19.12.20

Enta Tarifa: poliu puesto... en puenda baixa


Soi un amant d'os mapas, dende chicot m'he fotiu horas y horas mirando-me-los, mirando-me as mugas raras y curiosas, os enclaves y exclaves, y os puestos que, por un u atro motivo, tienen cierta singularidat. De feito, agora mesmo treballo más que más con mapas en a mía segunda tesi doctoral. Y si uno ama os mapas y ye a man de Tarifa, ye imposible de no visitar o puesto más meridional d'Europa, o más cercano a Africa. Asinas que a Tarifa le reservé un dominche, prou que sí.

Me desayuné en Conil, pillé l'auto y astí me planté, en menos d'una horeta por carreteras de curiosos ecosistemas surencos, que pareixeban un mezclallo dentre a estepa d'a val de l'Ebro y os bobarals d'Extremadura, tot a rebutir de aerocheneradors. Desactivé o roaming, pos no quereba malas sorpresas en a factura telefonica con as antenas marroquís, y plegué en Tarifa, an que me trobé una localidat una mica más grant que no m'entrefilaba, y que transmitiba buen ambient y rollet. Malas alparcar l'auto, marché t'a famosa Isla de las Palomas, agora conectada con tierra firme y que ye o extremo sur de Tarifa, y por ende, o puesto más cercano a Africa de toda Europa. Por desgracia, a isoleta, an que bi heba bella fortificación antiga y un faro, yera trancada, pos perteneix a las fueras de seguridat. Puesto tan curioso y tan pincho, y que no siga ubierto a o turismo! Ya ye a segunda vegada que me pasa por ista provincia, pos o castiello de San Sebastián en Cádiz, fendo mesmas farchas, también yera zarrau.

Facié la d'aquell, y tornado por a carrera Segismundo Moret, que a la suya cucha tien o  Mediterráneo y a la suya dreita l'ocián Atlantico, enfilé ent'o centro d'a ciudat. Tarifa teneba un toque, pos bi heba ambientet, con surfistas, kitesurfistas y buciadors, terracetas costeras y planchas pinchetas, pero sin pasar-se de chent. Lo menos quan la visité, o segundo cabo de semana de noviembres, porque de seguras que de veranos ixo sería un infierno de chents y chents a boticiegas.

Y ya en o centro, quasi sin buscar-lo, marché t'o castiello de Guzmán el Bueno, probablement o monumento historico más important d'a localidat. Posau en un lumo estratechico d'a ciudat, sobre antigas runias romanas, se'n puya iste castiello, feito por os musulmans mientras o sieglo X, y dimpués conqueriu y remodelau por os cristianos, que mesmo fació vez de palacet, y que agora tamién auespeda una biblioteca y fainas culturals. Tarifa estió reconquerida por os cristianos castellanos en 1292 -con aduya de tropas aragonesas, chenovesas y granadinas- y Alfonso Pérez de Guzmán estió encargau d'a suya esfensa. En 1294 estió asitiada por merinís y nazarís d'o norte d'Africa, que engalzoron o suyo fillo y menazoron con matar-lo si os cristianos no se rendiban. Guzmán, dende a muralla d'iste castiello, les lanzó una daga a os atacants ta que con ixa mesma arma matasen a o suyo fillo. Tarifa resistió, y dende alavez Guzmán se ganó a embotada "el Bueno", pero no sé si o suyo fillo, a qui a la fin matoron, pensaría o mesmo. Dende ixa mesma muralla, hue se tienen repolidas vistas de Tarifa y d'Africa, mesmo alufrando-se Ceuta y Tanger, con os suyos tellaus.

Visto o castiello, visita que me levó más tiempo que no lo que me pensaba pero que ye muito recomendable, facié gambadas por o centro historico y neuralchico de Tarifa pasando por bellas fitas: troces d'a muralla medieval, o forau d'a Puerta del Retiro -esboldregada mientras a enrestida francesa-, a polida Puerta de Jerez, os repuis d'a torre d'o Corchuelo y o Boquete de Cilla, a ilesia de San Mateu Apostol, y bella estatua que informa d'os herois y d'as fitas historicas d'o puesto. Istos monumentos le daban un punto a Tarifa, pero por alto d'istos, lo que destacaba yera o suyo rete de cantons y biscalamos, chingarriaus por tipicas lunas andaluzas -privadas, pero por un regular ubiertas- y replacetas, con puestetz pinchos de tapas u botiguetas pseudohippies que le daban buen ambient, gracias a que no bi heba guaire chent y a o buen orache que feba. Chenté en o puerto de pescataires a millor tuna roya que mai he tastau en a mía vida y rematé a gambada por o paseu maritimo, an que s'alufraba a repolida placha presidida por a Isla de las Palomas, poblada por bells surfistas, kitesurfistas, banyistas y buceadors, y adornada con bells grafitis d'estilo en os murs. Tot en un sano ambient familiar.

Vista Tarifa, pillé l'auto y pasando dentre pueyos y vacumen retinto, con aerocheneradors en l'horizont, plegué en tasament 20 minutos ta l'observatorio de l'estreito, puesto dende an que se controla as migracions d'aus. Buen puesto ta fotiar-se con Africa de fundo y que tamién ufre bella ruteta a piet intresant. Encara quité fuerzas ta baixar a ran de costa, do bellas formacions cheolochicas muito parellanas a las que se troban en a famosa ruta costera de Zumaia -de feito, tamién son Flysch- le dan unatro toque poliu a la redolada. O flysch de Tarifa no lo conoixeba, y tot y que nomás l'arrecorrié bells metros, a cursa entera feba buenas farchas, y sin dubda no me la perdería si vivise astí.

D'astí, con o lusco acercando-se, pillé l'auto y tornando china-chana por a carretera costera, ascuitando a buena mosica que pinchaban en as radios marroquís, facié paradetas en Bolonia y Zahara de los Atunes. O primer más chicot que no o segundo, que tampoco no yera guaire grant, y totz os dos con kilometricas plachas que feban repolius colors mientras o lusco, como toda a costa gaditana. Igual que como pasaba en Conil, ixos puestos pareixeban muertos y de vegada feban farchas de recobrar toda a suya vida mientras o verano. Bolonia destaca en o mapa por o chacimiento romano de Baelo Claudia, antiga localidat naixida d'o sieglo II aC que destacó en tot l'imperio en estar un centro de producción de productos d'a mar, y dentre ells, a famosa salsa romana dita garum. O chacimiento yera muito más grant que no lo que m'entrefilaba, pero no podié que veyer-lo dende difueras, pos yera tracau, ta duelo d'un amant d'os chacimientos clasicos. Antiparti d'as runias romanas, a chigant placha y bell guariche animadet, Bolonia no pareixeba ufrir guaire más, mientras que Zahara de los Atunes, una mica más grant, pareixeba estar o millor puesto gastronomico de toda a redolada, con bell restaurant de buenas farchas calidat-pre dentre carreras d'arena en a parti más viella y costera, y que feba cierta alcordanza a puestos turisticos de Filipinas. Encara estié por repetir tuna en un d'os pocos guariches que yera ubierto, pero m'aganaba más de plegar en Conil luego, con cansera en o cuerpo dimpués d'un diya productivo.

