20.6.07

Gara alazetal ta zaragoza dimpués de muito tiempo

O traslado d'as collas d'autobuses con mayor numero de biachers t'a gara zentral d'autobuses ya s'ha completau cuan a monico son ius arribando toz os autobuses. A la fin todas as collas prebistas son estadas: alta-aratesa, hife, alosa, linecar y tamién conda.

Os conductors plegaban sin saber guaire bien an aparcar pero encara asinas toz els yeran muito contentos d'o cambio, con os nuebos serbizios que se les ufren, tanto a els como a los biachers: cambras d'aspera millor acondizionadas, nuebo mobiliario... Y ye que en o mesmo espazio se cruzarán personas que biachan ta l'almunia, portugal u mesmo rumanía.

Tan y mientras en cada puerta s'ha situau personal d'atenzión a lo clien, ta aduyar a los plegaus orientar-los y dar-les indicazions tocans a lo puesto d'as taquiellas, bars u escusaus, cosas normals de fer en baxar de l'autobús.

19.6.07

A ecspeculazión menaza o ecosistema d'as estepas d'o sureste




O creximiento d'a ziudat, tanto por parti residenzial como por parti industrial, ye repercutindo en os ecosistemas esteparios que carauterizan más que más a la parti sureste. A Soziedat Española d'Ornitolochía (SEO-Aragón), a colla trihacantos y l'Asoziazión Naturalista d'Aragón (Ansar), que leban bellas añadas alertando d'a grau perdida ambietal que se'n ye sofrindo, han denunziau ista situazión que antimás afeuta a l'integridat d'o bestiar reyal de torrero, de titularidat publica autonomica.

Os zinco proyeutos criticaus por os ecolochistas son a permuta de feners pautada d'entre a DChA, o conzello, o Parque Teunolochico de Teziclau López Soriano (PTR) y o ecoabocadero, os parques eolicos solizitaus por ecspoaugua, a carretera ta entrar t'o acampo arpal, a grabera d'acziona amanada a la salada de mediana y o abocadero d'a interpresa sudismin.

En iste zaguer caso, o ballón ye estando encaxonau d'entre lurtes d'enronas namás pasar as bías d'o AVE y o cuarto zinturón y que desnaturaliza o paisache y fa pelingroso o paso de piatons y ziclistas por a fortor de cambions que bi'n ha. O proyeuto d'acziona ye tamién muito pelingroso por l'abridura d'una grabera de 60 ectarias en o acampo d'o moro, chusto a lo canto d'a cabañera reyal en o tramo de laguna salada. Tocán a lo acampo d'arpal o que se cretica ye que a interpresa pavijús quiera fer un esmón ta construyir una carretera ta aczeder a la suya parti por a cabañera mientres que se beye tamién con preocupazión a proposa d'a soziedat chestora d'a ecspo de construyir dos parques eolicos, uno denzima da cabañera mesma y atro en o acampo ospital, amán d'ella.

O aspetuo que agora se troba más candén ye o d'a permuta de feners que se fazió con o acuerdo d'o conzello y a DChA ta desbloqueyar o ecoabocadero, situau dentro d'o PTR. Ixa infraestrutura, feita y chestionada por urbaser y que ye estada inaugurada fa poco, estió bloqueyada por muito tiempo por un pleito d'entre ista interpresa y o PTR. O conzello, que eba achudicau o proyeuto a urbaser en o suyo diya, l'aturó porque entendeba que os feners ent'os que ufría dentro d'o PTR ta construyir o ecoabocadero, 105 ectarias, yeran inferiors en 95 a la proposa inizial.

Urbaser y o PTR rematón pleiteando por ista custión, o que suposaba un serioso pelingro ta poder aczeder t'as aduyas europeas amenistadas ta finanziar a obra. Con ixa premisa, s'alcanzó un alcuerdo a cuatro bandas. Urbaser mercó t'o PTR parti d'o acampo estrén, chunto a lo parque de reziclau y que yera estau mercau en primeras por o mesmo a cuatro particulars ta ufrir-lo a lo conzello dica tenir 200 ectarias que estipula o contrato monizipal.

