4.3.23

Enta Mai Trung: conoixendo a familia de Phương


O grant diya plegó. Ye una cosa que a yo rai, sincerament, pero que ta bellas personas ye muito important, y aquí en a sociedat vietnamita, encara más: conoixer a familia d'a novia! Yo no me goso de meter nyervudo con istas fainas, pero a verdat ye que mientras istos meses heba visto a Phương tant alticamada con o tema, que ixe nerviosismo pasó ta yo tamién. Dende feba tiempo -pos Phương en tiene 31, y ixo en a sociedat tradicional vietnamita ya ye estar viella- miraban d'emparentar-la con hombres de diners d'o lugar, que de vegada no la esredigasen, y achuntar-se con un forano que no ye precisament rico, pos crebaba tot o plan que l'heban feito. Rediós, yo ya me veyeba repetindo escenas de 8 apellidos vascos en versión vietnamita, y ye que como ya tos he dito, a chent d'o norte d'o Vietnam ye muito esferent a la surenca.

Pero facié la d'aquell, y bien relaixado dimpués de tornar de Nha Trang, a bueneta de Phương ya m'heba aprestau a furgoneta ta marchar ta casa suya en o lugar, y me planté astí o miercres 1 de febrero, en pleno Têt u anyo nuevo lunar, en modo casorio, con o chambergo bueno y bien pincho, como manda a tradición vietnamita. Y dimpués de un viache mirando-me videoclips y videos de finanzas en o móbil, y os paisaches de premontanya vietnamita por a finestra d'a furgoneta, astí plegué en a casa d'os pais de Phương, que me recibió con una sonrisa d'amor puro, pos fébanos dos semanas que no nos veyébanos. Ixo sí, totz iban en chandal y d'andar por casa, y prou que a yo rai, pero si ya de por sí me trobo incomodo con ropas de gala, o feito de veyer que no yeran menester, encara que fació sentir más incomodo, pero prou que ista fatera no yera important. Y si o recibimiento de Phương estió bien calido y amoroso, no menos puedo decir d'o recibimiento d'a suya familia: de su pai Toan, de su mai Lưu, y de totz os suyos tíos y primos.

Malas plegar, que serían as 12 u asinas, no tardemos guaire en chentar, cosa que yo agradeixié, pos como a furgoneta saliba bien luego, a las 7, no me vagó so que de malfer-me un café.  He de reconoixer que, sin querer quedar bien, a birolla que aprestoron ye a millor birolla tradicional vietnamita que he tastau, con muitas carnes d'esferents menas (coniello, betiello, pollo, tocín), y con una mena de longaniza bien sucosa que remeraba muito a la longaniza asada espanyola, y que me dicioron yera tipica de Cao Bang, an que vive a chirmana de Phương. Alto u baixo nos comunicábanos, pos os diez minutos diarios que l'adedico a o vietnamita -pocos, sí, pero no fallo garra diya-, chunto con o feito de venir de diez diyas en o sur, an que a chent ye muito más ubierta y incentiva más a comunicación mesmo sin fablar una mesma luenga, heban feito amillorar o mío vietnamita. Ixo, y que Phương y o suyo sobrinet Lâm, de once anyetz, me feban a ormino de traductors. Tamién he de decir que ya en ixe primer chentar me trobé con o que sería o principal problema ixos dos diyas con a familia de Phương: comer por tierra. Y no porque yo siga esquisito, que no'n soi, sino porque as mías garras remataban escluixinadas en no tener a flexibilidat asiatica.

Dimpués de fer-me o café con o pai de Phương, que destilaba amor en os suyos uellos quan charraba con yo, facié bell par de gambadas en bicicleta con Lâm, que tot callau ell me mostraba o lugar. Yo sentiba una conexión con ell, y de nueitz, me dició que quereba estar chugador de fútbol. Yo le dicié que quan ponese un gol important en o esdevenidero, me lo habría d'adedicar. Antis y dimpués d'os paseus con Lâm, con Phương facié dos visitas familiars. O primera, t'a suya tía y t'a suya lola de más de 100 anyos! Y ye que a chent en ixa redolada vive muitos anyos, y a muller, bien vielleta ella, se manteniba pispotera y argüellosa, pos no aceitaba aduya ta caminar. A yo me fació una mica de duelo que la despertasen nomás ta presentar-me-la, pero estió tot un argüello de vez. A segunda visita, t'os atros tíos de Phương, estió tamién asabelo d'agradable, pos se mostroron muito contentos de que fese esfuerzos con o vietnamita, y, cata tú, que o tío de Phương quitó una redometa de licor ta beber que no yera o tipico licor de roz, sino ron vietnamita! Y copón, yera dulcet y sobrebueno, como o tanduay en Filipinas! No tardé guaire en demandar-le a Phương por ixe ron, y ella lo desconoixeba, de feito desconoixeba que existise lo ron vietnamita, pero mirando por o rete, sí que en tienen bella destilería de ron, sí, por istas tierra! Próxima misión.

O lugar de Mai Trung fa parti d'o municipio de Hiệp Hòa a bells 50 kilometros de Hanói, y si no por l'humedo d'o paisache, una plana de rozals con pueyos-mallos presidindo l'horizont, diría que me trobaba en a Montanyana de Zaragoza d'os 90. Bico rural, de casas de dos u tres pisos, bien aprestadetas, todas con o suyo chardinet. Mardanos que s'achuntaban en o campo de fútbol, bien ta chugar, bien t'animar a la colla local, y un templo budista an que Phương aturó a rezar, no porque ella siga extrictament budista, sino por seguir a tradición y o costumbre d'honrar a os difuntos, igual que se feba en casa con o lolo, que feneixió fa dos anyos tenendo-ne más de 100. Una canal con un azute que feba un galacho presidiba un d'os costaus d'o lugar, y ixe mesmo galacho engaronaba os campos de roz, que chusto en ixos mesmos diyas a chent local yera plantando. Chent local que aproveitaba ta tener culecas, lapins y toda mena de verdín en os suyos patios. Si bien un lugar tant chicot no aduce a emprendimiento vital, ixo que tanto amenisto, as condicions economicas y de vida astí yeran buenas, como en quasi totz os puestos que m'he trobau en Vietnam, y no tienen garra cosa a invidiar a las espanyolas, encara que Phương me dice que en atras redoladas concretas sí que bi ha pobreza, relacionada más que más con as minorías etnicas. Y prou que as caras yeran de curiosidat y d'estranyeza de veyer a un forano astí, talment o primer en ayos.