Tarifa en puenda baixa ye un puesto recomendable, animadico y con o suyo suco, y que en forma de vida tien un toque parellano a Conil, u mesmo millor: si dimpués de Tosantos Conil ye muerto y mesmo aburriu, Tarifa diría que alza vida toda l'anyada. Pero m'ixulufro que de veranos a cosa ye tot a'l vies: Tarifa be d'estar un puesto masificau por mars y ocians de chents, muitos d'ells guayons fastiosos, mientras que Conil be d'estar más equilibrau.


11.12.20

Ent'os arredols de Conil: Barbate, Palmar de Vejer, Caños de Meca, Zahora, Chiclana, Sancti Petri y Puerto de Santa María


Ya sabetz que yo goso de treballar de maitins, estirazando o maitín dica as tres, bellas vegadas más, bellas vegadas menos. Y dimpués, me descanso mientras a tardi. Aquí en Conil, he aproveitau istas tardi ta fer-me gambadas costeras por os dos itinerarios qu'ufre a localidat, ent'o norte por clamors dica arrivar en Roche, dica o sur por placha plana dica arrivar en o Palmar de Vejer. Tamién, bellas tardis soi pillando l'auto y rechirando en os lugars d'arredol, una mica luent ya ta marchar a piet. Y qué menos que adedicar-les un post ta comentar un poquet o que he visto en ells.

Prencipiaré por o puesto más surenyo, Barbate, que en primeras me sonaba por a tuna. I marché una tardi y malas dixar l'auto, bella cosa m'ixulufraba rara en ixe lugar. Carreras de casas viellas, de murs escorchaus y enrobinaus, tendedors de ropa en qualsiquier puesto y rellas en os pisos baixos. Clarament casas de clase baixa, que no pareixeban guaire bien apanyadas. Malas baixar-me-ne y fer una gambada por o centro d'o lugar y parti d'a costa, tot o mundo me se miraba fito-fito, y teneba una sensación prou extranya y mica agradable. Muitas collas de chovenastros en replacetas, parkings y carreras, arredol d'autos viellos a los que les heban ficau os millors equipes de mosica, siempre mirando-se-me sospeitosos, y tallers d'autos, con chovenotz que no pareixeban haber estudiau guaire, como interpresa estrela d'a localidat. Mal uloraba, a verdat, y fueras d'una zoneta centrica con una carrera dita Calle Particular, y d'a primera linia de placha, toda a resta d'o lugar yera parellana. Aquello no yera Marbella, prou que no. Y se feba muito esferent a o hippie-guayonismo de Trafalgar, Zahora y Caños de Meca, a tamás que yera prou cerca. No tenié garra problema, tot cal decir-lo. Ixa mesma nueit, charrando con o mío buen amigo Miguel, me deciba: Alcaso no conoixes o dito "Barbate, atún y chocolate"?. Vale, tot cuadraba.

Ixe mesmo diya, en tornar pero encara con prou sol, m'acerqué unatra vegada a Caños de Meca y Zahora, que heba alparciau una miqueta quan marché t'o faro y cabo de Trafalgar. Ya me dioron a sensación d'estar puestos hippie-guays, que poco ufren dillá de plachas y dunas repolidas, con surfers, windsurfers, kitesurfers y quads, y botigas hippies, mercaus alternativos, restaurants veganos y globals, d'ixos superguays que dimpués t'esculan por qualsiquier mierdeta -pero yes salvando o mundo porque son eco! Les die una segunda oportunidat a istos puestos, y me confirmó a mía ideya inicial. Y como ya he dito, muito d'ixe hippie-guayonismo he visto ya en os puestos turisticos de Filipinas, de vegada que he visto como ixa mesma chent esclavizaba a ninos filipinos, como ta estomacar-los... Au! Ixo sí, o contraste con Barbate yera bestial. Tant cerca, y l'onico que pareixeban tener en común istos lugars son arenals kilometricos y paradisiacos, que por cierto, aquí encara yeran esboldregaus por a zaguera torrumbesca.

Atro diya, marché ent'o norte de Conil, pasando por o faro de Roche, con polidas calas y clamors que ya heba visitau a piet, y plegando en Sancti Petri como primera paradeta. Visité a Torre del Puerco, antiga fortificación que teneba a doble función d'alufrar posibles enrestidas enemigas y guidar almadrabas de tuna. En o principio d'o lugar, an que se posa iste monumento, bi heba muitas urbanizacions residencials nuevas, y en as pocas terrazas ubiertas, l'alemán y l'anglés predominaban como luengas. Ya en o centro historico de Sancti Petri, me trobé un lugar sin guaires atractivos, dillá de plachas repolidas con miradors bien pinchos ta fer fotos en o lusco y l'amaneixer, tot presidiu por a isola de Farallón, an que se troba o castiello de Sancti Petri, fuerte feito dentre o sieglo XIII y o XVIII, sobre un antigo templo fenicio adedicau a o dios Melqart, dimpués reconvertiu por os romanos en templo a Hercules, y que se puet decir que feba a muga sur de Cádiz capital antismás.

Y d'astí, marché ta Chiclana, una sorpreseta polida en istos itinerarios de bellas horetas. Y ye que me trobé una ciudat chicota pero con un ambient más cosmopolita, con carreras piatonalizadas y replacetas en o suyo centro, puestos de tapeu y cubateu, bella botigueta d'estilo y tamién bell cartel que anunciaba más actividatz cultural que no en a tranquila costa de La Janda. Ixe cabo semana bi iba a periodista Pepa Bueno, a fer un debat-charrada sobre as consequencias socials d'a pandemia d'o coronavirus. Tamién me trobé bell monumento y bella estatua que daba un puntet extra a iste puesto, más movidet que no pas os atros. Y ye que Chiclana, con más de 83.000 habitants, ye una continación urbana de Cádiz, y se nota.

Atra tardi tamién visité o Puerto de Santa María, no tanto porque estase en os míos plans, sino porque teneba a gasolinera más barata d'a provincia, y dimpués de plenar o deposito, pos no me costaba mica de fer-me una gambadeta de bell par d'horas astí. Puerto de Santa María teneba o mesmo esprito de continación urbana de Chiclana, encara que no lo veyé tan atrayent. Con tot y con ixo, el Castillo de San Marcos sobresaliba como repolida construcción medieval, y no descarto ir-ie de propio bell diya ta visitar-lo. A frontera arabesca d'o mercau d'abastos tamién destacaba, y tamién me chocó una estatua en homenache a Piotr Potiomkin, que resulta estió o primer embachador ruso en Castilla, allá por 1667. Y ye que ista localidat auespedó a primera embachada rusa en España.

Y ta rematar, charraré de El Palmar de Vejer, do marché a piet dende o propio Conil o viernes d'o puent de Tosantos, y enlucerné. A suya kilometrica y repolida placha me recibió con milentas de personas, muitas fendo surf, y atras en primera linia de placha fendo-se bell cubata, biera u socalce, en guariches hippie-guayons de placha, muito parellanos a os que se troban en as partes turisticas de Filipinas. De feito, mientras bell inte me pareixeba estar en Siargao, Bantayán u Siquijor! Nomás que aquí bi heba muitas furgonetas, y prou que sí, masiau guayón. Ah, y as clases particlars de surf costaban 25€. O puesto transmitiba muita buena honda, y sincerament, tamién me fació duelo de no tener astí a belún d'os míos millors amigos ta fer bella biera, ascuitando bell cuarteto hippicet y disfrutando aforro de l'ambient mientras o lusco. Mai no m'hese preixinau ixo, a man de Conil, y menos en tiempos de pasa. A las diez heban de trancar tot por o estau d'emerchencia, pero no sé si lo ferían, honestament. Soi seguro de que bella borineta aprestarían dentre furgonetas. Pasar o lumet de dentrada a El Palmar y veyer tot ixe ambient, que quasi pareixeba bella borina gorda mena Pilars u Fallas, pareixe irreyal en istos tiempos, y tamién irresponsable en bells casos. Pero aganar, aganaba.