O problema ta ixa operazión ye que a mayor parti d'o terreno mercau por urbaser ye protechiú como PIC (Puesto d'Intrés Comunitario), o que fa difízil o suyo aproveitamiento. Ixe barrache se resolbió con o alcuerdo de permutar ixe sulero con a DChA a cambio d'una parti d'a cabañera reyal que pasa chusto d'entre o PTR y o acampo d'estrén y que no ye PIC. Por una ectaria d'a cabañera a DChA reculliría 1,5 d'o acampo. L'onico tramite pendién ta trancar a operazión ye o ditamen faborable d'o inaga t'a cambiar o trazau t'a cabañera reyal de torrero que suposaría ixe intercambio de terrenos.

16.6.07

A unibersidat de zaragoza busca lo sobrebueno matematico

Dimpués de cuatro añadas, a unibersidat de zaragoza ha inaugurau iste lunes o nuebo Instituto Unibersitario de Matematicas y Aplicazions (IUMA) con o que no se quiere competir, sino conseguir una sobrebuena ibestigazión matematica. O instituto será formau por 43 profesors y se trobará en a facultat de zienzias (concretamén en o edifizio de matematicas) y será o quinto instituto de ibestigazión propio d'a unibersidat.

O instituto será meso en una lista d'o gubierno d'aragón de nueu que partiziparán en 16 proyeutos d'ibestigazión subenzionaus por conbocatorias nazionals, asinas como en atros proyetos feitos con interpresas locals y nazionals.
A labor tampoco no ye estada difízil, en amenistar ista mena d'autibidat nomás d'ordenadors.

En primeras o IUMA tiene cuatro líneas d'aizión: alchebra y cheometría, analís matematico y numerico, optimizazión y simulazión y sistemas dinamicos. Manimenos, l'ochetibo ye en poco tiempo ixamplar iste treballo ta atras inbestigazions, ya siga promobendo beluna ecsistén en a unibersidat y/u partizipando en proyeutos interdisziplinars.

D'ista traza zaragoza se conbierte en un referén t'os inbestigadors matematicos de toda la peninsula, asperando-se potenziar as matematicas en una tierra de matematicos. Nomás cal remerar que o ganador d'a olimpiada matematica española ye aragonés y que o simbolo d'a radiz cuadrada s'ibentó en zaragoza.

Notizias de l'aragonés

En istos diyas no dixan de fer-se cosas tocans a la luenga aragonesa. Si fa uns diyas estió a misa en aragonés y o conzierto en o güego parau por o ligallo y ayer estió lo conzierto de mallacán en a plaza sas (bico d'a madalena) de baldes, iste cabo semana tamién bi ha autibidaz sobre l'aragonés:

Güe, o programa d'a telebisión autonomica plaza mayor , prisentau por Eugenio Monesma y que s'emite a las 14:45, será dedicau a la luenga aragonesa. I partizipará Fernando Romanos, que charrará de l'academia de l'aragonés y d'a luenga en cheneral, y se retransmitirán trozes d'os documentals d'a galliguera.




Por atra parti o domingo se ferá a presentazión de l'academia de l'aragonés en bielsa, estando ista a segunda por puestos de l'alto aragón, dimpués d'a de panticosa. L'auto será prisentau por l'alcalde de bielsa, Antonio Escalona, a conzellera de cultura, Isabel Irigaray, y o presidén d'a redolada de sobrarbe, Enrique Campo. Antimás d'a presentazión tamién se proyeutarán audiobisuals d'as diferens bariedaz de l'aragonés y s'ascuitará as opinions d'os fablans patrimonials d'a redolada.

28.5.07

Notizia d'o diya

Sí, yo tamién boi a charrar d'a notizia d'o diya: a un mixín de china alas le han saliu!