A nueit en casa d'a familia de
Phương no estió menos intresant, pos t'a cena heban convidau a totz os primos y tíos, os que ya conoixeba, y os que encara no. Y menuda catrinalla yera ixa! Chovens d'a mía d'edat, belún d'ells vivindo luent, en Ho Chi Minh City, con os que compartié experiencias, charrazos como mal podeba, y sobre tot, muitos chupitos, como ye de dar en Vietnam. Ixo sí, como yo yera a novedat, totz quereban fer-se un chupito individual con yo, dica que, sin exacherar, diría que a metat d'o "unto" me lo zorrupié yo. Y qué yera ixe unto? Y aquí atra sorpresa d'istas chornadas: si o más común ye brindar con licor de roz -que a yo no me puya guaire, pero me dixa muito mal estomaco-, cata que o pai de Phương heba resobau en una garraba grant un licor con matas d'a redolada que a 90% sabeba a pacharán, y ixo sí que entraba millor en a mía pancha! Tanto que, ya de nueitz, mientras a colla de mesaches chugaba a las cartas por tierra, fendo apuestas, y yo yera en o leito tot baldau, a poco me'n puyo y marcho ta l'escusau a gomecar. Por fortuna, no plegué a ixe punto -encara que ya tos digo que no mancó guaire-, en buena mida gracias a la sucosa cena que atra vegada a familia de Phương, y más que más su pai, heba aprestau. Ixo sí, dentre tanta borina, totz os animaus con chupitos, chuegos y demás, yeran os mastos, no pas as mullers, y como bien le dicié a Phương, más se valdría que as mullers tamién dixasen o rol tradicional y s'animasen a fer borina, que ixo da muito más color y diversión a tot.

A l'atrol diya, me'n puyé y me bebié bell par de veires d'augua que me dioron a vida. Baixé os escalerons ta mirar d'aduyar a parar a lifara d'o desayuno, pero no me dixoron fer cosa.
Como yera astí sin fer cosa en a cocina, y a situación tamién yera incomoda por si podeba fer a impresión de que yera esperando, decidié fer una gambada por o lugarón a la mía bola, pero en ixas que en salir-ne me veyé un d'os tíos de Phương y ya no me dixó continar o camín: heba de pasar por casa suya sí u sí, asinas que, tot muito entreteniu, ixo facié, dica que a os pocos minutos venió Phương a buscar-me en modo mai, carranyando a o tío y decindo-le que yo heba de desayunar con ella y sus pais. O tío cedió, pero siempre que chentásenos totz dimpués en casa suya. Ixo me remeró a quan as mías tías y primos de pai se "carranyaban" por o lugar do íbanos a brendar quan pasábanos por Montanyana, pos mesmos os chestos y as risas yeran as mesmas. Asinas que finalment nos ne desayunemos en casa d'os pais de Phương y dimpués facié una gambada por o lugar con Phương, ta rematar marchando ixe maitín ta Hiệp Hòa, que fa como de capital comarcal, do heba de fer a zaguera visita d'as chornadas por a tierra natal d'a mía novia: os suyos amigos d'o instituto. Todas mesachas y un mesache mariu d'una d'ellas, con a mesma edat de Phương, heban decidiu fer vida en o lugar, quasi todas ya con fillos, y se les veyeba muito felices, pos o lugar ufriba una vida tranquila y comoda. Nos faciemos un café y a conversación estió más fácil, pos quasi totz ells teneban cierto libel d'anglés, y antiparti, quasi por primera vegada en dos diyas, yera fendo sociedat sentau en posiento y no por tierra. Pero en verdat, m'hese feito goyo d'estar más tiempo con ells, pos íbanos con o tiempo cronometrau. Antiparti, me dicioron que feba dos anyos que no se veyeban, y le dicié a Phương que t'a proxima habríanos de parar a quedada pensando en estar-ne sin tiempos, que a ocasión lo mereixe. Y ye que, en iste país ye muitas vegadas normal fer vida social de contino con os companyers de treballo y quasi ixuplidar a os demás, y ixo no me fa goyo.

He de decir que me quedé una mica triste quan marchoron a chirmana de
Phương y familia, con o sobrinet Lâm, sin despedir-me d'ells, pos yera durmindo y ells habioron de marchar luego en tener quasi tot un diya de viache ta Cao Bang. Tamién me quedé una mica triste de no tener garra foto con a familia, razón por a que no la veyetz aquí, tot y que le'n dicié bell par de vegadas a Phương. Pero ye que nian sisquiera se fotioron ells mesmos, que muitos estarán un anyo sin veyer-se, y yo tampoco no quereba estar o "raro d'as fotos" chusto ixa primera vegada que los conoixco. En fin, cosas d'o norte de Vietnam, que a chent no ye muito aficionada a las fotos.

Chentaus totz en casa d'os tíos de
Phương, nos ne despidiemos y pillemos l'autobús ta Hanói mientras quatre horas an que Phương y yo no aturemos de charrar y intercambiar impresions. Yo yera encantau con cómo heba saliu tot, Phương no menos. Totz me tractoron como a un fillo, y serán cosas mías, pero noté un amor especial en Toan, o pai de Phương. Yo heba tornau a la Montanyana d'os 90, quan lola y pai yeran vivos y bi heba más comunión dentre primos y tamién con a chirmanastra. Con o paso d'o tiempo, a muerte d'os viellos, o individualismo y a dispersión han rematau estricallando tot ixo, lo menos con yo, que quan bi he tornau os zaguers anyos nomás m'he trobau con fieros y charrazos por dezaga de primos y chirmanastra plenos d'invidia por a vida que levo. Lo que no quieren veyer ye que ta plegar t'aquí m'he habiu de foter y encara me foto horas de ficar codos mientras ella fulaniaba en a Oasis y ells se meteban raya dezaga d'atra en a penya d'os butaners. Pero bueno, tornando ta Vietnam, casa mía, le demandé a Phương cómo veyeba o futuro, y me deciba que se yera prencipiando a dar a mesma evolución que se dio en Espanya, con personas y familias que s'estiman más d'ir ta placha que de mantener o rolde, u que vivindo luent no podeban permitir-se veyer a las suyas familias en istas fiestas d'o têt tant senyaladas. Pero, agora que somos debuixando o nuestro esdevenidero, ella tien muito claro que a familia ye una proridiat, que no puet ni quiere estar deseparada d'ella, y ye bella cosa que yo respeto y comparto, más con una familia tant acullient y calida.