Y dica aquí o comentario de bells puestos d'arredol de Conil, encara que en feré más, porque bi'n ha más. A diversidat dentre os puestos, y más que más dentre un Barbate con farchas marroneras y El Palmar de Vejer con estilo hippie-surfero-guayón, pasando por a urbanita Chiclana, ye contra menos curiosa. Puestos social y economicament prou esferents, pero que comparten una mesma naturaleza de plachas kilometricas y dunas de colors repolidas seguntes siga o sol.


6.12.20

Ent'o Caminito del Rey y Ronda: recomendables gambadas


Unatro cabo de semana por o sur, mientras toda Europa y o mundo pareix escatumbar-se por ista maldada pasa. Y yo, fidel a os míos costumbres, miro de conoixer una mica mundo seguntes as posibilidatz, pos dentre semana treballo de maitins, miro de relaixar-me de tardis, y o cabo de semana rechiro. Y iste cabo de semana, dimpués de Chibraltar, le pertocaba a Ronda y o Caminito del Rey. A primera, la teneba en a lista; o segundo, me lo recomendó o mío buen amigo Willy. Pillaban una mica luent, y pareixeba que bi heba muitas cosas a veyer, asinas que pillé una nueit de dominche a luns en Ronda, aproveitando o puent de Tosantos.

Asinas, dimpués d'haber pillau dentrada d'as 2:05 por Internet, arrivé en o Caminito del Rey una mica antis, ya se sabe. Yo pillé visita guidada: ya he comentau por aquí bella vegada que aprecio muito os guidas humanos, tanto como odio as audioguidas, y tamién soi muito niquitoso  con os panels informativos, a ormino con masiada parola y poco mensache. Dimpués d'arrecorrer un túnel estreito y fer bell kilometro y pico de caminata, plegué t'o punto de salida, en o extremo norte d'o caminito. Bi heba dos collas, una en espanyol y atra en anglés. Yo dixé que me ficasen an que ells queresen. En primeras, m'estimaba más en anglés, pos a colla yera más chiqueta y bi heba mesachas polidas, pero me pertocó en espanyol. Y a la fin estió un encierto a visita en castellano, pos o guida, un archentino dito Luis, pareixeba más fainero y chalanguero, bi estiemos más rato con as suyas explicacions y s'ufrió a fer-me fotos, yo que yera solenco. Iste Luis ya de por sí teneba muitas buenas criticas por o rete, y se notaba o porqué!

Pero qué ye isto d'o Caminito del Rey? Pos ye un sendero que se ye fendo cada
vegada más famoso. Pasarelas por metat d'una clamor graniza, a foz d'os gaitans, de bells tres kilometros, que se fació en prencipiar o sieglo XX mientras a construcción de bellas centrals hidroelectricas, y visitau en 1921 por o rei Alfonso XIII. As pasaderas son espapallants y, como quedoron quasi en desuso mientras a segunda metat d'o sieglo XX, o suyo estau yera penible, tanto que beluns d'os qu'i gosaban de pasar, feneixioron. Tecnicament no lo veigo tant difícil como dicen, pero si fallabas, t'estolomabas y au! Por l'atro costau d'a foz, se veye a linia de tren Cordoba-Malaga, feita a metat d'o sieglo XIX, con puents y tunels que son maravillas d'incheniera ta ixa puenda. Se da un retiro a o canfranero en o suyo paso por os mallos de Riglos.

A la fin, as institucions decidioron de trancar o Caminito del Rey, mesmo
esboldregando parti d'as pasaderas ta privar a la chent de fer-lo y metendo firmes pinyoras, pero tot y asinas, a chent trobaba o callizo, se colaba y lo feba. O caso ye que, si no puetz contra la chent, achunta-te a ella, y mesmo mira de trobar a oportunidat de fer business! Y ixo ye precisament o que facioron as institucions, que restauroron y adaptoron o camín a o publico, y lo ubrioron en 2015. S'i dentra por o norte y s'en sale por o bocallo sur. Ascape se tornó una atracción turistica a libel europeo, habioron de meter dentradas con horarios por Internet, apanyar parkings, autobuses d'acceso, restaurants, botigas y demás. Prou que dimpués d'apanyau, ye un camín familiar que mesmo lo puet fer un coixo chonflo y ciego, y sin fer garras d'onso. Pero as anvistas y o escenario ye o mesmo, y no dixa d'estar una maravilla.

Como contrapartida, lo veyé una mica caro, pos a la fin, dentre cursa guidada, parking y quatre cosetas más, te dixas más de 20 euros por persona, quan conoixco cursas parellanas por os Pirineos muito más baratas. Con tot y con ixo, ye recomendable, prou que sí, encara que si puetz ir-ie en puenda baixa millor, y si bi vas, ye muito millor pillar a visita guidada, muito bien aprestada tecnica y
humanament, con comentarios cada pocos metros sobre historia, anecdotas y accidents en o puesto.

Una vegada feito o Caminito del Rey, en saliu por o punto sur y tornau en bus ent'o punto norte de salida, metat en auto metat a piet visité os puestos d'arredol, más que más o mirador d'os entivos, an que s'alufraban os tres entibos d'a redolada, Conde de Guadalhorce, Guadalteba y Guadalhorce, que os suyos bocallos quasi s'achuntan en o mesmo punto tot y que penden d'esferents arríus. Tamién arrecorrié os propios bocallos, un d'ells dito Sillón del Rey, bien poliu y que data d'o 1921.

Y d'o Caminito del Rey, con o lusco acucutando, marché ta Ronda, an que fería nueit. En arrivar-ie, encara quité enerchías ta fer una gambadeta de nueitz, y se veyeba que o puesto prometeba. Cal decir que dende o primer momento me pareixió que a chent yera una mica más agradable que no en os atros puestos surenyos en os que soi estau, y tamién que veyeba sinyals d'espanya y ideolochía patria por tot arreu.

A l'atrol diya, revellau, desayunau y presto ta fer gambadas y visitar puestos, pensaba estar-me-ie bellas tres u quatre horetas, pero a la fin me fotié quasi tot o
diya. Y no tanto por cosas a veyer en Ronda, sino más que más por a buena onda d'as chents con as que charré y por un encanto especial en as suyas carreras. Y ixo que yo no soi de puestos turisticos, y Ronda en yera. Baixé y puyé por os suyos puents y miradors arrienda, y dentré en dos atraccions turisticas: os banyos arabes y a casa del rey moro. Os primers, prou bien conservaus, ufren os antigos banyos arabes con as suyas tres cambras calient, templada y freda, y una chiqueta prochección que explica muito bien cómo funcionaban y ta qué feban onra. Sin estar un must, a visita yera recomendable, encara que chocaba una mica haber de bosar quasi cinco euros quan atras visitas muito millors -como as runias fenicias de Gadir- yeran de baldes. Pero a visita a istos banyos arabes feba vez, no se puet negar.