A suya aima, Feng, d'a ziudat Xianyang d'a redolada de Shaanxi, explica que o suyo mixín tenió muita autibidat sexual en poco tiempo con diferens mixinas, y que, un mes dimpués l'escomenzipión a crexer as alas.

Os zientificos dizen que as suposadas alas d'o mixín son producto d'una mutazión chenetica, y no son relazionadas con una mayor autibidat sexual, antimás explicón que as alas d'iste mixín no le bedan de fer una bida normal, d'a mesma traza que cualsiquier atro mixín.

Por agora o mixín no puet bolar.

24.5.07

Nuebos blogs en aragonés y atros que tornan

En istos diyas primaberals de tronadas y airera a blogosfera en aragonés ha crexiú con l'aparizión de zinco nuebos blogs y atro que torna:

La fabla chesa nos charra de tot ixo que tiene relazión con o cheso, y como no podeba estar d'atra traza ye feito en aragonés cheso.

Remeros curtos de güelos, tamién feito en cheso, nos charra d'a tradizión oral aragonesa. Tan intresán y tan amanada a nusatros y que a ormino xubliamos, sin fer-nos cuenta de que ye asabela entretenida y muito intresán dende l'ambiesta lingüistica.

Lo cantaire de Ciresa, feito tamién en cheso, ye un blog poetico. Ez de pasar si querez conoxer buena poesía en cheso.

Cremandose entre purnallos ye un blog personal feito en o nuebo serbidor de blogs en aragonés nireblog.

O notorio de l'aragonés ye un nuebo blog que nos informa de l'autualidat d'a luenga aragonesa.

Remenches, blog de tematica bariada prou intresán, que disparexiú y que ha tornau estar-ie.

Por atra parti, fa dos diyas o diario qué! fazió un ecsamén a los zinco candidatos a lo conzello de zaragoza. Una d'ixas demandas yera o sicnificau d'a primera parola d'o diczionario aragonés: "ababol". Os siñors Gaspar, Buesa y Alonso respondión sin problema, o siñor Biel dizió "Mmm, ye una d'ixas flors que crexe en o campo. Ah! Ya sé! Amapola" mientres que o siñor Belloch no sabeba a rispuesta.

Ta rematar, a unibersidat popular de zaragoza (UPZ) ha parau, a petizión d'os mayestros de luenga aragonesa, un biache ta Echo como cabo de curso. Será o diya 23 de chunio, y o pre ye de 12 euros. Puet ir cualsiquier persona.
As inscripzions se ferán en a siede d'a UPZ (carrera cortesías 1) dende o 29 de mayo dica lo 8 de chunio, de 11h a 13h. En caso de no poder ir-ie pueden ir atras personas a fer-la.
Ta más informazión gritar a lo telefono 976203299 y demandar por Gerardo Alonso, coordinador d'a UPZ.

12.5.07

Marcho temporalmén... pero con promesas

Como s'informa en os blogs o chemeco d'as parolas y tierra de barrenaus, istos diyas l'asoziazión cultural nogará-religada ye fendo as XIV chornadas d'as luengas d'Aragón.

A berdat ye que istos diyas soi más aqueferau que nunca no lo soi estau, pero no podeba dixar d'estar en beluna d'as suyas autobidaz, y cuála millor que o debate politico por a lei de luengas que se feba o biernes 11 de mayo en benir luego as eleczions d'o 27.

O debate contó con a partizipazión y presenzia de representans d'o PSOE (José María Becana), d'o PAR (Sergio Larraga), de IU (Chema Ballestín) y de CHA (Miguel Martínez Tomey), asinas como d'as chens (alto u baxo 30) que bi'n eba.