17.2.23

Enta Nha Trang: l'Alicant de Vietnam


Ecuador d'o mío periplo por costas d'o sur de Vietnam, y ixos quatre diyas finals heba decidiu d'adedicar-les-ne a Nha Trang, ciudat ya más conoixida y con muito más turismo, más que más internacional ruso. Me planté astí en furgoneta dende Tuy Hòa, y malas arrivar-ie, en dos u tres situacions paré cuenta de que astí, como en a resta de puestos turisticos, cal demandar primer o pre d'as cosas antes de mercar, costumbre que ya heba ixuplidau en Quy Nhơn. Asinas, con o chip una mica cambiau y dimpués de mirar-me bells puestos, pos os pres yeran más caros que no en as atras ciudatz, logué a Marqueta 18. L'hombre d'a botiga, siempre con -falsa- sonrisa, me dició que me la deixaba barateta si no feba viaches guaire luengos... Que sí, copón, que sí -de qué coda ha de saber ixe hombre ta do voi? En l'hotel, l'amo yera asabelo de chalanguero y ristolero, y miró d'emparellar-me con a recepcionista, una mesacheta choven simpatica. Tot turistico, sí, pero surenco tamién.

Malas pillar-la, ixe mesmo diya visité dos fitas turisicas en os arredols d'a ciudat, a pagoda de Sui Do y o fosal-templo de Tong Lam Son. A primera, en un lumo y arrecorrendo una cascada, ufriba unas envistas esparpallants de toda a plana por an que s'ixamena a ciudat. Os edificios relichiosos yeran o de menos, y o mío piet, ya quasi recuperau, me dixó puyar dica alto de tot. Yera poliu de veyer as familias que i viviban y cudiaban d'os templos fendo lifaras, totz arroclaus en celebración por o tết. O fosal, no guaire luent, yera tamién un puesto pacifico, an que fer gambadas sin guaire rudio, contrario a la resta d'o país, y yera presidiu por una estatua de buda chigant. Me trobé con bells mosens budistas y me convidoron a puyar-ie. Yeran asabelo de mahos y agradables, y dimpués un d'ells me dició si le podeba acercar a casa suya, no guaire luent, con a moto. Prou que lo facié, y a escena de levar a o mosen budista con a moto estió muito curiosa y graciosa.

A l'atrol diya, marché dica o templo champa de Phan Rang, que con tres torres ye un d'os monumentos principals d'ista cultura y civilización. A decir verdat, me confité muito, pos cata que yera a quasi 150 kilometros! I fue por a carretera d'interior, más rapeda, ixa que renuga Hanói con Saigón, ta dimpués tornar por una carretera secundaria costera, repolida, por alto de clamors, arrecorrendo as calas y plachas de Hon Den, Hang Rai, Thung, Bai Kinh, Binh Tien, y a badía de Cam Ranh. O paisache yera repoliu, y remeraba paisache tipico mediterranio, con una vechetación más bien de secano, piedras toscas y mesmo vites, pos ixa ye a redolada de Dalat, a zona de vins de Vietnam, que dicen no son malos. L'airera, ixo sí, yera tant fuerte, que me se fació muito muito embolicau d'aducir en varias curvas, encara que ixa mesma airera yera la que permitiba a os muitos surfistas y windsurfistas practicar a suya pasión. Por desgracia, a ixa airera tamién l'acompanyaban numbrosas boiras, con o que aganaba poco de ficar-se en l'augua d'a placha, cosa que de feito ya no facié más.

En tornar ta Nha Trang, ya de tardes, me gritó tot alticamau o propietario d'a moto. Que l'heba feito más de 300 kilometros en un diya! Copón bendito, cómo lo sabe? Pos porque l'heba ficau un GPS a o traste! Sincusa perfecta ta mirar d'escular-me, porque me quereba cobrar o doble de tot, pero dimpués d'una negociación, tenendo ell parti de razón y sin deixar-me escular tampoco, pos pleguemos a un alcuerdo. Y prou que siempre con as sonrisas falsas por devant y mirando de tener buenas resenyas en Google. Anecdotas a parti, aproveité a nueit fendo gambadas por a placha y as replacetas an que heban aprestau ferietas por o tết, más que más t'os ninos. Tot sin de ruidera y trafico, y ye que Nha Trang ye dica agora o puesto de Vietnam con o trafico millor regulau en o que soi estau, con as carreras de nomás un sentiu mesmo ta motos, bien disenyadas, y tamién con más control policial ta privar de que a chent espiguardada empachase a circulación.

A l'atrol diya m'asperaba atra ruta, ista vegada ent'o norte, dica plegar en Ninh Van, indo por una carretera costera con muita basuera y paisache industrial, en trobar-se-ie os astillers de Hyunday. Pasada ista interpresa, o paisache se tornaba más rural, y ya en a final d'o camín, en Ninh Van, apareix una placha repolida y tranquila, sin guaire basuera, en a que quasi me fico en l'augua de no estar porque l'orache agabanyau y biso no acompanyaba. As chents yeran celebrando también o tết familiarment, pero he de decir que astí no me pareixioron tan acullients como en as redoladas de Quy Nhơn y Tuy Hòa.

De tornada, pero encara con tiempo, me vagó de fer a que sería l'aturada que más disfruté de tot Nha Trang: as cascadas de Ba Ho. Bellas gorgas en un ballón folludo d'interior, muito aprestadas turisticament y con una dentrada que considero cara (4 euros), pero que mereixen, bai si mereixen. O prencipio ye una mica postizo, con hotels, restaurants y mesmo una piscina, pero malas que dentras en a endreza, tot ye muito más natural. Endreza que, dito siga de paso, va fendo-se más embolicada mientras puyas a sucesión de tres badinas, y en a zaguera cal fer unas gafas con cudiau, pos yera de fácil estozolar-se, y con mala caita. Tanto risque en os camins pareixeba Filipinas! Y a gorgas, sin estar as más polidas d'o mundo, yeran esparpallants, con l'augua no guaire freda, y astí, dentre semana, alto de tot y con a dificultat d'arrivar-ie, pos yera solenco. Como no sabeba qué me trobaría y feba una mica de fresco, me dixé o banyador en a moto, pero astí alto m'aganó de ficar-me en augua y lo facié espulleto, pos yera solenco. Y ya sabetz que m'encanta l'augua, pero muito más l'augua y l'ambient de badina que no de placha. Asinas que disfruté d'o puesto dica que quasi me se fació de nueit.