A casa del rey moro ufre bells chardins de prencipios d'o sieglo XX que quasi se
puet decir que facioron moda mundial en a primera metat d'ixe sieglo, pero lo más important, a traviés d'ista casa se puet acceder a os corridors y escaleras de l'antiga noria qu'ufriba augua a la parti alto d'o lugar mientras a puenda arabe. A construcción ye colosal y malas rematar, abaixo de tot, se plega en unas badinetas repolidas ficadas en metat d'a foz con auguas turquesas. Dende ixe puesto se prencipió a Reconquista cristiana de Ronda en 1485 y, por ende, se puet decir que de l'antigo reino nazarí de Granada, rematada en 1492. Sin dubda, y tot y que tamién cal bosar una dentrada, ye recomendable. L'adhibe valor a o puesto que Michelle Obama lo i visitase en 2010 y que Madonna rodase astí parti d'o videoclip de Take a bow, en 1994.

Antismás d'istas dos atraccions, mientras feba gambadas tamién veyé miradors en o norte y o sur d'o dito Tajo u tallo-foz an que se posa a localidat; a puerta d'Almocábar; a curiosa frontera d'o templet d'a virchen d'as dulors, con cariatides; as murallas arabes, por an que caminé mientras veyeba y uloraba o fumo d'as almazaras, y destacando en un troz a portalada arabe de la Cijara; o polidet alminar de San Sebatián; o paseu y parque Blas Infante, con a suya alamera, y prou que sí, a famosa plaza de Toros de Ronda, retrato d'una ciudat dada a la tauromaquia, u ixo se percibe mirando-se as suyas muitas estatuas, botigas y carreras relacionadas. Tamién en o centro, a piatonal carrera Espinel y as suyas embocaduras yeran a rebutir de bars de tapas, restaurants, botiguetas d'estilo y muita vida, que o suyo corazón yera a replaceta Santo Domingo.

Y prou que no me dixaré por alto un comentario a os famosos puents de Ronda, o viello y o nuevo -tamién bi ha unatro arabe, más chicot-, autenticos iconos d'a
ciudat, más que más o nuevo, que la fa conoixida por totz os costaus. Mientras o puent viello se fació en 1616, o nuevo se fació dentre o 1751 y o 1793, y con una esparpallant altaria de 98 metros estió o puent más altero d'o mundo dica o 1839, que s'inauguró o puent de La Caille en Francia. Y si bella cosa lo fa encara más poliu, ye que abaixo remata en una cascada que dicen tien bells 40 metros, y chusto debaixo d'ista, una gorga an que dende bell mirador s'alufraba una parelleta soliando-se y amorosiando-se y que me facioron asabelo d'envidia: gorga, naturaleza, puent historico, en o corazón d'un nucleo urbano pero isolaus -de feito, yeran solencos-, buen orache y aimor! Ya m'hese feito goyo a yo d'estar astí! Heban d'estar lugarencos que se conoixerían bien a ruta, porque no pareixeba fácil de plegar-ie y muitos caminotz yeran encletaus. Seguntes as horas, ye millor mirar-se o puent dende os miradors de l'este u de l'ueste. Yo me lo miré dende varios y me'n facié arrienda fotos, encara que mientras escribo istas linias as mías garras son escruixinadas de tanto haber puyau y baixau.

Tanto Ronda como o Caminito del Rey son destinos que mereixe la pena visitar. Tot y que son muito conoixius, no me defraudoron. Puet-estar que a menor afluencia dadas as actuals condicions d'a pasa aduyen en iste sentiu. Pero con tot y con ixo, totz os dos puestos tienen encanto a ufrir y se nota. Noté que a chent yera una mica más amable y chalanguera que no en atros puestos, pero puet-estar que ista sensación no siga que sozchetiva de raso. Por Ronda, fa goyo d'andar y andar mientras horas y horas, y o Caminito del Rey, sin estar millor que no atros puestos naturals en os que soi estau y estando masiau "familiar", no defrauda, más que más si se triga a suya visita guidada. Os pres son una mica caros en os dos puestos t'o que ufren, pero encara asinas, uno no se siente esculau por bosar-los. Diría que sin estar
puestos imprescindibles en a vida, son recomendable, sin dubda.

28.11.20

Enta Chibraltar: una soberana pero intresant tocada de uegos historica, que sobreixió con creixes as mías expectativas


Un d'ixos puestos a los que quereba ir dende chicot, y que agora yera a tiro de piedra, yera Chibraltar, ixe penyón peninsular que dende 1704 ye territorio britanico. Una curiosidat historica y cultural, de vegada que una tocada de uegos... combinación de factors que, qui me conoixca, sabe que m'encanta. Y no ye por meter-me con l'argüello espanyol, sino por o feito de tocar os uegos, siga a qui siga.

Marché o zaguer dominche d'octubre de maitins y dixé l'auto en Linia d'a Concepción, pos muitos puestos d'internet ya avisaban d'as codas que cal fer si quiers dentrar-ie en auto, antimás d'haber de bosar más por alparcar-lo astí en o penyón. D'atra man, en estar dominche, a zona azula en a Linia yera franca. Con tot y con ixo, a mala fama d'a Linia ta dixar os autos fació que lo dixase en a zona azula debant d'un hotel, vistero y dentre atros autos, ta privar-me malas experiencias.

Dende l'auto dica a muga Espanya-Reino Unio bi habría bells 10-15 minutetz a piet, y quan i arrivé, pasé a dita uega con muita curiosidat, amostrando o DNI. Mesmo le demandé a un policía nacional espanyol si podeba fer fotos, y ell, muito amable veyendo-me tant curioso, me dició que no podeba estar. Malas pasar a muga, una tipica caseta telefonica roya anglesa asperaba, ta fer-se a tipica foto postureu turista, pos totz sabemos que de cabinas, ya no se'n emplegan. Continé andando y a os pocos metros, a pista de l'aeropuerto de Gibraltar. Y ye que, en estar un territorio chicot y costerudo -o suyo pueyo puya 426 metros sobre o ran d'a mar-, han habiu de fer a pista tranversal a o penyon, en a suya dentrada que ye a parti más plana, y por tanto, trescruzando l'avenida-carretera de conexión con Linia d'a Concepción. Yo iba andando, y mala suerte de yo -u millor dito, buena suerte-, me trancoron as cletas d'a pista en os míos morros: dos avions iban a aterrizar, y yo lo veyé dende primera linia. Ya lo heba leito en bell puesto, pero no dixó de pareixer-me intresantismo. Autos, bicis, patinetes electricos y piatons, asperemos bells 20 minutos y, dimpués d'aterrizaus y apanyaus con os dos avions, puyoron a cleta y pasemos t'o corazón de Chibraltar.

