barracons y guariches do bellas decenas d'artistas locals feban as suyas fainas y obras, más que más pinturas, tot en un recinto calmo, y que en o suyo corazón se trobaba una cambra d'exposicions muito bien apanyadeta y moderneta, an que cada artista d'o lugar amostraba bella obra, y que a suya recepcionista yera asabelo de maha y transmitiba muito goyo, charraputiando con toz. Ella m'apresentó a l'artista más antigo d'o puesto, un hombre viello que me comentó que a ideya se desenrolló en 1977, pero que por especulacions urbanisticas o lugar ye iu cambiando de puestos dentro de Dakar, dica plegar a l'actual en 1998. Si marchas bells diyas ta Dakar, ye de dar visitar-lo, y aquí, como en toz os centros culturals que visité, predominaban os visitants blancos. 

D'atra man, o Museu d'Artes Africanas Théodore Monod, ficau en Plateau, centro de Dakar, sí que me fació burro falso, tot y que iba con buen implaz, pos lo visité en dominche, diya que a ciudat muda y se transforma en quasi un paradís de calma sin de trafico. 5.000 francos senegales (8 euros) por quatro obretas malmesas en dos pisos dentro d'un edificio que amenistaba millors cudiaus. En salir, ixo sí, me trobé con una muller animadeta que me chalanió ta charraputiar con bells hombres que portiaban un modelo antigo de motocicleta, que fa decadas estió muito popular en o país, y que seguindo un estilo hipster y cudiau, heban restaurau y acotraciau. Teneban un toque, sí, y ixa mesma muller me fació referencia a un artista local que lebaba asabelo d'anyadas treballando en tallers escolars y vendendo as suyas uebras astí: Meissa.

Dimpués d'as mías experiencias en os atros mercaus, no m'aganaba guaire de pasar-me-ie, pero l'hombre nian insistió, y yera en un cantet poliu y amagau, asinas que m'i pasé, y me demandó, foriconero, si quereba que m'amostra-se cómo se fan os beliquez d'arenas y visque sobre fusta, taller que feba con collas escolars quasi toz os diyas. Estió asabelo d'intresant, y dimpués d'a sesión de bells 15 minutez, quasi con vergüenya, m'indicó una tableta do teneba piezas que vendeba. Yo no teneba intención de mercar-ne, pero a suya traza d'estar tan humilde, poco invasiva, y o suyo caracter tan refitolero, m'animoron a fer-lo: pero no le pillé una pieza d'o suyo repalmar, sino a que heba saliu d'o propio taller que me fació, y ye, sin dubda, o beliquet material más especial que me levo d'o país. 

No puedo decir que Dakar, y Senegal en cheneral, son estaus puestos que m'haigan feito goyo. De feito, ye probablement o pior país que mai he visitau. Tot lo que he iu recentando, chunto con a perén sensación d'as pudors y incomodidaz tintadas en l'arena que se queda apegada de contino en o garganchón, que quasi pareix que cada vegada que trusques yes minchando-te toda ixa mierda, y que mesmo pareix que encara tiengo en o tozuelo mientras escribo istas linias, son causa d'ista visión tan negativa, tot y que ha habiu tamién buenos momentos. En parti a propia ciudat, en parti a mía cansera de veyer puestos y experimentar culturas que fa nueu anyadas m'hesen enlucernau y empliu de emoción, pero que agora ya m'esquinazan. Tanto ye asinas, que arrivé con quatre horas d'adelanto en l'aeropuerto, con l'asperanza de trobar un Burguer King u un Starbucks ta eslampar antis con antis d'ixa chunga d'inestabilidat. Y ixo, por no charrar de que, por primera vegada en a mía vida, miré de devantar a tornada, pero saliba muito caro.

Curiosament, si ta cosa m'ha feito honra iste mal viache, ya te dixar a un costau de tot a nostalchia por Manila