Os atros dos diyas ya no facié ruta, sino que me quedé por a ciudat disfrutando d'as suyas avantallas: fer gambadas por os paseus maritimos, visitar a torre champa de Ponagar, a galería de fotografía de Long Than, y o repoliu mercau de Dam, asabelo de popular y granizo Fer gambadas por ixe mercau remeraba a fer-las por o mercau de Tondo en Manila, tanto por edificios, como por tamanyo, productos y chent. Mesmo bell par de ladyboys me chitoron pedretas, y aproveité de paso ta mercar café luwak d'a redolada, ixe que escagarrucian as civetas y que dicen ye un d'os millors d'o mundo. De nueitz, me facié bella biera con Stefi, profesora d'alemán d'a Universidat de Hanoi que tamién yera pasando bells diyas por astí.

Yo en torné luego ta Hanói ta poder fer cosetas y treballos en a ciudat pantasma en a que se convierte a capital mientras o festivo d'o tết, y resulta que muitas d'as profesoras y chents que conoixco en Hanói fuoron ixos mesmos diyas ta Nha Trang, que pareix s'ha tornau o destín vacacional de moda. De feito, le deciba a Phuong que, sin tener o encanto insular de Phu Quoc, Nha Trang mesmo yera millor, en estar más ciudat y ufrir más alternativas d'ocio, más que más de nueitz, sin faltar-le por ixo atractivos como as gorgas de Ba Ho. Antimás, o contraste entre zonas turisticas a rebutir de rusos, os paseus maritimos y lo mercau chigant y local de Dam, chunto con o buen ambient, o buen clima, os rascacielos u lo paisache mediterranio d'os arredols, me feban muita alcordanza d'as ciudatz y paisaches d'a provincia d'Alicant, a que ya sabetz ye una d'as mías rechions favoritas ta vivir en Espanya si ye que torno garra diya, lo que veigo improbable.

Phuong me gritó por telefono varias vegadas ta veyer qué feba, ta veyer si o suyo perigloso latino yera ligotiando y buquindo con beluna por astí, pero siempre me trobó fendo una cosa muito millor: gambadas aforro por o paseu maritimo sin ruidera ni contaminación, alentando aire marino! Ixo sí que yera placer!


10.2.23

Enta Tuy Hòa: encanto familiar


A segunda etapa d'a mía ruta costera por o centro-sur de Vietnam yera Tuy Hòa, ciudat de bellas 200.000 personas que no dentra en os circuitos turisticos vientamitas, y muito menos os internacionals, an que pasé atras dos nueitz. Prenié un bus dende Quy Nhơn, que l'aloix m'heba aduyau a mercar, y astí mesmo coincidié con un mesache asabelo de maho que me dio conversación, encara que en primeras yo quereba ir a lo mío ritmo ascuitando mosica con os auriculars. Tipica situación filipina, no de fácil trobar en Hanói.

En arrivar-ie, atra vegada me trobé un aloix acullient y astí mesmo logué una moteta, a Marqueta 18, con a que preté ent'o norte ixa mesma tardi, visitando as plachas de Ganh Da Dia, Mui Yen, Ganh Ong, y mesmo me vagó, en a tornada, de parar en o templo budista de Chua Than Luong. Tot ixo, no sin antes pasar y fer-me a foto de rigor en o Thap Nghinh Phong, escultura chigant en o paseu maritimo d'a ciudat y que ye simbolo d'a mesma dende o 2021 que s'inauguró, y que en verdat no ye so que un sacacuartos, pos ta aturar-ie y fer-te a foto has de pagar, poco, pero has de pagar: un reclamo turistico sin de valor.

Pero lo que sí que tien valor, y muita, ye a carretera costera dentre rozals y dunas, esnavesando lugarichons locals an que os ninos chugardeyan y te saludan, tot mezclau con bell bua que impresionaba por a suya grandaria. Por desgracia, aquí me fue más difícil trobar una caleta escoscada an que ficar-me en l'augua, pero tampoco no me fació duelo, pos ya levaba dos diyas ficando-me-ie. De placha en placha, me se pasó lo tiempo y me s'ixuplidó chentar, tanto que l'estomaco ya me yera carranyando. Asinas que, en metat d'un lugarichón,, aturé en a replaceta an que yeran celebrando o tết y me preté un báhn mì (entropán vietnamita) y un suco con os que recuperé enerchías y continé o mío camín de tornada, pasando por o templo de Chua Than Luong, que encara me vagó de visitar. Os templos relichiosos no yeran en a mía achenda de visitas, pos ya en he vistos muitos, son totz más d'o mesmo, y no de no estar que tiengan una valor historica u paisachistica especial, pos ya no gasto más tiempo en ells. Pero por as horas que yeran y por trobar-se en metat d'o camín, iste me feba vez, y he de reconoixer que no estió mala visita, pos yera bien aprestadet, grant y repoliu. Astí veyé o lusco, ta tornar ya finalment en a ciudat.

As nueitz d'a ciudat de Tuy Hòa yeran de raso esferents a las que tenié en Quy Nhơn, con muita más actividatz de restaurentetz y barichetz locals, replacetas con celebracions familiars d'o tết, y tot isto no limitau a quatre callizos, sino que s'ixamenaba por tot o centro d'a ciudat, lo indicase u no Google. Antimás, o trafico me pareixió millor chestionau. Digamos que, contrario a la mayoría de puestos no turisticos de Vietnam, en Quy Nhơn aconsiguié aproveitar as nueitz tamién, sin de borina, pero sin d'aburrimiento.

O mío segundo y zaguer día en Tuy Hòa lo prencipié visitando o templo champa de Nhan, alto d'un lumo en o centro d'a ciudat. En a dentrada, gratuita, m'abordó una mesacheta choven, de 27 anyos, que yera fendo una gambada con o suyo fillet de 2. Yera mayestra d'anglés en una escuela d'a ciudat, encara que veniba d'atra, y astí viviba con o o criet y con suyo mariu, que en ixe momento yera treballando. Me explicó una mica o monumento, y me deciba que astí en Tuy Hòa teneba una vida tranquila y feliz, sin d'aburrimiento, y que yera muito contenta con tot. A mesacha yera polideta, simple y con encanto, y transmitiba muita enerchía de vez que serenidat. Sin malicia denguna, a mesacha enamoraba, y ascape pensé que Quy Nhơn sería un puesto ideyal ta fer una vida y una familia con Phuong.