A traviés de l'avenida Wiston Churchill, plegué en os tunels de l'antigo bastión de Couvreport, que conectan dreitament con a Casemates Square, una replaceta pincha a que prencipia a Main Street, a principal carrera d'a localidat, agora piatonalizada y con botigas d'estilo, restaurants y cafeterías. L'arquitectura feba alcordanza a os centros acotraciaus de ciudatz britanicas, con un toque mediterranio, más que más con o predominio d'o blanco en as fronteras -lo menos si lo contimparamos con as ciudatz d'a metropolis. En cierta mida, remeraba a Malta. O puesto, sin dubda, recomendable ta fer una gambada, y en a carrera ascuitaba anglés y castellano, pero más o primer, tanto por chent venida dreitament d'o Reino Uniu, como por llanitos y andaluces que bi van a treballar, con o suyo acento inconfundible, tamién en l'anglés. Os ninos charraban más que más anglés, con un accento britanico de tot. A experiencia yera prometendo, muitas sensacions y ideyas veniban a la mía capeza, o estimulo intelectual y cultural de Gibraltar prencipiaba superando as mías expectativas.

Facié toda a carrera mayor de Chibraltar y pasé por monumentos, estatuas y edificios historicos, como os chuzgaus, que destacaban por o suyo chardín de dentrada y a suya arquitectura britanico-mediterrania. Tamién pasé catedrals -esferents seguntes a confesión relichiosa-, y o palacio d'o gobernador, y por o camín, bells chodigos con os suyos traches, chaperos, barbas y pels encargolaus por os laterals d'o crapacín, tamién chocaban. A la fin, o chicot fosal historico de Trafalgar teneba un encanto especial, con fuesas esparricadas por una chicota era costeruda, con arbres fendo uembras y o sol eslampando-se dentre as suyas fuellas. Y dimpués de veyer-lo, pasando por a gara d'o teleferico que puya alto en o pueyo -pero no pas en a tuca-, arrivé en o chardín botanico de Chibraltar, atro d'os puestos que mereix a pena veyer, con polius chardins, monumentos historicos, y que soi seguro que si i vivise, disfrutaría ta corretiar u fer una gambada totz os diyas, u lo menos un diya par d'atro. Tamién tien un chicot zoo, pero a lo que cal bosar y en o que os animals, más que más primates y aus, son engarcholaus.

Iba con fambre ya, y encara que soi a dieta -que antis baixaba os kilos y me meteba en forma ascape, pero agora o metabolismo no perdona y no ye tant fácil-, un diya a la semana me permito bell luixo, y veyé por o camín, no guaire luent d'o chardín botanico, una pizzería que feba muitas buenas farchas a pre decent. L'ama d'a pizzería yera una anglesa metropolitana que no charraba castellano, mientras que os chulos y cambrers, quasi no charraban anglés y diría que veniban de l'atro costau d'a muga. O caso ye que con ixa pizzería encerté de raso, y con o estomaco pleno, marché ent'a segunda parti d'a visita a Chibraltar: a parti d'alto, que dicen reserva natural, con asabelo de rutas dentre naturaleza y fitas historicas, buen puesto ta fer eixercicio si se tienen buenas garras. Gambadas, costeras y monumentos; gambadas, costeras y monumentos, y más gambadas, costeras y monumentos, fació que o chicot remordimiento que teneba dimpués d'a pizza me se pasase: la cremé y con creixes.

Prencipié o puyatón con o castiello moro -Moorish Castle-, un d'os monumentos más antigos d'a ciudat y que, sin estar alto de tot, ufriba buenas anvistas y buenas fotos. O suyo interior amuestra as puendas de construcción musulmana y castellana. Cal decir que Chibraltar estió reconquerida por os moros dimpués d'una primera conquista cristiana, y, a la fin, estió reconquerida atra vegada por os castellanos, dica a plegada d'os angleses. Dimpués, no guaire luent, visité os tunels d'a Segunda Guerra Mundial. Esparpallants! Metros y metros de tunels feitos dentre o 1939 y o 1945 ta protecher Chibraltar d'una hipotetica invasión de l'Eixe, fendo-se una autentica ciudat sozterránea de kilometros y kilometros de tunels d'os que se pueden visitar bells pocos metros: hospitals, centrals d'enerchía, cambrals comunals, cocinas, alchubes... Muitos d'istos kilometros de tunels encara son emplegaus por os militars angleses ta entrenar-se. Tot isto nos l'amostró un anglés una mica rebordenco, con una audioguida que nos metió a totz en anglés encara que yéranos quasi totz espanyols y que a propia audioguida teneba a opción d'espanyol. A yo rai, pero a atros pobrichons no. Quan paró cuenta de que bi heba una parelleta anglo-espanyola, con o mesache guiri, a la vegada prencipió ell a explicar una mica más, pareixeba una mica más simpatico, y tamién fació un chiste sobre futar una mica de metros d'a muga a os espanyols.

Dimpués d'os tunels d'a Segunda Guerra Mundial, continé ent'a Exhibición d'o Sitio de Chibraltar, que le facioron os espanyols y os franceses a iste territorio britanico dentre 1779 y 1783. En reyalidat, una antiga construcción d'a puenda yera farsida de maniquíes, monyacos, textos y audios ta explicar cómo viviban en ixos tiempos: malotías, armas, castigos, etz. Tamién heban aprestau un chiquet video. Pero, dentre que quereba veyer muitas cosas y que ixa mena de contenius y fainas no me fan guaire goyo -m'estimo más de veyer-lo en bell documental de Youtube tranquilament dende o mío sofá u o mío leito-, pos no m'i estié guaire. Ixo sí, cal decir que siempre ye un detalle y un chicot plus que haigan pensau en fer istas cosas, como extra a las atraccions principals. 

Y no guaire luent, pasau o Centro de Patrimonio Militar ficau en un antigo fuerte con unas anvistas repolidas y en rematar una costera firme, yeran os tunels d'o sitio de Chibraltar. Sabeba que Chibraltar teneba tunels, pero no pas tantos, d'esferents puendas, y tant curiosos y intresants. Atra vegada, metros y metros de tunels, ista vegada sin guida, pero con muitos monyacos y letrers. Diría que masiaus, pos a la fin yeran repetitivos y saturaban informativament. Y ye que a saturación informativa ye un d'os defectos de muitas atraccions turisticas, pos como deciba Baltasar Gracián: Lo bueno, si breu, dos vegadas bueno. O caso ye que istos tunels tamién yeran asabelo d'intresants, rodiaban o penyón de Chibraltar por o suyo sur, a meya altaria, y los facioron os angleses mientras o gran sitio de Chilbraltar (1779-1783) en a luita contra os espanyol y os franceses. En a suya construccion, heban ubierto finestras y lucanas en a roca mirando-se a l'exterior, an que ficoron canyons ta disparar a l'enemigo. Con o paso d'o tiempo, mesmo metioron curtinetas ta disimular istos canyons, de por sí dificils de veyer y d'apuntar dende difueras, asinas como ta fer que o fumo no salise y los escubrise. Como curiosidat, cal decir que os tunels yeran disenyaus decantaus y con varias salidas ta que l'aire circulase y asinas privar fumos y malotías, pero con tot y con ixo, en estar puestos trancaus, a mascareta contra o coronavirus yera menister, cosa que a l'aire libre no'n yera.