Se charró en primeras d'os temas de siempres: una lei de luengas, que ista begada sí que se ferá (?... pero que ista begada si ehh), a mala situazión d'a luenga aragonesa y a suyas esferenzias con o catalán, o papel alazetal d'os patrimonials, as connotazions politicas...
O representán de CHA no dandaleó nunca en denunziar a situazion lingüstica y en asegurar que si se fa un gubierno de cuchas en o gubierno d'aragón se ferá dita lei. Ixo sí, no son escusables as suyas malas trazas de comportamiento en charrar en o turno d'o representán d'o PAR, por muitas mentiras que iste dezise.
O representán d'o PAR estió d'o más patetico que mai no he bisto: con argumentos mena "yo no sé cosa, pasaba por aquí y m'han preso, asinas que no puedo que leyer o programa d'o mío partiu" se miraba de salir d'o paso. Cal dizir que a l'ombre se le beyeba buena intinzión a ran personal, pero no podeban dixar d'estar polemicas cosas como: tanto se'n da si a lo que se charra en a franja se le diz catalán u fragatí, u a lo que se charra en echo, cheso u aragonés...
O representán d'o PSOE, tamién con buenas intinzions a ran personal (cal dizir que ye deputau en o congreso) tampoco no podeba salir d'a influenzia d'o suyo partiú: seguntes él se ferá una lei de luengas en menos d'un año si gubierna o PSOE, pero no nunca no s'atrevió a dixar-lo platero...Agora me demando, ¿que pasó con ixe proyeuto de lei zaguer? ¿ye encara en os serbizios churidicos? Caldrá gritar a Munder y Scully.
O representán de IU... s'embarucó con as suyas pallas mentals... y bueno, tampoco no se puet dizir que o suyo partiú pinte guaire en a politica autual.
O representán d'o PP... yera pixando puet-estar (no i estió garra representán d'o PP).

A la fin de dito debate un serbidor les fazió a siguién demanda, con intinzión d'estar respondida de traza clatera y curta, a estar posible con un "sí" o con un "no" y dixando esclatera a mía ideolochía no nazionalista de garra mena dende o primer inte: ¿bustez prometerían que si o partiu politico a lo cualo pertenexen aczede t'o gubierno d'Aragón (ya siga indibidualmén u en conchunta con atros) s'elaborará y s'aprebará una lei de luengas que protexa a luenga aragonesa?. A lo que toz respondió que sí.
Dimpués les pasé un papel ta que metesen por escrito y con firma a promesa, a lo cualo as respuestas estión as siguiens:
O representán d'o PSOE me dizió que no caleba fer-lo, porque ixo ya yera en o programa eleutoral d'o partiu (o cualo diz que en menos d'una añada abrá de fer-se una lei de luengas) promeso por toz os suyos altos cargos autonomicos. Él a ran personal no firmó (si tan seguro yera de que se fería no beigo por qué no).
O representán d'o PAR dizió qu'ixo abría de lebar-lo a José Ángel Biel, y que con goyo lo fería...
O representán de CHA firmó dende o primer inte sin dandaliar... abaxo adibo o documento.
O representán de IU... ah sí, que ixo no teneba garra balidet legal... ya sé que no, pero a onra de firmar una promesa y no dezir-la con parolas que se leba l'airera se suposa que en as personas ha de tener zierta balidet.
O representán d'o PP... continaba pixando.


A situazión ye platera, si o PSOE pauta con o PAR t'o gubierno d'Aragón, no bi abrá lei de luengas, si lo fa con CHA se suposa que sí... y a mía conclusión tamién ye platera, cada begada o distanziamiento d'entre as clases politicas y gobernans en cheneral con a chen de "a piet" ye cada begada mayor y siempre que pasa ixo remata abendo grans problemas. Cada begada bota menos chen, y con razón.

Por a mía parti poco más, en zagueras he escrito poco, y no escribiré dica que remate os esamens globals, u siga que en dos semanas cosa. Dimpués con a seleutibidat tampoco no feré guaire, y dimpués tiengo una ripa de biaches programaus... asinas que no tornaré a escribir a ormino dica berano bien dentrau u puet-estar dica setiembre.

Aspero a lo menos que iste zaguer articlo t'os aiga feito goyo. Tos animo tamién a que faigaz firmar as promesas a os politicos, puet-estar que bella cosa cambée.