Dimpués de prencipar o diya d'una traza tant polida, le preté a la Marqueta 18 dica rematar en a placha de Son Dung, atra vegada esnavesando lugarichons, rozals y campos de dunas deserticas. Por o camín, me trobé con un d'os grants problemas que m'acompanyarían ya por a resta d'o viache: l'airera. Yera fortiza y levar a moteta no yera mica fácil. Y en os campos de dunas, bandadas d'arena t'abatanaban de cabo quan. Pero no tot ha d'estar gloria y paz. En Son Dung trobé una caleta coralina repolida an que me capucé y nadé, mirando-me os peixes con as mías gafas d'augua, y en a tornada tamién aturé en atras plachas, ya sin ficar-me-ie. As caletas amagadas ufriban buen banyo, no pas os arenals grants, an que caleba parar cuenta con as olas.

En a badía de Vung Ro aturé a fer-me un café en un guarichet en a carretera alto d'o puerto, que ufriba envistas esparpallants. Y d'astí continé ent'a mía zaguera aturada d'o diya, o faro de Dai Lan, an que un sinyal diz que ye o puesto más a l'este d'o país, encara que mirando-me-lo por o rete y os mapas, en verdat ye unatro cabo a pocos kilometros, por o que tamién pasé ixe mesmo diya. O faro de Dai Lan ye de pago, pero ufre un recorriu circlar d'una horeta a piet, que facié indo por a placha y tornando por o mont. Yera la primera vegada que estiraciaba as garras dende Camboya, prevando o mío piet, que china chana m'iba dando concesions, y bien que lo agradeixié. Cal decir que a placha astí yera escoscada y repolida, pero en estar rematando o diya, y sobre tot en haber un temporal fuerte, no fiqué so que os míos pietz.

Si de Quy Nhơn deciba que pareixeba achuntar os puntos negativos d'una grant ciudat -estrés, trafico- y os negativos d'un lugar -monotonía, aburrimiento-, de Tuy Hòa a impresión que me levé estió chusto a contraria. Sin estar una grant ciudat, más acorde con o mío estilo, no yera aburrida y sí tranquila. L'ambient familiar en as replacetas y os paisaches, as plachas, campos y planas en a redolada, fan d'ixa ciudat un d'os millors puestos que he conoixiú ta fer niedo. Y toda ixa sensación se vio reforzada con o repoliu charrazo que tenié con a mullereta y o suyo fillo en o templo champa de Nhan.

3.2.23

Enta Quy Nhơn: quiesta placha!


Semana d'o Tết, o cabo d'anyo vietnamita seguindo o calandario lunar, y ixo implica una d'as -pocas- vacacions que bi ha en Vietnam. Como ya sabetz, pocas semanas antis heba teniu os festivos d'o cabo d'anyo occidental, y ista semaneta decidié fer bella cosa esferent a l'aventura de Camboya y Chau Doc, u a las montanyas de Pù Luông. Ista vegada marché t'a placha, dimpués de bells meses sin pisar l'arena. Y ya sabetz que yo soi hombre de calorcet y augua, asinas que lo amenistaba. Bai si lo amenistaba!

Dimpués de rechirar una mica en o rete, preguntar-le a Phương y a bell amigo conoixedor de Vietnam, y sabendo tamién que quereba alternar o puro vientamita con bell puesto más turistico que ufrise más ocio y comodidatz, a la fin me preparé una ruta Quy Nhơn-Tuy Hòa-Nha Trang, mirando-me tamién que os pres estasen decents, que mientras o Tết puyan muito y ya m'heba dixau buena cosa de cauquerré en a ruta por o sur. Asinas, o segundo viernes de chinero pillé un vuelo que me dixó en Quy Nhơn, y astí prencipié a dondiar. O mesmo viernes logué en l'aloix una moto barateta, a Marqueta 17, y de tardis encara me vagó de marchar t'as torres Hung Thanh, monumento champa, a civilización que mandó o sur de Vietnam mientras sieglos.

D'a civilización champa ya charré una mica quan marché ta Mỹ Sơn, cerca de Hội An, en prencipios de 2020. Governoron o sur de Vientam mientras sieglos, estando dimpués conquerius y asimilaus por o norte, y a suya cultura d'orichen hindú, pero que ha iu ficando caracteristicas musulmanas -a relichión que a mayoría ha rematau profesando-, ye una d'as causas que marca a tant vistera esferencia norte-sur en Vietnam. Hue constituyen una d'as etnias de Vietnam, y a suya luenga ye d'a familia malayo-polinesia, como lo tagalo y no pas como lo vietnamita, austroasiatica. Tienen tamién muita presencia en Camboya.

Pero, tot y que a diversidat cultural y a historia d'os pueblos ye una d'as mías pasions, sincerament no yera astí tanto ta veyer monumentos como ta disfrutar d'a placha, d'o sol, d'ir d'aforro y  d'alentar aire marino, y ixo facié os diyas que estié por astí. Visité as plachas y lugars costers de Bai Xep, Bai Nom, Xuan Thinh, arrecorrendo carreteras costeras y campos de dunas como as de Tu Nham, tot dica plegar en Bai Om. O plan, os paisaches y mesmos as chents no podeban estar más esferents a las que se troban en o norte de Vietnam. Visité arrienda de plachas y caletas, y, por desgracia, a mayoría d'ellas yeran puercas, con basuera por totz os costaus, un d'os más grants problemas de Vietnam. O truco ta eslampar-ne ye mirar-se en o satelite de GoogleMaps as plachas, as colors d'as auguas buscando as más turquesas, y sobre tot, que no bi haiga barcos pesquers en a redolada, pos quan bi'n ha, ye sinonimo de basuera. Beluna d'ixas plachas que feban buena farcha yeran de pago -menos d'un euro-, pero bella caleta amagada no, y ixas yeran os autenticos tesoros.