O tiempo pasaba, me lo yera pasando muito bien en Chibraltar, con a suya historia y o suyo pueyo con prou naturaleza, pero quedaban muitas cosas por veyer. Quan merqué a dentrada en o parque natural, l'amo me dició que se podeba veyer en bellas tres u quatre horetas, pero ixo ye mentira: ta veyer-lo bien se'n amenista lo menos seis. Continé o mío camín seguindo as vías sinyaladas en o plano que me dioron en mercar a dentrada, sin dixar a un costau as esparpallants anvistas d'a badía d'Alchezira, costera t'alto y costera t'abaixo, y tras esnavesar y fer-me as tipicas fotos en dos bastions con repolidas vistas, a Devil's Gap Battery feita mientras a Segunda Guerra Mundial, y a Genoese Battery, que os suyos primers repuis son d'as puendas mora y castellana, plegué en a parti inferior d'a muralla de Carlos V, feita en a más grant parti mientras o reinau d'iste monarca hispano ta protecher a ciudat d'as enrestidas berbers, y que chusto en ista parti inferior la rematoron mientras o reinau de Felipe II, con a puerta d'a reina María Tudor.

Iste puesto ye una fita en tot Chibraltar, y no por a muralla en sí, que no desmereix, sino porque ye o principal puesto an que se pueden veyer os famosos monos de Chibraltar. Y ye que, ta qui no lo sepa, Chibraltar ye l'onico puesto d'Europa que auespeda una población de monos salvaches, u lo menos, no domesticaus de tot. Os monos no vienen d'antismás, de tiempos inmemorials, sino que estioron traitos dende o norte d'Africa por poblacions musulmanas, u talment anteriors, y orichinariament proceden d'os monts de l'Atlas. Curiosament, mientras a población d'istos monos -Macaca Sylvanus- ye achiquindo en l'Atlas, en Chibraltar creixe china chana y agora bi'n ha bells 300, a tamás que s'en han preso y levau muitos t'atros puestos. Fan parti d'a identidat de Chilbraltar y tamién son un atractivo turistico, con muitos turistas dando-les de minchar, tot y que en teoría ye viedau. A yo, que en primeras no me feban miedo istas bestias, dimpués d'una mala experiencia en Vietnam ya les he preso más respeto, y no m'acerco guaire. Con tot y con ixo, a istos se les veyeba más calmos, pero tamién yeran una mica más grants, y bi heba prous mais con cachurretz, cosa que encara puet-estar más peligrosa. Ixo sí, facié buenas y polidas fotos con o sol y o suyo refleixo macaco, con a mar de fundo.

Con pocas horas de sol, y andando dentre monos, esnavesé o puent colgant de Windsor, ubierto en 2016 y que, sin estar esparpallant, le da atro puntet a o pueyo natural de Chibraltar y as suyas rutas. Lo trescrucé, y mientras me trobaba con más costeras, canso perro, me gritó por telefono o mío millor amigo Enrique, comentando que o gubierno d'Espanya plegaba de declarar atra vegada o estau d'alarma por a famosa pasa d'o 2020. Estiemos charrando un buen rato mientras puyaba china chana dentre monos ent'a mía venient gara: a espelunga de Saint Michael. Pero en haber de baixar o ritmo charrando por telefono, y aturar-me una mica en a dentrada de l'atracción, me descansé, y bai si lo amenistaba. Yera baldau. Tanto que antis de dentrar-ie, a la chent que la cusiraba les demandé si podeba mercar augua por bell puesto por astí, pos yera de difícil trobar, y me dicioron que no, pero que l'augua de l'escusau yera potable. No soi d'auguas d'escusau, pero no me quedó atra, y cal decir que me sentó a gloria bendita. I dentré en a espelunga, que me la entrefilaba chicota y seguntes os manuals d'as atraccions, a rebutir d'estalagtitas y estalagmitas. Pero me trobé una polida sorpresa, a espelunga yera chigant, con bellas gleras y bell par de cambras chigants, en una d'as qualas s'heba aprestau un escenario an que se feban conciertos. Por as formacions granizas d'estalagtitas y estalagmitas, y por l'amplaria y distribución, remeré a espelunga de Callao, a man de Tuguegarao, en Filipinas. Ya no m'en quedaba guaire por veyer, pero sin dubda, ixe puesto sumaba encara más a un diya de perfecto d'historia, naturaleza y curiosidatz culturals.

Salié d'a espelunga firme contento y reviscolau, antiparti a temperatura baixa me veniba de bitibomba, pero no por ixo dixé de pasar atra vegada por l'escusau a chupir o mío garganchón. Y continé a recta final d'a mía travesía por alto de Chibraltar, indo ent'o Skywalk, plataforma de veire que han aprestau bien alto, an que veyer arredol d'o penyón en 360 graus. Poca chent bi'n heba y as colors d'o lusco ya acucutaban. Imposible trobar millor traza d'alufrar o tucón, encara que a chaqueteta, tanto por a baixada de temperatura como por a firme airera, yera menester. I estié bells minutos, facié as tipicas fotos postureu que con ixas colors quedan esparpallants, y china chana baixé por os senders naturals, pasando a o costau d'a fin d'o teleferico, y fendo parti alta d'a muralla de Carlos V-Felipe II, ista vegada ya sin monos, que be d'estar que seguntes s'acerca a nueit, s'amagan y marchan a dormir.

Una vegada abaixo, ya de nueitz, facié unatra gambada, encara ampla pero ista vegada por puestos planos, por as urbanizacions residencials d'as tierras conqueridas a la mar en l'ueste de Chibraltar, y me miré a Main Street con a plaza Casemates ta tantiar l'ambient nocturno, cosa de l'atro mundo pero millor que no en l'atro costau d'a muga, pos en Chibraltar practicament no bi heba restriccions covid. China chana torné ent'a Linia d'a Concepción, an que m'asperaba l'auto ta tornar ta Conil, con as garras crebadas pero o esprito contento.

Chibraltar me sorprendió. Asperaba pasar, veyer quatro gilipolladetas postizas, fer-me a foto postureu, y no sabría si me daría ta pasar tot o diya u habría de fer bella cosa por Linia d'a Concepción u mesmo por Tarifa. Tot a'l vies, Chibraltar amenista dos diyas a tot estrús ta veyer-lo bien. Asinas que no descarto tornar-ie, encara que tampoco me quedé con ganas de veyer garra cosa especial que no podese veyer. Chibraltar achusta una curiosa historia con monumentos, tunels, espelungas y miradors esparpallants; una polida naturaleza, prou que no pura de tot, pero decentment chestionada; una multiculturalidat curiosa, que se refleixa en o emplego d'as luengas y en o sincretismo britanico-mediterranio mena Malta, y cierto ambient cosmopolita en o suyo centro historico, encara que sin pasar-se, pos no dixamos de charrar d'una localidat de menos de 35.000 personas. Pero más que no un puesto ta visitar y fer turisteu, veigo Chibraltar como un buen puesto ta pasar una puenda meya-luenga, u mesmo vivir seguntes as situacions vitals: placha, mont, naturaleza, historia, curiosidatz culturals y una tranquilidat no aburrida. Vale que tener menos restriccions covid y poder veyer o rostro a la chent siempre fa que os sentimientos sigan millors, pero asinas como me quedé con a sensación de que Cádiz no cumplió as mías altas expectativas, Chibraltar ha sobreixiú as mías expectativas previas.

15.11.20

Enta Trafalgar: repolidas pero hippiosas plachas en as auguas de Nelson


A la distancia perfecta ta fer una cursa en bici dende Conil, se troba o cabo de Trafalgar. Pero como yo no'n teneba, pos i marché en auto, a lo galbán, pero de verdat qu'agana d'ir-ie en bici. Y como a servidor le fan goyo os puestos historicos, no podeba dixar de pasar a oportunidat, no sin antis mirar-me a dentrada en a wikipedia anglesa sobre a famosa baralla de Trafalgar, y bell par de chicotz documentals. Y ye que no'n sabeba brenca, y puet-estar que o mal papel d'os espanyols en ixa baralla explique por qué no s'amuestra en a escuela -lo menos a yo, que nomás m'enteré una mica más de qué iba l'asunto de Trafalgar quan visité a famosa plaza en Londra.

A baralla de Trafalgar concaró a flota naval de Gran Bretanya, enfilada por o vice-admirant Nelson, contra a flota Francho-Hispana, enfilada por l'admirant Villeneuve, en 1805 en ixas auguas gaditanas, en o marco d'as guerras napoleonicas. Mientras Francia teneba o control militar por tierra, Anglaterra lo teneba por mar. En una curiosa baralla naval, an que os contendients chugoron a o pilla-pilla por Europa y o Caribe, a la fin a flota britanica apercazó a la flota franco-hispana en Trafalgar. En pocas horas, y con tacticas poco comuns y curiosas, os angleses esboldregoron a os franco-hispanos, y ixa victoria suposó a hechemonía britanica en os mars dica o sieglo XX. Nelson murió en a mesma baralla, pero pasó a la historia como un d'os más importants herois nacionals britanicos.

Malas arrivar-ie con l'auto, lo dixé una mica apartau, pos parti de l'acceso yera
trancau, y mesmo que hese estau ubierto, no hese puesto continar por un camín a ratos pleno d'arena. Marché bell kilometro y meyo a piet, troz presidiu en a suya dentrada por bell par de botiguetas hippies, con os suyos amos sin fer cosa -no bi heba publico ni chent- so que charraputiando sin mascareta y carranyando-se dentre ells por custions de diners... Cosas de hippies. S'anunciaba a os pocos metros d'istos dos puestetz hippies un mercau hippie más grant y aprestau, pero yera trancau. Mal presachio ista dentrada. Y no porque as cosas estasen trancadas, sino por a presencia de hippies guayons.

Pero dixando ista anecdota hippiesca, o cabo de Trafalgar yera una atentica maravilla natural. Dunas con a fin en plachas kilometricas, d'arena polida y con
poquisma chent, que me facioron remerar as dunas de Paoay en Ilocos, Luzón. Y tot o paisache presidiu por o imponent Faro de Trafalgar, construito en 1860. Mesmo o rastro d'as ruedas de quads en l'arena feba entrefilar que bella cosa d'ixas tamién se fería por Trafalgar, quads que tamién me trobé por a carretera.  I puyé dica a cleta d'o faro, lo bordié y me facié as tipicas fotos de postureo, baixando finalment a la placha. L'orache yera perfecto, as colors en o lusco repolidas y a sensación de rosada marina quan as olas remataban en l'arena u trucaban as rocas, chunto con ixe soniu tant fuerte pero relaixant de vegada, me dixoron embabiecau. Tanto que, sin pensar ni fer cosa, nomás fendo gambada quasi a garras d'onso, veyendo as auguas d'a famosa baralla u estando-me quieto, me se pasó una hora sin saber-lo.

Ya en o lusco bien dentrau, y reviscolando-me d'a maravilla, decidié tornar y fer una gambadeta por o lugarichón cercano de Canyos de Meca... Pero estió una gambada curta: yera canso, ya bi heba muita poca lumbre y o puesto en sí continaba con o estilo hippioso-guayón, que, dimpués d'haber conoixiu prou bien en a mía vida y más que más en Filipinas, cada vegada refuso más. 

7.11.20

Enta Cádiz: una tacita de plata... poco habanera


Un d'os platos fuertes d'ista estacha yera Cádiz ciudat, d'a qu'heba ascuitau muito, tanto por historia como por floclore y cultura, y que m'atrayeba en tanto dicen que tien una sociedat ubierta y amistosa, y tamién un patrimonio y una distribución que fan alcordanza a ciudatz colonials como La Habana u Vigan. Y tamién, prou que sí, por o suyo orache calido. Amenisté tres diyas ta veyer-la.

O primer diya, arrivé un dominche de tardis, pasau o chentar. Dixé l'auto como bien podié sin bosar cosa, cosa que no estió fácil tot y que a zona azula yera franca, y me miré o plan d'a ciudat en GoogleMaps. Grants avenidas rodiaban toda a peninsula historica, que a la suya vegada teneba muitos troces de malacón y muralla, muitas vegadas cara t'o mar, tot isto chingarriau por bell bastión u fortaleza ta esfender a ciudat d'as enrestidas que veniban d'o norte d'Africa y d'atras potencias europeyas, más que más angleses y holandeses. Asinas que, como bi iría muitos diyas, decidié prencipiar fendo o rolde a o circuito d'as murallas y fortalezas. Bella parti en concreto podeba fer alcordanza a La Habana, como o Paseyo del Vendabal u as Murallas de San Carlos, pero en cheneral, no s'aproximaba ta cosa. Por cierto, que una d'as dentradas d'as ditas Murallas de San Carlos, an que agora se troba a Plaza de Filipinas, da un retiro a la Puerta d'Intramuros de Manila, a d'a carrera Victoria.

O caso ye que de cabo quan me desviaba ent'o centro d'a peninsula ta veyer bella fita, como o Monumento a la Constitución de 1812 y a Plaza d'a Hispanidat, y como en ixas horas o sol pretaba y mesmo cremaba, a la fin que quasi sin querer o cuerpo me dició de chirar y veyer más os callizos y monumentos que se troban en o corazón d'a peninsula dentre uembras: o concello, a seu -que yera trancada-, a parroquia de Santa Cruz, o teyatro romano -por desgracia tamién trancau-, y muitas replacetas y monumentos a personalidatz que d'una u atra traza son enreligaus con a historia de ista ciudat. Curiosos son también bells arcos que delimitaban murallas y mugas enantis, como l'Arco del Populu -vico en o centro, agora de tapeu- u l'Arco de los Blanco, y tampoco no le faltan antigos palacetz, mercaus y casas de personas de renombre antismás. Toda ixa ciudat, a más gran parti piatonalizada u semipiatonalizada, rebute patrimonio y historia, y se nota. Pero atra vegada, fueras de bell callizo u bella cantonada muito concreta -pero prou ta quitar a foto trapacera-, de estetica colonial cosa: Cádiz quasi pareixeba más una Salamanca costera, con malacons y buen orache, que no una Habana. Sinyors, si vustetz quieren trobar ixos esquemas y ixe patrimonio colonial en España, muito millor que marchen ta Canarias.

China chana, o sol baixaba y ya se podeba fer una gambada por os malacons costers, gambada prou agradable, por cierto. Asinas que pillando o Paseyo del Vendabal, y pasando por debant d'o teyatro romano, arrivé en o paseyo Fernando Quiñones, una luenga salida de tierra ent'o mar feita dentre crebaolas, que remata en o castiello de San Sebastián, que por desgracia leva bells anyos trancau, ta l'asombro d'os turistas que i yéranos. Ixo sí, o paseyo de bells pocos metros, con mar a cada costau y bella ola fura que mullaba una miqueta, yera un placer. Fer-lo mientras o lusco prencipiaba, encara más. O paseyo yera presidiu en a suya dentrada por una portalada historica, y chicotas plachas a os suyos costaus, an que beluns yeran ficando-se en l'augua.