Y dentre ixos tesoretz, en Quy Nhon me quedo sin dubda con una caleta que trobé en Xuan Thinh, a man d'o templo budista que tienen en construcción y que se diz Chua Tu Quang. O lugar yera chicorricón y de pescadors. Y ixa caleta de tasament 20 metros ufriba una placha rocosa d'auguas turquesas y sin dengún ta molestar. Antimás, os pescadors fainiaban en atra placha d'o lugar, por o que as auguas yeran escoscadas, turquesas y con asabelo de peixes y corals. O paradís, y como digo, i yera solenco! Talment tienga una imachen más positiva d'ixe puestos que no d'os atros en os que i estié porque precisament estió o primero a lo que plegué y porque o mío cuerpo yera demandando chusto ixo, pero de verdat que lo teneba tot! D'atra man, por o camín, con a moto en os arredols rurals de Quy Nhon, totz te sonrediban, te saludaban y belún mesmo se mostraba sorprendiu de que un occidental pasase por allí.

En ixos dos diyas tamién miré de puyar o mont d'a ciudat, Ba Hoa, pero yera innacesible en moto y o mío piet encara no yera de tot bien ta fer ixas cosas dimpués de l'accident de Pù Luông, asinas que me limité a bordiar-lo con a moto, disfrutando d'os paisaches más rurals. Sí que facié una caminata más accesible en o sur d'a ciudat, en o puesto dito Ghenh Rang Tieng Sa, camín por clamors costeras que troba a suya tuca en un lumo an que han ficau o nombre d'o lugar en letras chigants, ta que se veiga dende totz os puestos, mena Hollywood. Más que no as letras, o puesto yera muito bueno ta caminar u fer esporte sin de trafico, pos yera vedau de pasar en auto u en moto. Y tamién sobresalen os muitos fosals en pueyos bucolicos a piet de placha que me trobé mientras toda a semana, con fuesas coloridas seguindo a tradición d'a redolada, repolius!

Pasé ixe par de nueitz en a ciudat de Quy Nhon, y tot y que ye grant -medio millón d'habitants-, o paseu maritimo yera mortet, con nomás bell par de baretz en una placha kilometrica, y nomás a plaza principal ufriba una mica más d'actividat con quatre guariches contaus de celebración d'o Tết. D'atra man, tot y que yera un puesto costero, tampoco no remataba d'ufrir a tranquilidat que buscaba, con masiau trafico y ruidera en as carrerras principals. Quasi diría que Quy Nhon remataba achuntando o malo d'una ciudat grant -ruidera, estrés-, con o malo d'una ciudat chicota u lugar -monotonía. Tiengo que decir, ixo sí, que me trobé un tracto agradable, profesional y impecable por tot arreu, cosa no siempre fácil de trobar en Vietnam, an que predominan as sonrisas falsas en puestos turisticos.

27.1.23

Enta Pù Luông: para cuenta con a moto


Cabo d'anyo y Phuong m'heba aprestau un regalo muito especial: tres diyas en Pù Luông, una val a bells 120 kilometros de Hanói, autentica, an que fer un turismo sano, no pas masificau, y conoixida por os suyos rozals en terrazas. Y ta fer-lo más especial, me proposó d'ir-ie en a moto, trachecto que nos ne costaría bellas quatro horetas con paradetas, y encara que a motomarqui ye una moto viella de segunda man y no sabeba cómo levaría un viache asinas, pos astí que me ranqué y le dicié que sí.

Tot pareixeba ir de bitibomba, pero a las dos horas de viache u asinas, me se durmió a garra, más con o peso d'as carteras que hébanos ficau devant de yo, y en ixas que aturamos una miqueta ta estirazar-nos y Phuong veye que a moto chingarria olio... Malas farchas feba, asinas que aturamos en bells mecanicos y totz nos dicioron lo mesmo, que a moto yera en muito mal estau y que ixa avería feba malas farchas. O zaguer d'ells, en o lugar de Hoa Bin, nos dició que a nuestra millor opción yera plegar ta Pù Luông, y astí, mirar de trobar bell apanyo u tornar dreito ta Hanói en bus. Asinas que ixo faciemos, con miedo en o cuerpo sin saber si a moto aguantaría u no.

Tanimientres, a carretera se meteba más costeruda y a moto prencipió a fer rudios quan le pretaba, dica que en un punto, s'enchegó a lumbreta de motor y prencipió a ulorar a cremau. Aturemos ascape en o primer lugar por o que pasemos, que mirando-me o GoogleMaps estoi que sería Mường Khến, u talment Lung Van, pero no trobemos mecanicos, pos tot o mundo pareixeba estar-se en casa u en os dos u tres casorios que veyemos en carpas en metat d'a plana dentre pueyos. En un puesto, demandemos aduya a una colla de chovenastros que yeran chugando a billar, y un d'ells, que yera mecanico en atro lugar d'a redoalda, gritó por telefono a l'amo d'o taller cercano y le demandó permís ta vender-nos una garrafa d'olio y mirar d'aduyar-nos, mientras charraba por telefono con a persona a la que le merqué la moto y se carranyaba con ells por vender-me-la. No nos aseguró que ixa garrafeta nos fese honra, pero tampoco no tenébanos más opcións y d'atra man no yéranos guaire luent d'o nuestro destino.

China chana tiremos por una carretera bien costeruda, con rampas dica o 20%, y que trobaretz en o maps con o nombre de Đèo Lũng Cao Huyền Thoại. O problema d'a carretera no yera nomás os costonazos, sino tamién que yera barraballa, y si a tot ixo le sumamos que a motomarqui no destaca por os suyos buenos frenos, a trachedia s'escribe sola: nos estozolemos en una d'ixas marradas, no guaire grau, de no estar porque a moto cayó alt'o d'o mío piet cucho. Tanto mal me fació que churaba que m'heba crebau bells ueso, pero a la fin no estió asinas, tot y que mientras escribo istas linias, tres diyas dimpués, encara no puedo caminar bien. A cascar-la bachata por toda la semana... Phuong s'esgarranyó os chenullos y se trucó a man, pero no estió grau.

No quedaba guaire ta rematar, pero no podébanos continar. Con tot y con ixo, yéranos n'o cul d'o diaple y dengún no pasaba por astí. Asinas que no nos quedó atra que tornar con a moto y mirar de rematar ixe puerto, con o resultau que baixando-ne, os frenos falloron y Phoung habió de blincar d'a moto ta poder frenar-la, porque si no, nos n'íbanos ent'abaixo. Por fortuna, no se fació mal. Miedo, miedo en o cuerpo yera o que tenébamos os dos, y glarimas de dolor en yo por o mío piet cucho. A la fin, bien a monico, aconsiguiemos plegar en l'hotel pasadas seis horas d'a nuestra salida, y lo celebremos como si salísenos d'o infierno. Antimás, l'hotel que heba preso Phuong yera una maraviella, y cenemos astí por cabo d'anyo, estilosetz, con carne de carabao, yo coixo, y sobre tot, con risas, muitas risas por a experiencia.

O primer diya de l'anyo, nos dispiertemos con os tipicos mensaches de felicitación y faciemos una gritada a Enrique y a toda ixa clica que ye por Zaragoza, ells salindo de borina, nusatros baixo a colchada como bien agana en un puesto de montanya en l'hivierno. Dimpués d'ixo, y d'escamochiar bells minutos, nos ne desayunemos en o fabuloso bufet libre que ufriba o restaurant -sí, o puesto ye esparpallant, dormir con Phuong o millor, pero o desayuno tampoco no se quedaba curto en placer-, y con yo coixo de tot y sufrindo y a moto meyo estricallada, astí que la pillemos y pretemos a fer o chiro a la val de Pù Luông: yéranos astí ta chugar y que fues lo que dios querese!

Y a chugada no nos salió mica mal, porque a moto se portó y o diya, soliau, encara más. Faciemos toda la val, que en extensión y mesmo en paisaches, remeraba a Echo u Ansó, y por o camín aturemos en belún d'os lugarichons que bi'n heba, con ninos y viellos saludando-nos y querendo chugar. O mío piet, china chana iba millorando, y o pantasma d'a fractura de ueso s'escollaba. Mesmo a moto pareixeba ir millor en os costonazos. En o prencipio d'o camín estrivemos ta Hang Dơi Kho Mường, una aldeia en meyo d'una plana que a suya principal atracción yera una espelunga graniza alto d'una costera, y que por ixo mesmo apresentaba una mica más de turismo, pero no pas guaire. Yo, que yera contentizo, encara quité rasmia y bi puyé con o piet en mal estau, pero fació honra.

Feita a espelunga, continemos fendo o chiro a la val, a monico dadas as nuestras condicions fisicas, a situación d'a moto, a carretera y o nuestro miedo, pero disfrutando más asinas d'as repolidas envistas que a val ufriba, y prou que d'a companyía mutua. Aturemos en bella marrada ta fer fotos, y tamién en un pontet, an que se columbraban bell par de rotas que trucoron o mío ficacio. Caminemos dica as rotas y si de por sí yeran polidas -probablement siga a primera vegada que veigo rotas artesanals en emplego practico, no pas turistico-, cata que as tuberías que emplegaban ta carriar l'augua yeran de bambú! Enamorau de tot en yera!

Yo yera encantau con o viache, y Phoung tamién, pero ya sabetz que ta yo a onica comida d'o diya sagrada ye o desayuno, y que dimpués chento u ceno ves-te-ne a saber quan, pero a pobreta de Phoung teneba fambre y con razón, asinas que rematemos a val y marchemos dica o lugar de Cành Nàng, an que en una taberneta chentemos sopas vietnamitas bien sucosas por quatre duros, u millor dito, dos duros.

Dimpués de chentar, arrecorriemos os 20 kilometros que nos desaparaban d'o nuestro hotel, dito Pulong Casa -ya sabetz que no goso de fer publicidat d'hotels u restaurants, pero iste lo mereixe-, china chana, disfrutando d'o trachecto y sin forzar a moto, ta arrivar-ie chusto ta disfrutar d'una gambadeta por os rozals d'a redolada mientras baixaba o sol, y dimpués descansar-nos y disfrutar d'a nuestra companyía. A l'atrol diya, nos ne desayunemos como campions y tornemos a fer una gambadeta pos os rozals d'a redolada, fendo fotos, bell video y aproveitando as zagueras horas chuntos dica que plegase l'autobús de tornada ta Hanói a ixo d'as dos d'a tarde en o lugar de Cành Nàng, pos encara que dubdemos una miqueta, a la fin fuemos a lo seguro y a moto no'n yera. Cosas de Vietnam, ficoron a moto en o maletero d'o bus sin garra problema, como si os busers tenesen ya experiencia en ixas envueltas. O bus cama vietnamita, ixo sí, iba a rebutir, con chent por os corridors que de cabo quan t'empentaban sin querer, pero lo menos tenébanos puesto asegurau y fixo.

Iste viache ta Pù Luông, regalo de Phuong, ye estau un d'os viaches más especials que he feito. He teniu experiencia en relacions, como ya bien sabetz si leyetz o blog, y por bells motivos u por atros, nunca no rematan de cuacar. Ista vegada, soi salindo con a persona más esferent a yo con a que he saliu, más que más por as culturas que rastramos dezaga, pero somos trobando os alcuerdos, tenemos os dos esprito de conciliar y tirar ta debant, y somos aprendendo muito l'un de l'atro. Nunca no m'heba trobau asinas y talment ista siga a vegada. Y no diré más pos, encara que iste blog ye un diyario personal, no deixa d'estar publico.

Remato adhibindo que Pù Luông ye una d'ixas perlas vietnamitas que sin estar desconoixida, no ye saturada y ufre una experiencia autentica y sana a o visitant. China china voi fendo un listau de puestos ta visitar que pasaré a os amigos que i viengan, listau an que no figura dengún d'os puestos turisticos "naturals" que apareixen en as guidas que se veyen por o rete. Si viens ta Vietnam, fuye d'ixos puestos y marcha t'alterativas como Pù Luông!

20.1.23

Ent'o mundo rural d'o sur d'a Indochina: Kampong Khleang, Châu Đốc y o Mekong


Ya me conoixetz, y a semaneta por Camboya no heba de limitar-se a os reclamos turisticos de Angkor y os monumentos de Phnom Penh, si no que prou que heba d'esforigar una mica más en un continent que por seguridat lo permite. Asinas, con a Marqueta 16 que pillé en Seam Reap, o zaguer diya que i estié m'eslampe por zonas rurals, en a marguín d'o lago Tonlé Sap.

En primeras marché t'o puerto de Chong Khneas, encara en a propia Seam Reap, una mica ta conoixer a zona y tamién ta informar-me de barcos que conectasen Seam Reap con Phnom Penh, pos antismás bi'n heba, pero agora en o centro d'a ciudat totz me deciban que no bi'n heba. O mío zaguer recurso estió demandar-ne en o propio puerto, y astí ya me rematoron de confirmar que habría de prener un bus ta marchar ta Phnom Penh. Facié la d'aquell, pero encara me vagó de fer una gambadeta por o chicot bico de palafitos en l'augua con una colla de mesachetz chugando a billar que, chunto con l'amabilidat d'a chent y a ulor a chafarote y potrerizo, me tresladó a Filipinas.