Feita a gambada y as tipicas fotos postureo de rigor, continé o mío camín costero ent'o castiello de Santa Catalina, unatra d'as fortificacions esfensivas costeras de Cádiz, tot dimpués de trescuzar a piet o paseyo d'a placha La Caleta, con chent correndo, andando u mesmo fincando-se en l'augua, y por alto, por do yo yera fendo a gambada, buenas clicas de chovenastros y no tan chovenastros pasando a tardi, fendo-se bella biera de lata, sin midas de seguridat Covid, ni distancias ni mascareta. Honestament, quasi lo agradeixeba: vida! -Sincusatz-me a mía irresponsabilidat, pero ya sabetz que en iste blog escribo as cosas como las siento, encara que yo mesmo reconoixco que de cabo quan no son correctas. Arrivé en o dito castiello en cinco u diez minutetz, y bi dentré: exposicions d'una autora espanoyla y unatra chaponesa sobre telas y pinturas, y sobre tot, una chicota fortaleza en a punta de Cádiz con bells pocos pisos y laberintos ubiertos an que poder mirar-se a ciudat y a mar por totz os costaus. Parelletas d'enaimoraus -y yo solenco!-, y a la fin, cadagún trobó o suyo puesto en a fortaleza ta mirar-se o lusco, precioso de raso, adornau por os aplausos que a chent le adedicó dende a placha de La Caleta, o paseyo del Vendabal y o propio castiello de Santa Catalina. No m'entrefilo a la chent de Zaragoza aplaudindo o lusco totz os diyas, en un ambient tan amistoso y social, como si fuese una celebración.

A os dos días, torné ta Cádiz. Y ye que en a primera visita dominguera m'heba quedau con ganas de visitar as runias de Gadir, l'antiga colonia fenicia fundada arredol d'o sieglo IX aC -no se sabe guaire bien quán, puet-estar que antis- y que
enduró baixo o batiauguas cartachinés dica a plegada d'os romanos. L'asentamiento más occidental d'os fenicios, pueblo mercant que tenió as suyas principals ciudatz en Biblos, Tiro y Sidón, en o Libano, y tamién, en cierta mida, mai d'a civilización punica u cartachinesa, d'a que ya fablé quan visité Murcia. O chacimiento ye chicot, parti d'un bico fenicio con bellas casas, carreras, os respuis d'as banyeras ta fer salazons y treballar os peixes, y murs. Tamién bell par d'esqueletos, un d'un mixín muerto en a carrera fenicia y unatro, una crapaza d'una vaca. Pero por chicot que fuese o chacimiento, a prochección de bells 10 minutos en prencipiar yera buena -una mica aparatera y hollywoodera, pero feba honra y no aburriba- y malas rematar, a pantalla se plegaba y se veyeba tot o chacimiento, que yera amagau por dezaga y por o que podebas fer una gambada en pasarelas de veire muito bien iluminadas y ambientadas, y con sobrebuenas explicacions: concisas pero prou completas. Soi muito exichent con as explicacions, y istas me facioron asabelo de goyo por formato y conteniu. Antiparti, yo yera l'onico visitando o puesto o martes de tardis y a mesacha que yera cusirando yera bien maheta, m'explicó una mica más tot o patrimonio de Cádiz y nos quedemos charrando una mica.

En rematar a visita a las runias fenicias, pasé por un costau d'a Torre Tavira y a
suya cambra fosca, que dicen ye o millor puesto ta veyer Cádiz dende alto. Pero como yera pretando a plevizniar y as colors d'o cielo se'n yeran amortando, decidié dixar-la ta unatro diya, probablement ta quan tenese bella visita zaragozana. Y ye que no yera custión de bosar os siet euros ta no poder disfrutar o puesto de tot. Decidié continar a mía gambada ta rematar de veyer o centro historico de Cádiz, pero veyé uns calcers en una botiga que me facioron goyo, y prou que me los merqué. O diya, tot y que pleveba, yera salindo perfecto: runias fenicias, charrazo agradable y zapatitos nuevos! Bueno, ya una vegada con calcer nuevo marché t'o Baluarte de Candelaria, a zaguera d'as fortificacions costeras que me quedaba por visitar, pero o matacrabas se'n tornó en firme plevia y cambié de plan mientras feba a gambada: marcharía t'o cercano Museu de Cádiz, atracción que no yera en os míos plans inicials pero que teneba buenas valoracions en Google Reviews. O museu yera en a Plaza de Mina, que por a suya distribución, as palmeras, os loros que bi'n heba y una mica as fronteras d'as casas, teneba un toque colonial -ixo, u las ganas que yo teneba de veyer ixe toque. 

Y bai si estió un encierto! O museu yera a rebutir de repuis fenicios, romanos y posteriors, asabelo d'intresants, con piezas onicas. En a parti fenicia, ye curiosa a influencia echipcia mientras una primera puenda -dica os sieglos VI-V aC-, y a influencia griega dimpués baixo o batiauguas de Cartago, dica a conquista romana.
Pero o más impresionant de tot, que desconoixeba, yera a presencia de dos sarcofagos fenicios de marbre, d'o sieglo V aC, un d'un hombre y unatro d'una muller. Curiosament, os investigadors han trobau que dentro d'o sarcofago de forma femenina bi heba un hombre, y dentro d'o sarcofago masclino barbau, una muller. Os propios sarcofagos, os obchetos y mesmo os propios dioses y ritos fenicios, refleixan una clara influyencia echipcia, influyencia que plegó ent'o sur d'a Peninsula Iberica y que mesmo se cautivó por istas tierras. En primeras no me pensaba estar en o museo más d'una horeta, pero a la fin bi'n estié dos. Y ya, encara plevizniando y con o lusco acucutando, decidié marchar t'o Baluarte de Candelaria, por ixo de ramatar as cosas que en primeras quereba fer en a capital gaditana. Pero antiparti de malas luces y mal orache, me lo trobo trancau tot y que en Google meteba que yera ubierto. Bueno, facié la d'aquell y ya torné ta l'auto -que lo dixé difueras d'o centro historico- y ta casa en Conil, contento por un diya prou productivo.

Encara me queda un zaguer diya en Cádiz, ta veyer bella cosa que me s'ha quedau con o tintero y a parti no historica d'a ciudat, que de seguras que tamién tiene bell puntaz. Pero tot ixo ya lo feré unatra vegada, con bell amigo que vienga a visitar-me. Cádiz no yera mica mal, pero me fació una mica de burro falso: tacita de plata, puet; La Habana chica, ni de conya. Con tot y con ixo, pensando-lo un poquet, estoi que ye más falta de yo y d'as espectativas que m'heba feito, que no d'a ciudat en sí: una ciudat historica y patrimonial espanyola continental bien atrapaciada, pero rodiada de polidas plachas en as que s'han feito murallas, malecons y atras construccions historicas. Isto, chunto con a suya chent, l'atorgan muita identidat.