Sin guaire más a fer en o puerto, con a Marqueta 16 disfrutando de lugarichons y paisaches rurals, preté a fer o camín que endrezaba enta Kampong Khleang, o más grant lugar sobre o lago d'a redolada. Ta dentrar-ie caleba bosar una detrada barateta, pero no pas tant barateta si t'aganaba d'incluyir un paseyo en barca. Miguel ya m'avisó de que no pillase lo paseyo y que, malas dentrar en o lugar, demandase a la chent local de fer-lo, que me saldría más barato y a experiencia sería muito millor. Y asinas estió. Primero, arrecorrié o lugar luengizo de dos rúas que a os suyos costaus teneba galachos y casas sobre os galachos, de camín embarduquiau y sin asfaltar, ninos chugardiando por totz os costaus, y basuera, muita basuera. Aquello me fació muita alcordanza a bells puestos de Filipinas, más que más en os arredols de Zamboanga. A chent no charraba anglés, pero contrario a Vietnam, d'una traza u d'atra feba por entender-se y entender-me, asinas que de bitibomba.

A la fin, a base de demandar y charraputiar con a chent, m'enfiloron ent'a una d'as casichonas, a la fin d'o lugar, an que una viella muller s'ufrió a fer-me una gambadeta por o lugar en a suya barquichuela, levada por ella mesma y por a suya nieta de 12 anyadas. En verdat, no lo feban por dar-me a vuelta, sino porque heban de mercar en esferents casas que feban de botigas alto de l'augua, y me demandoron si quereba ir con ellas. Prou que sí! Muito millor que qualsiquier producto enlatau turistico! Facié fotos y miraba de comunicar-me con ellas, encara que yera envolicau en no charrar a mesma luenga. Nos faciemos buenas risas por tot o camín, y me trucó muito o ficacio cómo aturoron en una d'ixas casichonas y a lola pretó a charrar con atras dos viellas, que en verdat, antimás d'amigas, yeran as farmaceuticas de l'aldeia aquatica, y le vendioron pildoretas de paracetamol a la muller. A chent con a que nos trescruzábanos saludaba y charraputiaba una mica, de vegada que le deciban a la muller bella cosa que yo entendeba como "Suerte, eh! Yes fendo negocio hue!". En rematar a cursa, dimpués de una hora radida, me despidié d'ellas deixando-les una buena propineta que metió felices a totz, pero más encara a la nina, pos a lola en cuentas de pillar os diners, les ne dio totz a la suya nieta.

Quasi con a glarimeta me despidié y encara chenté un entropán (u bella cosa asinas) que merqué en un postichón d'o lugar, ta rechirar una mica en atro lugar aquatico, dito Kampong Phlok. Malas plegar en a puerta d'o lugar, guardias malhumoraus y vendedors invasivos me trancoron o paso y me dicioron que teneba que bosar dentrada. -Ok, chirmán, no s'en faiga! Y quan marché t'a taquilla, nomás ufriban combinaus turisiticos enlataus por un pre de 30 euros o más barato. Que les peten. Dimpués, en Google puetz mirar que as opinión son prou negativas, que ye un timo. Tornando ta Siem Reap sin buscar-lo pasé a o canto de bells templos de Angkor, a muitos kilometros d'os principals que heba visitau os diyas d'antis, y con os que facié cuenta d'a extensión d'a megapolis. Por desgracia, a dentrada de dos diyas me s'heba caducau y no podié veyer o lusco dende astí, pero aganar m'aganaba.

A mía segunda incursión en o mundo rural d'o sur d'a Indochina estió ya en Vietnam, en concreto en Châu Đốc, lugar mugatizo do arrivé con un barco por o río Mekong. Por un regular, t'ufren muito más ir-ie en bus que no en barco, y encara que no ye difícil trobar a información de cómo fer-lo en barco, que prou que ye muito más intresant, tampoco no creigatz que ye fácil. Como curiosidat, has d'aturar en un par de guariches en a muga fluvial ta fer o control de pasaporte, an que prou que no heban ixuplidau de ficar bella botigueta de venda de beliquetz. En Châu Đốc, que no plega a os 200,000 habitants, facié una nueit, que aproveité a caminar por o paseyo fluvial, bien aprestau y an que familias yeran chugando con os ninos, totz te saludaban y mesmo bi heba un grupet de chent adulta danzando salsa... Sin de mosica! A l'atrol diya no teneba un plan fixo, sino caminar y disfrutar d'o puesto y d'as suyas chents, y asinas facié, caminando por as casas d'a marguín que feban bicos aquaticos que, sin salir d'a pobreza, ufriban una vida muito más digna que os lugars aquaticos camboyanos y prou que filipinos.

Una mica como sincusa d'a caminata, y en modo Pokemon, prencipié a demandar a la chent do podeba tastar una d'as especialidatz d'a redolada que Phuong me comentó: a carne de rata! Totz se'n rediban y me deciban que ya no se'n vendeba en restaurants, que yera viedada. Pero yo no reblé y m'arrecorrié tot o lugar caminando varias vegadas, demandando a la chent, chugardiando con os ninos, y con os ladyboys y una colla de mesachetas chitando-me pedretas y fendo-se risalletas quan pasaba d'un costau ta l'atro. Ixa chent no teneba cosa a veyer con a de Hanói! A la fin veyé a carne de rata en un mercau, pero me dicioron que no la podeban cocinar, que nomás la podeba mercar y dimpués me la cocinaba en casa, y como yera en hotel, pos no yera posible. Me'n quedé con as ganas!

De Châu Đốc marché ta Cần Thơ, ciudat que ya heba visitau en 2020 antis d'a pandemia. Atra vegada más, o sur de Vietnam me daba a vida que o norte no remataba de dar-me, encara que o clima y a mía aversión a o fredo nortenco, chunto con o estrés d'o treballo y d'a grant ciudat, tamién aduyen a fer ixa imachen de contraste. O viache total, con as remeranzas a Manila y a reflexión sobre si quiero tornar a ixo u no, as posibilidatz que ufre Vietnam, pero tamién os suyos contrapuntos, más que más nortencos, ye estau decisivo ta dibuixar o mío esdevenidero en una anyada que tot pareixe indicar será crucial en a mía vida.